የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4728584
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
2124
4657
6781
4697161
69041
97508
4728584

Your IP: 54.234.190.237
2018-01-22 08:35

ተሓታቲ ውድቀት ትምህርቲ መን እዩ?

here we go
selam new

ኣብ ከተማ ዓድዋ እትርከብ ቤት ትምህርቲ ኪዳነ ምህረት ኣብ 2009 ዓ.ም ሃገራዊ ፈተና 12 ክፍሊ ካብ ዘፈተና ኣብያተ ትምህርቲ ትግራይ 100 ምኢታዊ ብምሕላፍ ብሕታዊት ቤት ትምህርቲ እያ። ምሽጥር እቲ ዓወት ድማ ቅድሚ ኩሉን ልዕሊ ኩሉን ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ተምሃራይ ማእኸል ዝገበረ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ስለዝካየድ እዩ። ከምኡ እውን መምህራን፣ ተምሃሮን ወለድን ተዋዲዶም ይሰርሑ። መምህራን “ብውፅኢት ተምሃሮና ኢና እንዕቀን” ዝብል በሊሕ ኣተሓሳስባ ተላቢሶም ዓቕሞም ፀንቂቖም የምህሩ። ቀዳምን ሰንበትን ከይተረፈ ብመልክዕ ቲቶርያልን ፍሉይ ሓገዝን ዘምህርሉ ኩነታት እውን ኣሎ። ወለዲ በብእዋኑ ናብቲ ቤት ትምህርቲ እናኸዱ ኩነታት ምምሃርን ስነ ምግባርን ደቆም ብጥብቂ ይከታተሉ። ከምዚኦም ዝበሉ ስራሕቲ ብምስርሖም ድማ እቶም ተምሃሮ ነቲ ደረጃ ዝምጥን ብቕዓት ብምሓዝ ኩሎም ናብ ዩኒቨርሲቲ መእተዊ ነጥቢ ከም ዝረኸቡ ኣብ ሕታም ቁፅሪ 965 ምቕራብና ይዝከር።

ወለድና ንክልተ ዘይራኸቡ ወይ ኣዝዮም ንዝተርሓሓቑ ነገራት ንምግላፅ “ሰማይን ምድርን” ኢሎም ይምስሉ። እዚ ምስላ ክነልዕል ዘገደደና ኣብ 2009 ዓ.ም ሃገራዊ ፈተና 12 ክፍሊ ካብ ዘፈተና ኣብያተ ትምህርቲ ትግራይ ውፅኢት ተምሃሮአን ኣብ ክልተ ጫፍ ዝርከብ ብምዃኑ እዩ። ናይዚ መርኣዪ ድማ ኣብ ከተማ ዓድዋ እትርከብ ቤት ትምህርቲ ኪዳነ ምህረት 100 ምኢታዊ ብምሕላፍ ብሕታዊት እንትትከውን። ብኣንፃሩ ኣብ ወረዳ ቃፍታ ሑመራ እትርከብ ቤት ትምህርቲ ማይ ካድራ ካብ ዘፈተነቶም 49 ተምሃሮ ኣርባዕተ ጥራሕ (ሸሞንተ ነጥቢ 16 ምኢታዊ) ብምሕላፍ ከም ክልል ኣብ ድሕሪት እትርከብ ቤት ትምህርቲ እያ።

እዚ ድማ ዓብዪ ውድቀት እዩ፤ የሕዝን እውን። “ተማሂርና ክሓልፈልና እዩ” ኢሎም 12 ዓመት ምሉእ ኣብ ትምህርቲ ዝነበሩ ተምሃሮ ሰኣን ፃዕርን ክትትልን ክወድቁ ከለዉ ኣብ ተምሃሮ፣ ሕብረተሰብን ማሕበረሰብ ቤት ትምህርትን ዝፈጥሮ በሰላን ውሽጣዊ ስምዒት ኣእምሮን ቀሊል ኣይኮነን። ካብዚ ሓሊፉ እቲ ውድቀት ክልላዊ ውድቀት ተገይሩ እውን ክውሰድ ዘለዎ እዩ። ብወገንና እውን ካብ ድሕሪ ሐዚ ከምዚ ዓይነት ፀገም ንከይፍጠርን ካልኦት ኣብያተ ትምህርቲ ንክመሃራሉን ብምዕላም ዝርዝር መበገሲ እቲ ውድቀትን መፍትሒኡን ብዝምልከት ዝምልከቶም ኣካላት ኣዘራሪብና ነቕርቦ ኣለና።

ቤት ትምህርቲ ማይ ካድራ ኣብ 2009 ዓ.ም ብትእምት ዝተሃነፀ ዘመናዊ ትካል እዩ። ይኹን እምበር ኣብ ውሽጢ ንከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ዝሕግዙ ቤተ ንባብ፣ ቤተ ፈተነ፣ ጨንፈር ማእከል፣ ፕላዝማን ካልኦት ቀረባትን የብሉን። ከምዚኦም ዝበሉ ፀገማት ብእዋኖም ዘይምምልኦም ድማ ድኽመት ኣመራርሓ እቲ ቤት ትምህርቲ እዩ። እዚ ማለት ኣመራርሓ ቤት ትምህርቲ፣ መምህራን፣ ወለዲ፣ ወመተሕ፣ ቦትስን ተምሃሮን ናይቶም ፀገማት ፍልፍል ምዃኖም ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2010 ዓ.ም ብዝርዝር ተገምጊሙ እዩ።

ብመሰረት እዚ ናይ ሕድ ሕድ መሪሕነት ጉድለት እንትፍተሽ ኣብ ኣመራርሓ ቤት ትምህርቲ ውዳበታት ኣጠናኺርካ ኣብ ምኻድን ምምራሕን ፀገም ነይሩ። ከምኡ እውን ሕፅረት መምህራን ኣጋጢሙ እናሃለወ በዓል ዋና ዘይብሎም ዓይነታት ትምህርቲ መምህራን ኣተሓባቢርካን ተረዳዲእኻን ክሽፈኑ ኣይተገበረን። ንኣብነት ክሳብ ሕዳር 2009 ዓ.ም ሰለስተ መምህራን ከይተመደቡ ብምፅንሖም ናይዚኦም ክፍተት ተመጣጢርካ ኣብ ምሽፋን ክፍተት ተራእዩ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ፀገማት ቤት ትምህርቲ ብፍላይ ንከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ዝሕግዙ ከም ቤተ ንባብን ቤተ ፈተነን ምስ ይግበአኒ በሃልቲ ጣብያን ካልኦትን ተዋዲድካ ብምስራሕ ክማልኡ ኣብ ምግባር ፀገም ከም ዝነበረ ተገምጊሙ እዩ። ብፍላይ ፀገማት ቤት ትምህርቲ ኣለሊኻ ዝተፈላለዩ “ፕሮጀክት” ቀሪፅካ እቲ ፀገም ክፍታሕ ኣብ ምግባር ጉድለት ነይሩ። እቲ ከባቢ ዓበይቲ ስራሕቲ “ኢንቨስትመንት” ዝካየደሉ ብምዃኑ ብዙሓት ሰብ ሃፍቲ ኣተሓባቢርካ ፀገማት ቤት ትምህርቲ ክፍታሕ እናተኸኣለ ትኹረት ሂብካ ከምዘይተሰርሐሉ ርእሰ መምህር መሰናድኦ ቤት ትምህርቲ ማይ ካድራ መምህር ክንፈ ገብረሚካኤል የረድኡ።

እቲ ካልእ ኣብ መምህራን ዝነበረ ፀገም እንትኸውን እዚ እውን ብዝርዝር ኣብቲ ገምጋም ተቐሚጡ እዩ። ብመሰረት እዚ ውዳበታት ተምሃሮ ትኹረት ሂብካን ኣጠናኺርካን ዘይምስራሕ፣ ንተምሃሮ ብዝግባእ ዘይምሕጋዝ ዝብሉ ዓበይቲ ፀገማት ነይሮም። እቶም ብመልክዕ ቲቶርያልን ፍሉይ ሓገዝን ዝወሃቡ ሓገዛት እውን እንተኾኑ ናብ ውፅኢት ዝተሰጋገሩ ኣይኮኑን። ዓቕሚ መምህር ንምዕባይ ዝወሃቡ ስልጠናታት ብዝግባእ ጨቢጥካ ኣብ ተግባር ኣብ ምውዓል እውን ዓበይቲ ፀገማት ነይሮም። ብተወሳኺ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ህይወት ንክህልዎ ሞዴል መምሃሪ ሓገዝ ኣዳሊኻ ተምሃሮ ጭቡጥ ግንዛበ ክሕዙ ኣብ ምግባር ሰፊሕ ክፍተት ምንባሩ ተገምጊሙ ኣሎ።

ውዳበታት ዝምልከት ገምጋም ካልእ መበገሲ ናይቲ ውድቀት ኮይኑ ተረኺቡ እዩ። ብፍላይ ወለዲ መምህራን ተምሃሮ ሕብረት (ወመተሕ) ከም በዓል ዋና ኮይንኖም ናብቲ ቤት ትምህርቲ ዓሲሎም ኣብ ምኻድን ምድጋፍን ዓብዪ ፀገም ነይርዎም። እዞም ኣካላት መብዛሕትኡ ግዘ ኣብ ምንቅስቓስ ገንዘብ ቤት ትምህርቲ (ኣታውን ወፃእን ገንዘብ) እዮም ትኹረት ዝገብሩ። ተምሃራይ ብትምህርቱ ውፅኢታዊ ክኸውን፣ ብስነ ምግባሩ ክህነፅ፣ ድኹማት ተምሃሮ ክሕገዙ ኣብ ምክትታል ዝገብርዎ ምንቅስቓስ ድኹም እዩ። ብሓፈሻ ውሳነታት ካብ ምፅዳቕ ሓሊፎም ኣብ ምምሃር ምስትምሃር ዝድለ ደገፍን ክትትልን ኣብ ምግባር ሓገዝቲ ኣይነበሩን። እቲ ዝገርም ድማ ቦትስ (ቦርድ ትምህርትን ስልጠናን) ንሽሙ እዩ ተጣይሹ እምበር ዓመት ምሉእ ናብ ቤት ትምህርቲ ኣትዩ ኩነታት ቤት ትምህርቲ ከፅንዕ ኣይተርኣየን። ካብዚ ድማ እቲ ቤት ትምህርቲ ካብቲ ወሳኒ ዝብሃል ኣመራርሓ ጠመተ ስኢኑ ምንባሩ የርኢ።

ኣብ ወለዲ ዝተርኣየ ፀገም እውን ዓብዪ ምዃኑ እቲ ገምጋም የመላኽት። ጉዳይ ቤት ትምህርቲ ጉዳይ መምህር ጥራሕ ገይርካ ምርኣይ ኣሎ። “ንተምሃራይ ደፍተር፣ እስክርቢቶን ካልኦት ቀረባትን ካብ ምምላእ ሓሊፍና ኣብ ቤት ትምህርቲ እጃም ኣለና” ዝብል ኣተሓሳስባ ወኒኖም ናብ ቤት ትምህርቲ ዝኸዱ ኣይኮኑን። ናብ ቤት ትምህርቲ እንትፅውዑ ምኽንያታት እናብዝሑ ይተርፉ። እዚ ዝፈጠሮ ድማ ምስ ወለዲ ምኽክርን ምርድዳእን ኣይግበርን። ንደቆም ዝገብርዎ ክትትል ኣዝዩ ትሑት እዩ። እዚ ካብ ምንኣስ ግንዛበ ስለዝብገስ ኣመራርሓ ቤት ትምህርቲ ግንዛበ ወለዲ ኣብ ምዕባይ ዝሰርሖ ስራሕ ዘይምህላዉ ዝተፈጠረ ፀገም እውን እዩ ኢልካ ምድምዳም ይከኣል።

ኣብ ተምሃሮ ዝነበረ ፀገም እውን ብዝርዝር ተገምጊሙ እዩ። እቲ ቀንዲ ፀገም ንፁር ዕላማን ራእይን ሒዝካ ዘይምምሃር እዩ። ካብዚ ዝብገስ ድማ “ብትምህርቲ ክሓልፈለይ እዩ” ዝብል ዕላማ ዘይምሓዝ ኣሎ። እቲ ዝበዝሕ ተምሃራይ ቀዲሑን ኣጭበርቢሩን ክሓልፍ እምበር ኣፅኒዑ፣ ፅዒሩ፣ “ብውፅኢተይ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ክበፅሕ እየ” ዝብል ኣረኣእያ ሒዙ ዝወፍር ኣይኮነን። ኣብ ልዕሊ እዚ ንመምህራንን ወለድን ዘይምእዛዝ ኣሎ። ኣብ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ምርባሽ፣ ዘየድሊ ስነ ምግባር የርእዩን ካብ ክፍሊ ወፂኦም ይኸዱን፤ ብተደጋጋሚ የርፍዱን ይተርፉን። መበገሲ እቶም ኣብ ላዕሊ ዝተቐመጡ ፀገማት ኣብ መምህራንን ኣመራርሓ ቤት ትምህርትን ዝርአ ፀገም ኣተሓሳስባ ማለት እውን ዘይምውፋይ፣ ዝተውሃበካ ሓላፍነት ዘይምውፃእ፣ ክትትል ዘይምክያድ፣ ብውፅኢት ተምሃሮ ክትዕቀን ዘይምድላይ ወዘተ እዮም። ብሓፈሻ ኣመራርሓ ቤት ትምህርቲ ክሳብ ታሕቲ ተዋዲዱ ዘይምስርሑ ዝተፈጠረ ፀገም ከም ዝኾነ መምህር ክንፈ የረድኡ።

ዘላቒ መፍትሒ እቲ ፀገም ዝምልከት ሕቶ ንመምህር ክንፈ ኣቕሪብናሎም እንትምልሱ፣ ወለዲ፣ ኣመራርሓ ቤት ትምህርቲ፣ መምህራን፣ ተምሃሮ፣ ቦትስን ወመተሕን ኣብቲ ዝተርኣየ ውድቀት በብፅሒቶም ወሲዶም ስለዘለዉ እተን ጉድለታት ምምላእ እዩ። ስለዝኾነ ምስ ወለዲ ተናቢብካን ተዋዲድካን ክስራሕ እዩ። ፀገማት ቤተ ንባብ፣ ቤተ ፈተነ፣ መብራህቲ፣ ማይ ወዘተ ንምፍታሕ ምስ ሕብረተሰብን ካልኦት ይግበኣኒ በሃልትን ብምርድዳእ ክፍታሕ እዩ። መምህራን ድማ ቀትርን ለይትን ንክሕግዙ ምርድዳእ ተገይሩ ኣሎ። ተምሃሮ ኣብቲ ትምህርቲ ዘለዎም ኣረዳድኣ ንምቕያር ዓብዪ ቆላሕታ ሂብካ ንምስራሕን ኣብ 2010 ዓ/ም ንምትግባርን ትልሚ ተታሒዙ እናተፈፀመ ከም ዘሎ መምህር ክንፈ ኣስሚሮምሉ ኣለዉ።

ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ትምህርቲ ወረዳ ቃፍታ ሑመራ መምህር ብርሃነ ካሳሁን እውን ኣብዚ ጉዳይ ተወሳኺ መብርሂ ሂቦምና እዮም። መምህር ብርሃነ፣ ኣብ መሰናድኦ ቤት ትምህርቲ ማይ ካድራ ዘጋጠመ ውድቀት መበገሲኡ ንምፍላጥ ምስ ኣመራርሓ ቤት ትምህርቲ፣ ብምዃን ብዝርዝር ከም ዝተገምገመ ይዛረቡ። ብብርኪ ቤት ፅሕፈት ደገፍን ክትትልን ኣብ ምግባር ጉድለት ከም ዝነበረ እውን ተገምጊሙ እዩ። ስለዝኾነ መበገሲ እቲ ውድቀት ቤት ፅሕፈት ትምህርቲ፣ ርእሰ መምህር፣ መምህራን፣ ወለዲ፣ ተምሃሮ ተዋዲዶም ብዘይምስርሖም እዩ። ብወገን መምህራን እውን እንተኾነ ካብ ተሓታትነት ንምምላጥ “ኣብ ቀዳማይ ብርኪ ዘይበቕዐ ተምሃራይ እናመፀና” ዝብል ሰበብ ተላዒሉ እዩ። እቶም ሐዚ ኣብ ካልኣይ ብርኪ ዘለዉ መምህራን ዕብየት ረኺቦም እዮም ናብቲ ካልኣይ ብርኪ ተመዲቦም እምበር ኣብ ቀዳማይ ብርኪ ዝነበሩ እዮም። ስለዚ “ኣብ ቀዳማይ ብርኪ ባዕልኹም ዘምሃርኩምዎም እዮም” ዝብል ሓሳብ ቀሪብሎም እዩ። ተሓታትነት ነናይ ባዕልኻ ብፅሒት ምውሳድ እምበር ደጋዊ ምኽንያት ምቕራብ ትርጉም ኣይህልዎን።

ከምዚ ዝበለ ውድቀት ኣብዛ ቤት ትምህርቲ ጥራሕ ዛይኮነ ኣብ ብዙሓት ኣብያተ ትምህርቲ ኣጋጢሙ እዩ። እዚ ድማ ኣብ ወለድን ማሕበረሰብ ቤት ትምህርትን ዓብዪ ስምዒት ፈጢሩ እዩ። ንኣብነት ኣብ መሰናድኦ ቤት ትምህርቲ ማይካድራ ኣብ መድረኻት ዝተረኸቡ ወለዲ “ደቅና ይወድቑ ስለዘለዉ ብሞራል ኮነ ገንዘብ ይኸስሩ ኣለዉ” ብዝብል ንመምህራን ጠጠው ኣቢሎም ገምጊሞም እዮም። ስለዝኾነ ከምዚ ዝበለ ፀገም ንከይድገም ተዋዲድካ ምስራሕ ከም ዘድሊ ኣብቶም መድረኻት ምርድዳእ ከም ዝተገበረ መምህር ብርሃነ ይገልፁ። ድሕሪ እቲ ገምጋም ርእሰ መምህርን ምክትል ርእሰ መምህርን መጠንቀቕታ ተዋሂቦም እዮም። ከምኡ እውን ውፅኢቶም ብስልሒት ውፅኢት ተምሃሮ ንክኸውን ብ“ፕሮሰስ ካውንስል” ቤት ፅሕፈት ትምህርቲ ንክምላእ ተወሲኑ ኣሎ።

ወ/ሮ ዮዲት ሃይለ ኣባል ወመተሕ ቤት ትምህርቲ ማይ ካድራ እየን። እተን ወገን፣ “ኣብዚ ቤት ትምህርቲ ዝግበሩ ምንቅስቓሳት ክንድግፍን ክንከታተልን ኢና ተመሪፅና፤ ኮይኑ ግና ዝተውሃበና ሓላፍነት ኣይፈፀምናን ብወገነይ ከም ኣባል ወመተሕ ክሰርሖ ዝግበአኒ ስራሕ ኣይሰራሕኩን፤ ብዘይካ እዚ ናብ ቤት ትምህርቲ ብበዝሒ ኣይንፅዋዕን፤ እንተተፀዋዕና እውን ኩሉ ኣይርከብን” ይብላ። ካብዚ ዝብገስ እውን ኣብ 12 ክፍሊ ዓብዪ ውድቀት ኣጋጢሙ እዩ። 12 ክፍሊ ካብ ዝተፈተኑ 49 ተምሃሮ ኣርባዕተ ጥራሕ ምሕላፎም ህዝቢ ኣዝዩ እዩ ተሰሚዕዎ፤ ሓዚኑ እውን። በዚ ድማ ህዝቢ “12 ዓመት ምሉእ ኣምሂርና እዚ ውፅኢት ዘይተፀበናዮ እዩ” ብዝብል ኣብ መድረኻት ኣትሪሩ ይግምግም ኣሎ።

ክቡር መራሒና መለስ ዜናዊ ሓደ እዋን፣ “ብዘይ መምህር ፅቡቕ ተምሃራይ የለን” ዝበሎ ቁም ነገር ክንውከስ ደሊና። ተምሃራይ ንመምህሩ እዩ ዝመስል። “ብውፅኢት ተምሃሮና ኢና እንዕቀን” ኢሎም ተምሃሮኦም ውፅኢታውያን፣ ተወዳደርትን ተዓወትቲን ንክኾኑ ኣብ ዝፅዕሩ ኣብያተ ትምህርቲ ብኡ ልክዕ ተምሃሮ እውን ነቲ ዝመሃርሉ ደረጃ ዝምጥን ፍልጠትን ክእለትን ጨቢጦም ናብ ዝቕፅል ክፍሊ ይሓልፉ ኣለዉ። ናብ ርሑቕ ከይከድና ኣብ 2009 ዓ.ም ሃገራዊ ፈተና 12 ክፍሊ ካብ ዝወሰዱ ተምሃሮ ምግንዛብ ይከኣል። እቲ ውፅኢት ኣብያተ ትምህርቲ ኣብ ክልተ ጫፋት ከም ዘለዋ ብግልፂ ዝተርኣየሉ እዩ። ንኣብነት ወለዲ፣ ኣመራርሓ ቤት ትምህርቲ፣ መምህራን፣ ወመተሕ፣ ቦትስን ካልኦት ይግበአኒ በሃልትን ተዋዲዶም ኣብ ዝሰርሑ ሞዴል ቤት ትምህርቲ እናፈጠሩ ሓበን ሃገርን ህዝብን ዝኾኑ ብቑዓት ተምሃሮ የፍርዩ ከም ዘለዉ ውፅኢት ተምሃሮ ቤት ትምህርቲ ኪዳነ ምህረት ርኢኻ ምምስካር ይከኣል እዩ። ብኣንፃሩ ስርሖም ረሲዖም ኣብ ዝሓገዩ መሓውራት ትምህርቲ ተምሃሮኦም ብዘሕፍር መንገዲ ከም ዝወደቑ ቤት ትምህርቲ ማይ ካድራ ምስክር እያ። ምንኣስ ተሓታትነትን ውፍይነትን ንውድቀት የሳጥሕ። እቲ ፅባሕ ተረካቢ ሃገር ዝኾነ፣ ሃገር ዝመርሕ፣ ክመራመር ዝኽእል ዜጋ ብኢድ ሓላፍነቶም ዘይፍፅሙ ኣካላት ዕድሉን ስብእናኡን እንትበላሾ ሪኢኻ ከምዘይረኣኻ ምሕላፍ ብመፃኢ ወለዶ ምቕላድ ስለዝኸውን መንግስትን ኩሉ ዝምልከቶ ኣካልን ህፁፅ ኣቓልቦ ክህበሉን ከመዓራርዮን ይግባእ።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 969
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010