ቀ.ሚ. ሃይለማርያም ደሳለኝ ኣድላይነት ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ እንትገልፁ

ኣቶ ጌታቸው ኣምባየ ኣብ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኣመልኪቶም ዝሃብዎ መግለፂ

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

3845016
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
552
1506
4084
3810617
432438
953933
3845016

Your IP: 54.80.18.223
2017-04-25 06:29

መኺኑ ዝፀንሐ ዕቑር ሃፍቲ

here we go
selam new

 

ክልል ትግራይ ልዕሊ ሰለስተ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚልዮን ከፍቲ፣ ክልተ ነጥቢ ሸሞንተ ሚልዮን ኣጣልን ሓደ ነጥቢ ክልተ ሚልዮን ኣባጊዕን ዝርከቡላ ደንበ ሃፍቲ እንስሳት ምዃና መፅናዕቲ ሃገራዊ ስታስቲክስ ኤጀንሲ 2006 ዓ/ም የረድእ። ካብዚኣቶም እቶም ዝበዝሑ እንስሳት ኣብ ዞባታት ምዕራብ፣ ሰሜን ምዕራብን ደቡብን ትግራይ ዝርከቡ እዮም። ኣብዞም ከባብታት በጋይት፣ መደነስ፣ ዶግዓን ሃርሞንስን ዝበሃሉ ዝተመረፁ ዓሌታት ከፍቲ ብበዝሒ እናተበራኸቱ ይኸዱ ብምህላዎም ንምምሕያሽ ጨገረት እቶም ከባብታት ልዑል ግደ እናበርከቱ ይርከቡ። ናይዚ ውፅኢት ብኣብነት ንምርኣይ ኣብ 1996 ዓ/ም 42 ሽሕን 771 ቶን ዝነበረ ዓመታዊ ምህርቲ ስጋ ክልል ትግራይ ኣብ 2007 ዓ/ም ናብ 70 ሽሕ ቶን ክዓቢ ከም ዝኸኣለ ፀብፃብ 2007 ዓ/ም ቢሮ ሕርሻን ገፀር ልምዓትን ክልል ትግራይ የረድእ።

ከም ሓበሬታ እቲ ፀብፃብ ኣብቲ መርሃ ግብሪ 5,000 ድቓላ ኣዕሩሕ ንምትእትታው ተተሊሙ 5,986 ኣዕሩሕ ናብ ሓረሰቶት ክከፋፈላ ክኢለን እየን። ብተመሳሳሊ ነቲ ክልል ዝስማምዓ 12 ሽሕን 500 በጋይት ዝዓሌተን ከፍቲ ንምትእትታው ብዝተሰርሐ ስራሕቲ 20 ሽሕን 353 በጋይት ናብ ሓረስቶት ተኸፋፊለን እየን። ብመሰረት እዚ ቀዳማይ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ሓደ ሚልዮንን 258 ሽሕን 991 ቶን ፀባ ንምፍራይ ትልሚ ተታሒዙ ሓደ ሚልዮንን 321 ሽሕን 180 ቶን ክርከብ ተኻኢሉ እዩ።

ይኹን እምበር እቲ ውፅኢት ኣብ ሃገርና ካብኡ ሓሊፉ ኣብ ክልልና ምስ ዝረአ መጠን በዝሒ ሃፍቲ እንስሳት እንትነፃፀር ክርከብ ዝግበኦ ኢኮኖምያዊ ረብሓ ተረኺቡ እዩ ክበሃል ኣይከኣልን። ምክንያቱ ሓረስታይ ውሑዳት ተመረፅቲ ጨገረት ዘለወን እንስሳት ወኒኑ ምስ ልምዓት ኣግሮ ፕሮሰሲንግ ኢንዱስትሪ ዝተኣሳሰረ ረብሓ ክረክብ ዘኽእል ኣሰራርሓን ኣንፈትን ዋላ እኳ እንተተቐመጠ ኣብ ተግባራውነቱ ግና ተደላዪ ውፅኢት ኣየመዝገበን። ውፅኢታት ሃፍቲ እንስሳ ምስ ጠለብ ዕዳጋ ዓለም እንትነፃፀር ሰፊሕ ክፍተት ፅሬትን መጠንን ኣለዎ። ነዚ ናብ ዝሓሸ ብርኪ ተወዳዳራይነት ንምምፃእ ኣብ ምምሕያሽ ጨገረት፣ ቀረብ ሕክምናን ልምዓት ቀለብ እንስሳን ዝለዓለ ትኹረት ሂብካ ምስራሕ ከም ዘድሊ ገምጋም ኣፈፃፅማ ቀዳማይ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን  ሃገርና የመላኽታ።

ብመሰረት እዚ ኮሌጅ ሕክምና እንስሳት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ነቶም ብብርኪ ክልል ይኹን ሃገር ዝረኣዩ ፀገማት ኣብ ምፍታሕ ወሳናይ ብፅሒት እናተፃወተ ይርከብ። ቀንዲ ትሕዝቶ ፅሑፍና እውን ኮሌጅ ሕክምና እንስሳት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ብመዳይ መፅናዕትን ምርምርን፣ ምሁር ሓይሊ ሰብ ኣብ ምፍራይ ይኹን ግልጋሎት ማሕበረሰብ ብምሃብ ኣብ ልምዓት ሃፍቲ እንስሳት ዝሰርሖም ዘሎ ስራሕቲ ክንድህስስ ኢና።

ኮሌጅ ሕክምና እንስሳት ዩኒቨርሲቲ መቐለ ካብቶም ብብርኪ ሃገር ዘለዉ 13 ኮሌጃት ብቐዳምነት ዝፅራሕ ትካል ትምህርቲ እዩ። እቲ ብ2001 ዓ/ም ዝተጣየሸ ኮሌጅ ክሳብ 2018 ዓ/ም ኣብ ዘለው እዋናት ብመሰረተ ልምዓት፣ ምፍራይ ምሁር ሓይሊ ሰብ፣ መፅናዕትን ምርምርን ግልጋሎት ማሕበረሰብን ብብርኪ ኣፍሪካ ፀብለልታ ምስ ዘለዎም ትካላት ትምህርቲ ሕክምና እንስሳት ንኽስለፍ እናሰርሐ ዝርከብ ትካል እዩ። ነዚ ንምፍፃም ዘኽእሎ ዓለምለኻዊ፣ ኣህጉራውን ሃገራውን ኩነታት ዘማልአ ስርዓተ ትምህርቲ ብምድላው ልምዓት ሃፍቲ እንሰሳት ሃገርና መሰረታዊ ዝላ ንኸመዝግብ እናሰርሐ ይርከብ። ካብዚ ሓሊፉ ካብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ኣፍሪካ ዝተውፃእፅኡ ተምሃሮ ብምቕባል ፀገማት ልምዓት ሃፍቲ እንስሳት ኣፍሪካ ብመፅናዕትን ምርምርን ዝፈትሑ ምሁራት ኣብ ምፍራይ ይርከብ። እቲ መርሃ ግብሪ ምስ ትካል በይነ መንግስታት ኣፍሪካ /ኢጋድ/ ብምትሕብባር ዝሳለጥ ዘሎ ኮይኑ ኣብ 2008 ዓ/ም ብብርኪ ዶክትሬት ዲግሪ 13 ሰብ ሞያ ምምራቑ ነቲ ትካል ዓብዪ ስድሪ ምዃኑ ዲን ኮሌጅ ሕክምና እንስሳት ዩንቨርሰቲ መቐለ ዶክተር በሪሁ ገብረኺዳን ይገልፁ።

ስራሕቲ እቲ ኮሌጅ ምስ ዓበይቲ ሸቶታት ልምዓት ሃፍቲ እንስሳት ክልልና ተዛሚዱ ንክኸይድ ዓበይቲ ፃዕርታት እናተኻየዱ እዮም። ንኣብነት ኣብ ቀዳማይ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርሜሽንን 72 ሽሕን 561 ዝተመሓየሸ ጨገረት ዘለወን ኣምራኹት ንምውላድ ትልሚ ተታሒዙ 43 ሽሕን 447 ተፈፂሙ። እዚ ከይዲ ምምሕያሽ ጨገረት በብዓመቱ 12 ነጥቢ 11 ምኢታዊ ዕብየት ኣለዎ። ይኹን እምበር ምስ ትልሚ እንትነፃፀር ዘሎ ውድቀት ካብ በብዓመቱ ግልጋሎት ምድቓል ዝረኽባ ኣላሕም እተን 48 ምኢታዊ እየን ዝወልዳ። ቀንዲ ምኽንያት እቲ ፀገም ድማ ሰብ ሙያ ሕክምና እንስሳት “ስራ” መንቀሊ ድሕሪ ምሃቦም ብኣግባቡ ኣብ ምክትታል ዝረአ ሰፊሕ ክፍተት ኮይኑ ምስ ተወፋይነት ሰብ ሞያ ሕክምና፣ ምንኣስ ዓቕምን ዋሕዲ ሓይሊ ሰብን ይተኣሳሰር።

ካብዚ ሓሊፉ ቅድሚ “ስራ” ይኹን ድሕሪ ስራ፣ እቲ ሕብረተሰብ ዝግባእ ቀለብ እናቕረበ ነተን ኣላሕም ኣብ ምክንኻን ሰፊሕ ክፍተት ይረአ። ኮሌጅ ሕክምና እንስሳ ዩንቨርስቲ መቐለ ኣብዚ መዳይ ዝርአዩ ቀንዲ ማሕንቖታት ልምዓት ሃፍቲ እንስሳት ንምፍታሕ ዘኽእሉ መፅናዕትታት ብምክያድን ደገፍ ዝህቡ ሰብ ሞያ ብምፍራይን ዝለዓለ ብፅሒቱ እናበርከተ እዩ። ንኣብነት በብዓመቱ ዘመርቖም ብማእኸላይ 64 ዝኾኑ ሓኻይም እንስሳት ኣብ ባይታ ወሪዶም ነቶም ሕፅረታት ብዝፈትሕ መንገዲ ግልጋሎታት ዝህብሉ ምችው ኩነታት ፈጢሩ ኣሎ። ብተወሳኺ ኣብ 2001 ዓ/ም ኣብ ምዕራብ ትግራይ ዝጀመሮ “ሲንክሮናይዘሽን” ብዝተብሃለ ሳይንሳዊ ብልሓት ጭጋረት እንስሳት ናይ ምብዛሕ ስራሕቲ ኣብ ምጥንኻር ይርከብ።

እቲ ኮሌጅ ንዝሓዞ ኣህጉራውን ሃገራውን ልኡኽ ካብ ምፍፃም ብተወሳኺ ኣብ ልምዓት ሃፍቲ እንስሳት ትግራይ ወሳናይ ብፅሒት ዘለዎም ብልዕሊ 240 ሚልዮን ብር ዓበይቲ መርሃ ግብርታት ኣብ ምትግባር ይርከብ። እቲ ቀዳማይ መርሃ ግብሪ ህንፀት ማእኸል ምህጣር እንስሳት እንትኸውን ልዕሊ 1,000 ጤለ በጊዕን ከፍትን ናይ ምሓዝ ዓቕሚ ዘለዎ እዩ። ብተወሳኺ ስራሕቲ ምምሕያሽ ዓሌት እንስሳት መሰረት ዝገበሩ ምርምራት ዝካየድሉ ማእኸል  ኮይኑ የገልግል። ምስዚ ጎድና ጎድኒ ኣብ 2009 ዓ/ም ቀለብ እንስሳት ዝዳለወሉ ፋብሪካ ብልዕሊ 54 ሚልዮን ንምህናፅ ትልሚ ተታሒዙ ኣሎ። ህንፀት እቲ ፋብሪካ እንትዛዘም ኣብ ውሽጢ እቲ ዩንቨርስቲ ንዝርከባ እንስሳት ቀለብ ካብ ምድላው ሓሊፉ ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ትግራይን መዋሰንቲ ክልልና ዝርከቡ ሓረስቶትን ኣብቲ ዘፈር ዝተዋፈሩ ማሕበራትን ተረባሕቲ ዝገብር ምዃኑ ዶክተር በሪሁ ይሕብሩ።

ካልእ፣ ምስ ምህርቲ ፀባ ዝተኣሳሰረ ስራሕቲ እዩ። ፍርያት ፀባ ትግራይ ካብ እዋን ናብ እዋን እናዓበየ ዝመፅእ ዘሎ ኮይኑ በቢ ዓመቱ 194 ሽሕን 552 ቶን ፀባ እናፍረየ ይርከብ። እቲ ለውጢ ኣብ ክልልና ዝለዓለ ምህርቲ ፀባ ዝህባ ዝተዳቐላን ሓደሽቲ ጨገረት ዘለወንን ኣላሕም ናብ ሓረስታይ ብምትእትታወን ዝመፅአ እዩ። ይኹን እምበር ኣብ ልምዓት ፀባ ክምዝገብ ዝግብኦ ለውጢ ብመጠንን ፅሬትን እንትዕቀን ብርክት ዝበሉ ፀገማት ኣለውዎ።

ብመሰረት እዚ እቲ ኮሌጅ ብ21 ሚልዮን ብር ፀባን ውፅኢት ፀባን ዝወሃሃደሉ ወይ ዝቀመመሉ ፋብሪካ ንምህናፅ ኣብ ምድላው ይርከብ። እቲ ፋብሪካ ህንፀቱ እንትዛዘም ኣብ ፍርያት ፀባን ውፅኢት ፀባን ዝተዋፈሩ ሓረስቶትን ማሕበራትን ምትእስሳር ዕዳጋ ካብ ምፍጣር ሓሊፉ ብምኽንያት ፆም ዝባኽን ዝነበረ መጠን ፀባ ኣብ ምድሓን ወሳኒ ተራ ኣለዎ። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ከተማታት ዓድግራት፣ መቐለን ማይጨውን ፍርያት ፀባ ዝእከበሎም ማእኸላት ብምጥያሽ ሓረስቶት ብዝሓሸ ዕዳጋ ፍርያቶም ናብቲ ፋብሪካ ዘቕርብሉ ዕድል ክፈጥር እዩ። ዶክተር በሪሁ “እቲ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰዓት 100 ሽሕ ሊትሮ ናይ “ምቅንብባር” ዓቕሚ ዘለዎ ፋብሪካ ኣብ ዘፈር ልምዓት ፀባ ዝለዓለ ዝላ ከመዝግብ እዩ” ይብሉ።

 ካልእ ወሳኒ መደብ እቲ ኮለጅ ዝተማልአ ቤተ ፈተነ ዘለዎ ምግፋሕ ግልጋሎት ሕክምና እንስሳትን ማእኸል ምርምርን እዩ። ኣብዚ ሐዚ እዋን መዓልታዊ ልዕሊ 250 እንስሳት ናይ ምሕካም ዓቕሚ ዘለዎ ኮይኑ ኣብ ወረዳ እንደርታ ንዝርከቡ ሓረስቶት ብተመጣጣኒ ዋጋ ግልጋሎት ዝህብ ማእኸል ሃኒፁ ኣሎ። እቲ ማእኸል፣ ተምሃሮ ዝተፈላለዩ ምርምራት ዘካይድሉን ብዝወሃብ ተግባር ተኮር ትምህርቲ ዝዕጅብን እዩ።  በቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ ዕላማ ከይተደረተ ብ57 ሚልዮን ብብርኪ ኣፍሪካ ካብ ግብፅን ደቡብ ኣፍሪካን ቀፂሉ ሳልሳይ ደረጃ ንምሓዝ ዘኽእሎ ህንፀት ዘመናዊ ቤተ ፈተነ እናሳለጠ እዩ። እቲ ዝህነፅ ማእኸል ቤተ ፈተነ ተግባራዊ ትምህርቲ ካብ ምዕጃብ ሓሊፉ ካብ በይነ መንግስታት ኣፍሪካ ዝተውፃእፅኡ ተምሃሮ ብብርኪ ኣፍሪካ ዘሎ ኩነታት ልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ዓበይቲ ምርምራት ዘካይድሉ ማእኸል ክኸውን እናተሰርሐ ይርከብ።

ኩለ መዳያዊ ተረባሓይነት ሓረስቶት ንምርግጋፅ ንስጋ ምህርትን ልምዓት ፀባን ዝውዕሉ ኣብ ዕዳጋ ዓለም እውን ብስጋ ምህርቶም ዓብዪ ጠለብ ዘለዎም ዝተፈላለዩ ዓሌታት ከፍቲ፣ ኣጣልን ኣባጊዕን ምፍራይ ወሳኒ እዩ። ከም ክልል ትግራይ ኣብዚ መዳይ እውንታዊ ለውጢ ተመዝጊቡ ኣሎ። ይኹን እምበር ግንዛበ ኣብዘሓ ሓረስታይ ካብቲ ልሙድ ኣገባብ ምርባሕ እንስሳ ስለ ዘይወፀ እዚ ንምምሕያሽ ዝለዓለ ርብርብ   ይሓትት። ነዚ ጉዳይ ብዋናነት ብምውሳድ ዝሰርሕ ዘሎ ኮሌጅ ሕክምና እንስሳት ዩንቨርስቲ መቐለ ዓበይቲ መዘውር ለውጢ እቲ ዘፈር ኮይኑ ዘተባብዕ ውፅኢት እናመዝገበ እዩ። ይኹን እምበር ልምዓት ሃፍቲ እንስሳት ዝተዋደደ ፃዕሪ ስለዝጠልብ ሓረስቶት፣ ኣብቲ ዘፈር ዝተዋፈራ ማሕበራት፣ መንግስታውን ዘይመንግስታዊ ትካላት ምስቲ ኮሌጅ ተኣሳሲሮም ክሰርሕሉ ይግባእ።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 951
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት የካቲት 2009