የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4452392
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1483
2427
65710
4345169
132810
88312
4452392

Your IP: 54.166.203.76
2017-10-21 13:55

ሃፍቲ ዘይፈጠርናሉ ሃፍቲ እንስሳት

here we go
selam new

 

ብደረጃ ዓለም ይኹን ሃገርና ልምዓት ሃፍቲ እንስሳት ከይዓቢ ዝገብሩ ኣርባዕተ ማሕለኻታት ከምዘለዉ ኣብቲ ዓውዲ ዝተኻየዱ መፅናዕቲታት ይሕብሩ። ንሳቶም እውን ስራሕቲ ምድቓል ዓልየት እንስሳ ትኹረት ገይርካ ዘይምስራሕን እተን ጥሪት ብሰንኪ ሕማም ክንድቲ ዝድለ ምህርቲ ክህባ ዘይምኽኣልን ብቐዳምነት ዝጥቀሱ ፀገማት እዮም። ካብዚ ተወሳኺ ቀለብ እንስሳ ብፅርየትን ብመጠንን ዘይምቕራብን ፀብገም ምትእስሳር ዕዳጋን ዝጥቀሱ ፀገማት ኣለዉ። እምበኣር ነቶም ከምዚ ዝበሉ ፀገማት ንምፍታሕ እዩ ኮሌጅ ሕክምና እንስሳ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ትኹረት ብምሃብ እናተመራመረን ግንዛበ ሕብረተሰብ ዘዕብዩ ዝተፈላለዩ ስልጠናታት እናሃበን ዝርከብ። ብመሰረት እዚ ካብ ሃፍቲ እንስሳ ዝርከብ ኣታዊ ክብ ንክብል እቲ ኮሌጅ ኣብዘን ኣርባዕተ ፀገማት ልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ጠመተ ብምሃብ እናሰርሐ ይርከብ። ካብቶም ዝተጠቐሱ ኣርባዕተ ማሕለኻታት ልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ኣብዚ መደብ ኮሌጅ ሕክምና እንስሳ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብ ምድቓል እንስሳት ብምውፋር ዓልየተን ኣብ ምምሕያሽ ዝገብሮ ዘሎ ምንቅስቓስ ዝጥምት እዩ ክኸውን።

ካብቶም ኮሌጅ ሕክምና እንስሳት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብ ምምሕያሽ ጭጋረት እንስሳ ዝሰርሖም ዘሎ ስራሕቲ ምድቓል፣ ከፍትን ጤለ-በጊዕን ተጠቀስቲ እዮም። ብፍላይ ብዙሕ ምህርቲ ፀባ ዝህባ ኣላሕም ብምድቓል (Synchronization technology) ንኽርከባ እናነጠፈ ይርከብ። እቲ ኮሌጅ ዝሐሸ ምህርቲ ፀባ ዝህባ ኣላሕም ካብ ወፃኢ እናምፀአ ምድቓል ዝጀመረ እንትኸውን ኣብ ምምሕያሽ ዓልየት ፀባ ላሕሚ ኣብ ውሽጢ እቲ ኮሌጅ ይኹን ካብኡ ወፃእ ይንቀሳቐስ ከምዘሎ ኣብ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ዲን ኮሌጅ ሕክምና እንስሳ ዶክተር በሪሁ ገ/ኪዳን የረድኡ።

ብተወሳኺ ኮሌጅ ሕክምና እንስሳ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ዝተደለየ ዓይነት ፆታ ዘውልድ ቴክኖሎጂ ምድቓል እንስሳ ንምርካብ እናተመራመረ ይርከብ። ከምቲ ብልምዲ ኩሉ ዝፈልጦ ብተፈጥሮኣዊ መንገዲ ኣብ ዝግበር ምርባሕ እንስሳ ሓንቲ ላሕሚ 50 ምኢታዊ ተባዕታይ 50 ምኢታዊ ድማ ኣንስተይቲ ናይ ምውላድ ዕድል  ኣለዋ። ይኹን እምበር በቲ ኮሌጅ ብዝግበር ዘሎ ምርምር ተባዕታይ እንተተደልዩ ተባዕታይ፣ ኣንስታይ እንተተደልያ ድማ ኣንስተይቲ ዘውልድ ቴክኖሎጂ ምድቓል ምርምር እናተኻየደ ይርከብ። ከምቲ ዝፍለጥ ኣብ ምርባሕ ፀባ ላሕሚ ሓረስቶት ተባዕታይ ክወልዳሎም ኣይደልዩን። ምኽንያቱ ተባዕታይ እንተተወሊዱ ገና ብምራኹ ስለዝሽየጥ ጓል ኣንስተይቲ እያ ተጠላቢት። ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው እቲ ኮሌጅ ኣንስትዮ ጥራሕ ኣብ ዘውልድ ቴክኖሎጂ ምድቓል ምርምር ካብ ዝጅምር ሳልሳይ ዓመቱ ሒዙ ኣሎ። ከምኡ እውን ተባዕትዮ ክውለዱ እንተተደልዩ በቲ ምርምር ዝርከበሉ መንገዲ እናተሰርሐ ከምዝርከብ ዶክተር በሪሁ ገሊፃምልና እዮም። ውፅኢት እዚ ምርምር ድማ ድሕሪ ሓደ ዓመት ዕላዊ ክኸውን እዩ።

ብምዃኑ እውን እቲ ዝተደለየ ዓይነት ፆታ ንኽውለድ ኣብ ዝግበር ዘሎ ከይዲ ምርምር ዛጊድ ኣንስተይቲ ከውልድ ዝኽእል ዘርኢ ንበይኑ፣ ወዲ ተባዕታይ ከውልድ ዝኽእል ዘርኢ ድማ ንበይኑ ናይ ምፍላይ ስራሕቲ እናተሳለጠ ይርከብ። እዚ ስራሕ ንምስራሕ ዘድልዩ ናውትን ኬሚካላትን ድማ ቀዲሞም ክኣትዉ ተገይሮም ኣለዉ። ብፍላይ ኣብ ምትእልላሽ እዚ ቴክኖሎጂ ሓያል ፃዕሪ እናተገበረ ስለዝመፀ፤ እቲ ስራሕ እናተቓለለ ምምፅኡ እዮም ዶክተር በሪሁ ዝገልፁ። ስለዝኾነ ኣብ 2010 ዓ/ም ኣብ ዘድለየና ግዘ እቲ ዝተደለየ ዓይነት ፆታ ብምድቓል ክርከብ እዩ። ብድሕሪኡ ድማ ውፅኢት እቲ ምርምር ናብ ሓረስቶት ብምትእትታው ዝተዓፃፀፈ ፍርያት ፀባ ላሕሚ ክረኽቡ እዮም።

እቲ ኮሌጅ ብዘይካ ኣብ ምድቓል ዝገብሮ ዘሎ ምርምር እንስሳ ብሃበ ተረኸበ ኣብ ዝደለየኦ እዋን ዘይኮነስ ቀፃልነት ዘለዎ ረብሓ ክህባሉ ኣብ ዝኽእላ ወቕቲ ንኽወልዳ ዘግብር ቴክኖሎጂ እውን ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመት ብምርምር ረኺቡ እዩ። ውፅኢት እቲ ምርምር ድማ ብደረጃ ሃገር ይኹን ክልል ተቐባልነት ረኺቡ ኣብ ጥቕሚ እናወዓለ ይርከብ። እቲ ኮሌጅ ብዘካየዶ ዝነኣድ ምርምር ምድቓል ካብ ሚኒስቴር ሳይንስን ቴክኖሎጅን ሽልማት ክብርከተሉ ክኢሉ እዩ። ካብቶም ንሽልማት ዘብቅዑዎ ስራሕቲ ድማ ኣላሕም ኣብ ዝተደለየ እዋን ንኽወልዳ ዘግብር ቴክኖሎጂ ብምምሃዙን ተግባራዊ ብምግባሩን እዩ። ንኣብነት ኣብ ከባብታት ሑመራ ኣብ ውሽጢ ኣዋርሕ ጉንበትን ሰነን ኣላሕም ክወልዳ ኣይድለይን። ምኽንያቱ ድማ እቲ ዝውለድ ምራኽ ብሓይሊ ሙቐትን ድርቅን ንሞት ስለዝሳጣሕ እዩ። ከምኡ እውን እታ ላሕሚ ስኣን እኹል ቀለብ እቲ ዝድለ ረብሓ ክትህብ ኣብ ርእሲ ዘይምኽኣላ ዝወለደቶ ምራኽ ብግቡእ ክተጥቡ ኣይትኽእልን። ስለዚ በዚ “ሲንክሮናይዜሽን” ቴክኖሎጂ ምድቓል ኣብ ዝተደለየ እዋን ክውለድ ምግባር ዘኽእል እዩ።

ከምዚ ዓይነት ምርምር ንምክያድ እቲ ኮሌጅ እኹል ዝሰልጠነ ሓይሊ ሰብ፣ መስርሒ ቦታ፣ ኣብያተ ፈተነን ንምርምር ዝጠቕማ እንስሳትን ኣለዋ። ንኣብነት ኣብ ውሽጢ እቲ ኮሌጅ 95 ኣላሕም ፀባ ኣለዋ። እዘን ኣላሕም ኣብ ዝደለይኦ እዋን ኣይኮናን ዝወልዳ። እቲ ዝወልዳሉ ሰደቓ ግዘ ፍሉጥ እዩ። ኣብ ወርሒ መስከረም ክንደይ ኣላሕም ከምዝወልዳ ውሱን እዩ። ኣብ ካልእ እዋን እውን ክንደይ ከምዝወልዳ ፍሉጥ እዩ። በብ30 ኣላሕም ተፈልየን ኣብ ሰለስተ ወቕትታት እየን ክወልዳ ዝግበር። እዚ ድማ እቲ ዝርከብ ፀባ ዓመት ካብ ዓመት ኣየቋርፅን ማለት እዩ። እዚ ቴክኖሎጂ ዕውት ስለዝኾነ ብደረጃ ሃገር እቲ ኮሌጅ ክሽለም ክኢሉ እዩ። ብምዃኑ እውን እዘን ኣላሕም ምግቢ እንስሳ ብበዝሒ ኣብ ዝርከበሉ ወቕትን ፀባ ዕዳጋ ብበዝሒ ተጠላቢ ኣብ ዝኾነሉ እዋንን ብምፍላይ ንኽወልዳ እናተገበረ ይርከብ። እዚ ቴክኖሎጂ ብተወሳኺ፣ ዝተዳቐላ ኣላሕም በብዓመቱ እንተየቋረፃ ንኽወልዳ ዘኽእል እዩ። በብክልተ ወይ ድማ ሰለስተ ዓመት ዝወልዳ ዝነበራ ኣላሕም በብዓመቱ እናወለዳ ተዓፃፃፊ ምህርቲ ንኽርከብ ዘኽእል ሜላ እዩ። ኣብዚ ሐዚ እዋን ውፅኢት እቲ ምርምር ናብ ታሕቲ ወሪዱ ሓረስቶት እናተጠቐምሉ ዝርከቡ እንትኾን በቲ ኮሌጅ ናይ ምስፍሕፋሕ መደብ ተታሒዙ እናተሰርሐሉ እዩ።

ኣብቲ ኮሌጅ ደረጅኦም ዝሓለዉ ሸሞንተ ኣብያተ-ፈተነ (ላቦራቶሪ) ዘለዉ እንትኾኑ እዚ “ሲንክሮናይዜሽን” ዝተብሃለ ስራሕቲ ምድቓል “ሞሎኩውላር” ኣብ ዝተብሃለ ላቦራቶሪ ዝካየድ ምርምር እዩ። እቲ ናይ ወዲ ተባዕታይ ይኹን ናይ ጓል ኣንስተይቲ ዘርኢ ዘፍሪ “ሆርሞን” ኣብዚ “ሞሎኩውላር ላባራቶሪ” እዩ ዝፍለ።

ብዘይካ እዚ እቲ ኮሌጅ ኣብ ምድቓል ጤለ በጊዕ እውን ምርምር እናካየደ ይርከብ። ኣብዚ ዝግበር ምርምር ፅቡቕ ስጋን ፀባን ዝህባ ጤለ-በጊዕ ብምርምር ዝፍለያሉ ኣካይዳ እዩ። እቲ ካልእ ድማ ዝተፈላለየ ዓልየት ዘለወን ጤለ በጊዕ ካብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ብምምፃእ ብምርምር ዝሓሸ ተፃዋራይነት ሕማም፣ ምህርቲ፣ በዝሒ ፀባ፣ ዝሓሸ ስጋ፣ ንዓይኒ ሰሓብቲ ዝኾና ጭጋረት፣ ንኹሎም ኩነታት ኣየር ተፃዋራይነት ዘለወን እንስሳ ናይ ምድቓል ስራሕቲ ዝካየደሉ እዩ። ክሳብ ሐዚ ብዝተገበረ ምርምር በዚ መንገዲ እዚ ዝተዳቐላ ልዕሊ 200 ዝኾና ጤለ በጊዕ ኣለዋ። እዘን ዝተማሓየሻ ዓልየት እንስሳ ኣብ ውሽጢ ወርሒ ነሓሰ 2009 ዓ.ም ናብ ከባብታት እንደርታ፣ ኣፅቢ ወንበርታን መቐለን ዝርከቡ ሓረስቶት ክተኣታተዋ እየን።

ካልእ እቲ ኮሌጅ ዝገብሮ ዘሎ ምርምር ካብ ክልተ ንላዕሊ ዝወልዳ ኣባጊዕ ናይ ምድቓል ስራሕቲ እዩ። ኣብዚ ዝተገበሩ ሳይንሳዊ ምርምራት ከምዘረጋገፅዎ “ፎኩንዲቲ” ዝበሃል “ጅን” (ዘርኢ) ዘለወን ኣባጊዕ ማንታን ልዕሊኡን እየን ዝወልዳ። ስለዝኾነ ኣብ ደም እተን ኣባጊዕ ብዝግበር ምርምር “ፎኩንዲቲ ጅን” ዘለወን ንኽፍለያ ብምግባር ስራሕቲ ምድቓልን ምብዛሕን  እናተሰርሐ ይርከብ። ኣብ ደመን “ፎኩንዲቲ” ዝበሃል ዘርኢ ወይ “ጅን” ዘለወን ኣባጊዕ ድሕሪ ምፍላይ ንኽዳቐላ ይግበር። ካብኡ ንሓዋሩ እተን ንቕድሚት ዝውለዳ ኣባጊዕ እውን ክልተን ካብኡ ንላዕልን ዝወልዳ እየን ዝኾና። በዚ መንገዲ እዚ ኣብቲ ኮሌጅ ኣብ ዝርከባ ኣባጊዕ ኣብ ዝተገበረ ምርምር ልዕሊ 50 ምኢታዊ ማንታ፣ 17 ምኢታዊ ድማ ሰለስተ ዝወልዳሉ ኩነታት ከምዘሎ ዶክተር በሪሁ ይገልፁ።

ኣብቲ ኮሌጅ ኣብ ኣባጊዕ ምርምር ንምክያድ ፈለማ 40 ኣባጊዕ እየን ተዓዲገን። ድሕሪኡ ክልተ ዓይነት ምርምር ተጀሚሩ። እቲ ሓደ፣ እተን ናይ ውሽጢ ዓዲ ብዓልተን ንባዕልተን ዓልየት ንምምሕያሽ ዝካየድ ምርምር እንትኸውን እቲ ካልኣይ ድማ ኣባጊዕ ውሽጢ ዓዲ ምስ ናይ ወፃኢ ዓልየት ናይ ምምሕያሽ ስራሕ  ዝካየደሉ እዩ። ኣብ ከይዲ ብዝተገበረ ምርምር ክሳብ 400 ኣባጊዕ ተራቢሐን ኣለዋ። ብተወሳኺ እቲ ኮሌጅ ኣብ ዓድና ዘይርከባ ምሩፃት ዓልየታት ኣባጊዕ ካብ ወፃእ ዓዲ ብምምፃእ እናዳቐለ ይርከብ። ንኣብነት ንምህርቲ ጨጉርን ቆርበትን ልዑል ረብሓ ዝህባ ኣባጊዕ ካብ ሃገረ ኢራን ተዓዲገን ክኣትዋ ተገይሩ ኣሎ። እዘን ናይ ወፃኢ ዓዲ ኣባጊዕ ምስ ናይ ውሽጢ ዓዲ እናተዳቐላ ዝሐሸ ምህርቲ ንኽህባ እናተገበረ ይርከብ። እዚኣተን እናተዳቐላ ልዕሊ 20 ዝሐሸ ምህርቲ ክህባ ዝኽእላ ኣባጊዕ በፂሐን ኣለዋ። እተን ንኽዳቐላ ካብ ወፃኢ ዝተዓደጋ ኣባጊዕ ኣርባዕተ ዓይነት ረብሓ ዘለወን እየን። ሓደ ዝሓሸ ፍርያት ፀባ ይህባ። ካልኣይ፣ ምስ ናይ ዓድና ኣባጊዕ እንትነፃፀራ ስጋአን ክሳብ 110 ኪሎ ግራም ዝምዘና እየን። ሳልሳይ ቆርበተን ሰፊሕን ረጉድን እዩ። ራብዓይ ጨጉረን ብጣዕሚ ብዙሕን ነዊሕን ስለዝኾነ ንመስርሒ ክዳን ናብ ፋብሪካታት ክስደድ ዝኽእል እዩ። ስለዚ እቲ ኮሌጅ ነዞም ከምዚ ዝበሉ ዓልየት ኣባጊዕ ኣብ ከባቢታት ኣፅቢ፣ ሃገረ ሰላምን ካልኦት ደጉዓ ከባቢታት ትግራይን ናብ ዝርከቡ ሓረስቶት ንምትእትታው ዕላማ ሒዙ እናተንቀሳቐሰ ይርከብ።

ኮሌጅ እንስሳ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብ ስራሕቲ ምርምርን ምድቓልን ዘካይዶም ዘሎ ዕዉት ስራሕቲ ብደረጃ ሃገር ተቐባልነትን እምነትን እናሕደረ ክመፅእ ክኢሉ ኣሎ። ናይዚ መርኣያ ድማ ብደረጃ ሃገር ተወዳዲሩ ዓበይቲ ናይ ምርምር “ፕሮጀክትታት” እናሰዓረ ይርከብ። በዚ ምኽንያት ሰልጢኖም ምስወፁ ኣብቶም ብደረጃ ሃገር ዝህነፁ ዘለዉ ፓርክታት ኣግሮ ኢንዱስትሪ ተማሂሮም ክሰርሑ ዝኽእሉ ምሁራት ብደረጃ ካልኣይን ሳልሳይን ዲግሪ ንምስልጣንን ንምምሃርን ናይ 85 ሚልዮን ፕሮጀክት ክስዕር ክኢሉ ኣሎ። ብተወሳኺ 25 ሚልዮን ኣብ ዘውፅኡ ሸሞንተ ፕሮጀክታት ምርምር ንምክያድ እውን ብደረጃ ፌደራል ኣብ ዝተኻየደ ጨረታ ክስዕር ክኢሉ እዩ። ከምኡ እውን ናይ 300 ሚልዮን ፕሮጀክት ብምፅሓፍ ንፌደራል መንግስቲ ብምቕራብ ውፅኢቱ ኣብ ቀረባ እዋን ግልፂ ክኸውን እዩ። እዚ ፕሮጀክት ኣብ ምስፍሕፋሕ ኣግሮ ፕሮሰሲንግ ኢንዱስትሪ ማእኸል ገይሩ ዝሰርሕ እዩ። እዞም ዓበይቲ ዕድላት ክረክብ   ዝኽኣለሉ ምኽንያት ምስ ካልኦት ላዕለዎት ትካላት ትምህርቲ እንትነፃፀር ንዘፈር ሕክምናን ምርምርን እንስሳ ዝኾኑ መሰረተ ልምዓታት ዘማልአ ብምዃኑ እዩ። ብተወሳኺ ንልምዓት ሃፍቲ እንስሳ እዛ ሃገር ክሕግዙ ዝኽእሉ ዓበይቲ ፕሮጀክትታት ውፅኢት ምርምር እናበርከተ ብምምፅኡ ዝለዓለ ተቐባልነት ክረክብ ክኢሉ ኣሎ። 

ብሓፈሻ ብደረጃ ሃገር ይኹን ክልል ዝርከባ ሃፍቲ እንስሳ ብሰንኪ ሕማም፣ ድሑር ስርዓት ኣመጋግባ፣ ፀገም ምትእስሳር ዕዳጋን እቲ ዝህበኦ ረብሓ ትሑት ኮይኑ ፀኒሑ እዩ። ብፍላይ ኣብ ምምሕያሽ ምሩፃት ዓልየታት እንስሳ /ምድቓል/ ዝግበር ምርምር ክንድቲ ዝድለ ዘይምዃኑ ካብቲ ዘፈር ዝርከብ ረብሓ ትሑት ኮይኑ ፀኒሑ እዩ። ብተወሳኺ ልክዕ ከምቲ ንልምዓት ዝራእትን ምክንኻን ሃፍቲ ተፈጥሮን ብመንግስቲ ዝተወሃበ ትኹረት ንልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ግቡእ ጠመተ ስለዘይረኸበ እቲ ዝድለ ረብሓ ከይርከብ ምኽንያት ኮይኑ እዩ። እዚ ዘፈር ብትኹረት እንተዝስርሐሉ ነይሩ እቲ ዓውዲ ዝለዓለ ረብሓን ተጠላብነት ዕዳጋን ዘለዎ እዩ። ስለዚ ዩኒቨርሲቲ መቐለ ኣብዚ ዘፈር እዚ ወሰንቲ መርሃ ግብሪ ምርምራት ዘርጊሑ  ኣብ ምፍታሕ ማሕንቖታት ልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ብምንጣፍ ተስፋ ዝህቡ ውፅኢታት እናርኣየ ይርከብ። ብፍላይ ዝለዓለ ኢኮኖምያዊ ረብሓ ክህባ ዝኽእላ ጭጋረት እንስሳ እናመረፀ ብምድቓል ጀሚርዎም ዘሎ ስራሕቲ ምርምር ኣጠናኺሩ ክቕፅለሎም ይግባእ።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 961
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010