እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4812519
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1779
3314
11565
4777565
44780
108196
4812519

Your IP: 107.20.94.6
2018-02-18 05:21

“ቃንዛኽን ቃንዛና ሓጐስክን ሓጐስና”

here we go
selam new

“ሓራስ ክፍት እዩ ጉድጓዳ” ተባሂሉን ከም እምነት ተታሒዙ ዘመን ካብ ዘመን እናተሰጋገርና ኣብ ዝመፃእናሎም ግዝያት ነታ ሓብሓቢትን ናዳይትን ስድራ ዝኾነት ኣዶ መግለፂኣ ኮይኑ ምፅንሑ ይፍለጥ። ካብቲ ቃል ከምእንርድኦ ግን ነታ ብምኽንያት

ሕርስን ጥንስን ዘየቋርፅ መሪር ሞት ዝበፅሓ ዝነበረ ኣዶ ንምግላፅ ከምዝኾነ የመላኽት። እዚ ድማ ሞት ኣዶ ሞት ሓደ ትንፋስ ጥራሕ ከይኮነ ሞት መላእ ስድራ ምዃኑ ብምርዳእ ይኹን ብዘይምርዳእ ብዘይገድስ ሞታ ዘይተርፍ ኣብ ዝኾነ እዋንን ሰዓትን ህይወታ ከምትስእን ቅቡል ተገይሩ ዝውሰደሉ እዋን ምንባሩ የዘኻኽር። ነዚ ሓደ መርኣዪና ድማ ቅድሚ 1984 ዓ/ም ካብ 100 ሽሕ ዝወልዳ ኣዴታት እተን 1400 ኣዴታት ህይወተን ይስእና ምንባረን እዩ።

ድሕሪ ለውጢ ስርዓት ደርግ ግና ምክልኻል ሕማማት ማእኸል ዝገበረ ፖሊስን ስትራተጅን ጥዕና  ተጠቃምነትን ተበፃሓይነትን ህዝብና ተገይሩ ስለዝተሰርሐሉ ድምር ሽፋን ግልጋሎት ጥዕና ክልልና 96 ሚእታዊ በፂሑ ይርከብ። ኣብ ሸቶ ዕብየት ሚሊንየም ካብ ዝተቐመጡ ሸሞንተ ዕላማታት ሓደ ጉዳይ ምምሕያሽ ጥዕና ኣዴታት ኮይኑ “ሞት ኣዴታት ብሰለስተ ዕፅፊ ክነውግድ ይግባእ” ዝብል ትልሚ መሰረት ብምግባር ኣብ 2007 ዓ/ም ሞት ኣዴታት ናብ 111 ክወርድ ተገይሩ። በዚ ድማ ኣብ ክልልና ንኻልኦት ሃገራት ተመክሮ ዝኸውን ኣብነታዊ ውፅኢት ተመዝጊቡ።

ብተወሳኺ ቅድም ኢሉ ኣዴታት ሕርሲ ክፀንዐንን ክኸብደንን ከሎ ጥራሕ ናብ ትካላት ጥዕና መፂአን ዝወልዳ ትሕቲ 10 ሚእታዊ ዝነበራ እንትኾና ግንዛበ ሕብረተሰብ እናዓበየ ብምምፅኡ ግና ኣብዚ ሕዚ እዋን ናብ 74 ሚእታዊ በፂሕና ኣለና። እዚ ብመንፅር ሸቶ ሚልንየም ኣብ ምንካይ ሞት ኣዴታት ዝረአ ዘሎ ውፅኢታዊ ስራሕ ኣብ ትግራይ ሞት ኣዴታት ናብ ባዶ ወሪዱ እንሪአሉ ጊዜ ርሑቕ ከምዘይኸውን ዘርኢ እዩ። ንምዃኑ ፖሊሲ ጥዕና ሃገርና ናብ ዝርአ ውፅኢታዊ ስራሕ ናይ ምልዋጥ ርኡይ ተራ ዝተፃወቱ ኣካላት መን እዮም?

እዚ ዓወት ንክምዝገብ ብቀንዱ ዝተዋስኡ ኣካላት ኣመራርሓ፣ ልምዓት ጉጅለ ደቂ ኣንስትዮ፣ ሰብ ሞያ ጥዕና፣ ህዝብን መዳርግቲ ትካላትን እዮም። ብፍላይ ኣብ ምንካይ ሞት ኣዴታት ዝለዓለ ድርብርብ ሓላፍነት ዘለዎም ግን ድማ ብዙሕ ዘይተነገረሎም ሰብ ሞያ ጥዕና “ሚድዋይፍሪ” እዮም። ነዚ እውን እዩ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ትግራይ ዝርከቡ “ሚድዋይፈሪ” ብዓይነቱ ፍሉይ ዝኾነ “ቃንዛኽን ቃንዛና ሓጎስኽን ሓጎስና” ብዝብል ቴማ ፈላሚ ኮንፈረንስ ብምድላው ናይ መተባብዕን ኣፍልጦን ዝሃበ። “ሚድዋይፍሪ” ብቐጥታ ምስ ኩነታት ጥዕና ኣዴታትን ህፃናትን፣ ብተዘዋዋሪ ድማ ምስ ኩነታት ጥዕና ስድራን ሃገርን ዝተኣሳሰር ሞያ እዩ።

እዚ ንፈለማ እዋን ዝተዳለወ ኮንፈረንስ ሞያ “ሚድዋይፈሪ” መሰረታዊ ዕላምኡ ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ሞት ኣዴታትን ህፃናትን ኣብ ምንካይ ዘመዝገብናዮ ዓወታት እንታይ ከምዝመስል ብምርኣይ፣ ኣብቶም ቀፂሎም ዘለው ዓመታት ሞት ህፃናትን ኣዴታትን ብምንካይ ማእኸላይ እቶት ናብ ዘለወን ሃገራት ንምብፃሕ ኣብ ዝተዳለወ ትልሚ ዘሎ ክፍተታት ዝተርኣየሉን ቃል ዝኣተወሉን መድረኽ እዩ።

ሓልዮትን ተገዳስነትን ንኣዶ

ኣብ ትግራይ ዝርከቡ ሰብ ሞያ “ሚድዋይፈሪ” ኣብ ምንካይ ሞት ኣዴታትን ህፃናትን ፅቡቕ ለዋጣይን መርኣያን ስራሕ ስለዝሰርሑ “የቐንየልና” ተባሂሎም እዮም። ይኹን እምበር ንኹሎም ኣምፂኻ ኣፍልጦ ምሃብ ስለዘይከኣል ካብ ሕድሕድ ወረዳን ሆስፒታላትን ትግራይ ናይ ብሉፃት ብሉፃት ዝኾኑ 70 ሰብ ሞያ ሚድዋይፈሪ ኣፍልጦ ክረኽቡ ተገይሩ እዩ።

ኣብዚ ውዑይ ፈላማይ ዋዕላ ኮንፈረንስ ሚድዋይፈሪ ተረኺቦም ንተሸለምቲ መደረ ዘስምዑ ርእሰ ምምሕዳር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ኣይተ ኣባይ ወልዱ ከምዝበልዎ.2፡- “ምስቲ እንሓስቦን እንምነዮን ዘለና ʽዋላ ሓንቲ ኣዶ ብሰንኪ ሕርስን ጥንስን ክትመውት የብላን” ዝብል ጭርሖ ሙሉእ ብሙሉእ ንክሳኻዕ እጃም ሰብ ሞያ ሚድዋይፈሪ ኣዝዩ ኣድላይ ከምዝኾነ ተመክሮ ዝተፈላለያ ሃገራት ስለዘረጋገፃልና፣ ሰብ ሞያ ሚድዋይፈሪ በርቲዕኹምን ተወፊኹምን ንህዝብኹም ክተገልግሉ ብምትሕስሳብ ኣብ ካልኣይ ምዕራፍ ጉዕዞ ልምዓትና ተዋዲድና ብምስራሕ ብሰንኪ ሕርስን ጥንስን ዘጋጥም ቅቡል ዘይግበር ሞት ኣዴታትን ሕንጠያትን ዘይብላ ትግራይ ክንፈጥር ከምንኽእል ዝለዓለ እምነት ኣለኒ” ኢሎም።

ኣብቲ ዋዕላ ኣብ ክልልና ኣዝዩ ትሑት ዝነበረ ዝርገሐ ጥዕና ትካላት ኣብዚ ሕዚ እዋን ውድብ ጥዕና ዓለም ብዘቐመጦ ስታንዳርድ መሰረት ኣብ ኩሉ ከባብታት ትግራይ ከምዝተበፅሐ ዝገለፁ ድማ ሓላፊ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ትግራይ ኣይተ ሓጎስ ጎደፋይ እዮም። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ክልልና እንተወሓደ ኣብ ሕድሕድ ጣብያ ጥዕና ክልተ ሚድዋይፈሪ ብምምዳብ ኣዴታት ናብ ትካል ጥዕና እናኸዳ ብኢድ ሰብ ሞያ ጥዕና ክዋለዳ ምችው ኩነታት ብምፍጣር ቅቡል ዘይኮነ ሞት ኣዴታትን ሕንጠያትን ንምምካት ዓብዪ ምንቅስቓስ ከምዝተገበረ ድማ ገሊፆም እዮም።

ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት ቀንዲ ትኹረት መንግስቲ ዝነበረ ምንካይ ሞት ኣዴታትን ህፃናትን ከምቲ ሕሉፍ ተጠናኺሩ እንተቐፂሉ ኩለ መዳይ ስራሕቲ ጥዕና ክመሓየሽ ከምዝኽእል ብምእማን እዩ። ስለዚ “ማእኸል ስሕበት ናይቲ ጥዕና ኣዶ ኮይና ክትኸይድ ኣለዋ” ተባሂሉ ሰፊሕ ምንቅስቓስ ተገይሩ እዩ። ብመሰረት እዚ ክያዶ ዝመፀ ለውጢ ድማ፡- “ቅድሚ ዘበነ ስርዓት ደርጊ ዝነበረ ቑፅሪ ሞት ኣዴታት ዘይፍለጠሉን ሞት ኣዴታት ከም ንውርን ቅቡልን ካብ ዝግበረሉ ኣተሓሳስባ ወፂእና ሕዚ ሞት ኣዴታት ናብ ኣዝዩ ዝተሓተ ደረጃ ዘብፃሕናሉ ጥራሕ ከይኮነ ብኣተሓሳስባ ደረጃ ሞት ኣዴታት ሞት መላእ ስድራን ገዛን ስለዝኾነ ክንከላኸሎ ንኽእል ኢና ʼ ዝብል ኣረዳድኣ ናብ ብዙሕ ህዝቢ ዘስረፅናሉ ጊዜ እውን እዩ” ዝበሉ ድማ ምክትል ሓላፊ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ኣይተ ኣታኽልቲ ኣብርሃ እዮም።

ኣብቲ ዋዕላ ኮንፈረንስ ሚድዋይፈሪ ሽዱሽተ መፅናዕትታት ቀሪቦም ዘተ ተገይርሎም። ብመሰረት እዚ ፅንዓት ኣብ ትግራይ ጠንቂ ሞት ኣዴታት ተባሂሎም ዝተወሰዱ መድመይቲ ድሕሪ ወሊድ፣ ልዑል ፀቕጢ ደም፣ መድመይቲ ቅድመ ወሊድ፣ እቶም ቀንዲ እንትኾኑ ዕጉት ሕርሲ፣ ዋሕዲ ደም፣ ምንፃል ጥንሲ፣ ረኽሲ፣ ሕማም ኤድስን ካልኦትን ምዃኖም እውን ተነፂሮም እዮም። ብዋናነት ብምኽንያት ሕርስን ጥንስን ሞት ኣዴታት ካብዘሳጥሑ ነገራት ተባሂሎም ዝተነፀሩ ድማ ከም ኣብነት ኣብ 2007 ዓ/ም ካብ ዝሞታ 111 ኣዴታት ብመድመይቲ ድሕሪ ወሊድ 49፣ ብልዑል ፀቕጢ ደም 15፣ ብቅድመ ወሊድ መድመይቲ ድማ 10 ምዃነን መፅናዕቲ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና የመላኽት።

ምስዚ ተኣሳሲሩ ንሞት ኣዴታት ዘቃልዑ ቀንዲ ምኽንያታት ንትካላት ጥዕና ንምኻድ ዘይምውሳንን ምድንጓይን፣ ናይቲ ፀገም ሓደጋኛነት ዘይምርዳእ፣ ሪፈር ዝተብሃለት ኣዶ ደንጕኻ ምስዳድ፣ ሕፅረት ቀረብ መጓዓዝያ ምህላው፣ ናይ ሰባት ትኽክል ዘይኮነ ኣተኣላልያን ካልኦትን ምዃኖም ኣብቲ ዘተ ቀሪቡ።

ብምኽንያት እዚ ሞት ኣዴታት ትግራይ ጎሊሁ ዝረኣየሉ ቦታ ኣብ ምንታይ እዩ ዝብል እውን ተነፂሩ እዩ። ከም ኣብነት ኣብ 2007 ዓ/ም ጥራሕ ኣብ ገዛ ክወልዳ ዝሞታ 35፣ ኣብ መንገዲ 15፣ ኣብ ጣብያ ጥዕና 4፣ ኣብ ጥዕና ኬላ 1፣ ኣብ መባእታዊ ሆስፒታል 8፣ ኣብ ሆስፒታላት ድማ 48 እየን።

ብድምር ብመሰረት እቶም ዝቐረቡ መፅናዕታት ንምምሕያሽ ጥዕና ኣዴታትን ህፃናትን ምችው ኩነታት ኣሎ ተባሂሉ ኣብ ዝተነፀረ ጉዳይ ምርድዳእ ተገይሩ። ብዋናነት እቲ ፖሊሲን ስትራተጅን ጥዕና ማእኸሉ ጥዕና ኣዴታትን ህፃናትን ብምዃኑ ካብ ዝለዓለ ምርምር ጥዕና ክሳብ ኬላ ጥዕና ቅድሚ ኩሉ ንኣዴታትን ህፃናትን ጠመተ ሂቡ ከገልግል ልኡኽ ምሃቡ እዩ። እዚ ድማ ልዑል ፖለቲካዊ መሪሕነትን ብልምዓት ጉጅለ ዝተወደበ ክንፊ ህዝብን ምህላው እዩ። ከምኡ ድማ ኣብ ጎኒ ሰብ ሞያ ጥዕና ዝተሰለፉ መራሕቲ ሃይማኖት፣ ስርዓት ጥዕና ክልልና ብዝደለዮ መሰረት ገይሮም ዝሕግዙ መዳርግቲ ትካላት ምህላዎምን ጥዕና ትካላት ብቦርድ ዝመሓደራን ህዝቢ ዘሳተፉ ምዃነንን ምችው ክገብሮ ክኢሉ እዩ።

ከምኡ እውን ሴክተር ጥዕና ዝፈጠሮ ሰራዊት ጥዕና ብፍላይ ሰብ ሞያ ሚድዋይፈሪ ውፍያትን ንሞይኦም ዘለዎም ፍቕርን ዝነኣድ ብምዃኑ፣ ቀረብ ደም ናብ ዝሐሸ ብርኪ ምብፅሑ፣ በዝሒ ኣምቡላንስ ብማእኸላይ ኣብ ሓደ ወረዳ ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ምህላወንን ካልኦትን ኣብ ምምሕያሽ ጥዕና ኣዴታትን ህፃናትን ናይ ባዕሉ ብፅሒት ይፃወት ምህላው ኣብቲ ዋዕላ ተገሊፁ።

ኣብቲ ፈላሚ መድረኽ ኣፍልጦ ሰብሞያ ሚድዋይፈሪ ኣብ ምንካይ ሞት ኣዴታትን ህፃናትን ዝለዓለ ስራሕ ብምስራሕ ብሉፅ ተባሂሉ ዝተሸለመ ድማ ሆስፒታል መቐለ እዩ። ሆስፒታል መቐለ ኣብ መዓልቲ ልዕሊ 20፣ ኣብ ዓመት ድማ 4500 ኣዴታት ብምውላድን ብኣወሃህባ ኣገልግሎት ብህዝቢ ዝተመስገነ ሆስፒታል ምዃኑ ብደረጃ ትግራይ ተሸላሚ ገይርዎ ኣሎ።

ተሸላሚት ሙሉ ካሳ ኣባዲ ኣብ ሆስፒታል መቐለ ካብ 1978 ዓ/ም ጀሚራ ኣብ ሞያ ሕክምና እናገልገለት ድሕሪ ምፅናሕ ካብ 1990 ዓ/ም ናብዚ ድማ ብሞያ ሚድዋይፈሪ እናገልገለት ትርከብ ኣላ። ዝሃበትና ርኢቶ ድማ፡- “ብዝተውሃበኒ ሽልማት ሕጉስቲ እየ። ኣነን መሳርሕተይን ነታ ኣዶ ክሳብ ብሰላም ትገላገል ጉዳይ ኣዶን ህይወትን ስለዝኾነ እግርና ክሳብ ዝሓብጥ ጠጠው ንብል ኢና። ብሰላም ምስተገላገለት ኣዚና ንሕጎስ፣ ኣድላይ ክንክን ንገብረላ ኢና፣ ኣብዚ ዓመት ድማ ዋላ ሓንቲ ኣዶ ኣይሞተትናን” ትብል።

ብሞያ ሚድዋይፈርነት ን10 ዓመታት ብተወፋይነት ዘገልገለት ብልፅቲ ተሸላሚት ድማ ኢየሩሳሌም በርሀ ካብ ወረዳ ሓውዜን እያ። እየሩሳሌም ንስራሓ ኣፍልጦ ክወሃባ ከሎ ፍሉይ ሓለፍነትን ሓደራን ከም ዝተወሃባ ገይራ ከምትወስዶ ገሊፃትልና። ኣስዒባ ድማ “በዓል ሞያ ሚድዋይፈሪ ብቐጥታ ምስ ኣዶን ህፃንን ይራኸብ እዩ። እታ ኣዶ ንዓይ ኣሚና እያ መፂኣ፣ ሓገዝ ክትገብረላ ከለኻ እንታይ ኣጉዲልካላን ደጊፍካያን ዝሪአካ ሰብ የለን። ስለዚ እታ ንዓይ ኣሚና ዝመፀት ኣዶ ብትኽክል ዓቕመይ ፀንቂቐ ክሕግዛ ኣለኒ። ብፍላይ ድሕሪ ወሊድ ግቡእ ክትትል ክግበረላ ኣለዎ። ኣነ ኣብ ዝሰርሐሉ መባእታዊ ሆስፒታል ወረዳ ሓውዜን ኣብ 2007 ዓ/ም ሓንቲ ኣዶ ኣይሞተትን በዚ ብጣዕሚ ሕጉሳት ኢና”።

ኣብቲ ንፈለማ እዋን ዝተኻየደ ዋዕላ ሚድዋይፈሪ ተረኺባ ሰብ ሞያ ማሕላ ክፍፅሙ ዝገበረት ኣብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ህወሓት ፈላመይቲ ሚድዋየፈሪ ዝኾነት ተጋዳሊት ሲስተር ለተብርሃን ኣብርሃ እያ። ተጋዳሊት ለተብርሃን ብ1972 ዓ/ም ንሜዳ ወፂኣ። ካብ 1978 ዓ/ም ጀሚራ ክሳብ 2006 ዓ/ም ብሞያ ሚድዋይፈሪ ኣገልጊላ እያ። ሎሚ ግና ብምኽንያት ፀገም ጥዕና ካብ ትፈትዎ ሞያ ተፈላልያ ኣላ። ኣብቲ መድረኽ ተረኺባ ብዝሕለፈቶ መልእኽቲ መደብና ክንዛዝም፣

“ብ1978 ዓ/ም ብሞያ ሚድዋይፈሪ ዝተማልአ ናውቲ ሕክምና፣ ኮሌጅን ዩኒቨርስትን ምችው ጊዜን ኩነታትን ኣብ ዘይነበረሉ ሩባ ካዛ ኢና ተማሂርና። ሞያ ሚድዋይፈር ተማሂርና ኣብ ደጀና፣ ካዛን ክሳድግመልን እንትንምደብ ዘዋለድናየን ዋላ ሓንቲ ተጋዳሊት ብምኽንያት ወሊድ ኣይሞተትን። ምሽጥሩ ተገዳስነትን ተወፋይነትን እዩ። ስለዚ ኣብዚ ስዓት እዚ ብዝተማልአ ልዑል ክኢላ፣ ትምህርትን ናውትን ኣዶን ህፃናትን ክሞቱና እንተኽኢሎም ከም ውርደት እየ ዝወስዶ። ስለዚ ተገዳስነት፣ ብሩህ ገፅን ሓልዮትን እንተልዩ ኩሉ ነገር ይሳኻዕ እዩ። “ሓንቲ ኣዶ ብሰንኪ ወሊድ ክትሞተና የብላን” ዝብል ቃል መራሒና ክነተግብሮ ሓደራ ኣለና”። ብምባል መልእኽታ ትዛዝም።


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 970
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010