እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4812465
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1725
3314
11511
4777565
44726
108196
4812465

Your IP: 107.20.94.6
2018-02-18 05:18

ምርምር ሕርሻ ዓንዲ ሑቐ ሰሰን ምህርቲ

here we go
selam new

ሸርፊ ወፃኢ ኣብ ምምፃእ ልዑል ትፅቢት ዝግበረሉ ዘርኢ ሰሊጥ

ካልኣይ ክፋልን መዛዘምን

ስራሕቲ ምርምር ልምዓት ሕርሻ በቢ ከባቢኡ ምስ ዘለው ሓረስቶት ስጡም ምትእስሳር ብምግባር ተመራመርቲ ሓረስቶት ንምፍጣር ከም ዕላማ ተሓንጊጡ እናሰርሐ ፀኒሑ። ዝተረኸቡ ምርምራት ብቐፃልነት ንምጥንኻር ድማ ምስ 

ዓለምለኻዊ፣ ሃገራውን ክልላውን መዳርግቲ ኣካላት ልዑል ረኽቢ ምፍጣር እወንታዊ ስራሕ ሰሪሑ እዩ። በቢ ከባቢኡ ዝተጣየሹ ሽዱሽተ ማእኸላት ምርምር ሕርሻ እውን ኣብ ዘበነ ምህርቲ 2007/08 ዓ/ም ዘጋጠመ ድርቂ ዘብፅሖ ዝነበረ ሓደጋ ኣብ ምቕናስ ዕዙዝ ኣበርክቶ ከምዝነበሮም ኣብ ቀዳማይ ክፋል እዚ ፅሑፍ ርእይና። መቐፀልትኡ ከም ዝስዕብ ተዳልዩ ኣሎ።

ኣብ 2007 ዓ.ም “ድርቂ ዝፃወር፣ ኣብ ጠሊ ዝወሓዶ ከባቢ ዝለምዕ፣ ንእኹል ጠሊ ዘለዎ ከባቢ ዝኸውን” ብዝብል ዝተፀንዑ ዝራእቲ ብምግፋሕ ኣብ መፍረያይነት ንዝነበረ ኣሉታዊ ፅልዋ ምቕናስ ተኻኢሉ እዩ።ብመልክዕ እዚ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 13 ሓደሽቲ ውፅኢታት ምርምር ተግባራዊ ኮይኖም እዮም።ካብዚኣቶም ዓሌታት ስርናይ፣ ሰሊጥ፣ ጉልዒ፣ ሩዝ፣ ደቐቖ፣ ኣሕምልቲ ዝኣመሰሉ ይርከብዎም።

ኣብ 2008 ዓ/ም ድማ ትሽዓተ ቴክኖሎጅታት ተማሂዞም ኣለዉ።ካብቶም ውፅኢት ምርምራት ኣብ ዕዳጋ ዓለም ተጠላብነት ዘለዎ ዘርኢ ሰሊጥ እውን ሓደ ኮይኑ ብማእኸል ምርምር ሕርሻ ሑመራ ዝተረኸቡ ውፅኢታት ምርምር ከም ኣብነት ምርኣይ ይከኣል።እቲ ማእኸል ኣብ 2008 ዓ/ም በቢ ከባቢኡ ዝስማዕምዑ ኣርባዕተ ዓሌታት ሰሊጥ ናብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ሃገርና ክስፋሕፍሑ ገይሩ ኣሎ። “እቲ ሓደ ኣብ ተደረቕቲ ከባብታት ምዕራብ (መተማ፣ ሸራሮ) ክበቁል ዝኽእል፣ ምቖት ዝፃወርን ቀልጢፉ ክባፅሕ ዝኽእልን እዩ። ኣብ ከባቢ ቤንሻንጉል ጉምዝ፣ ኣዌን ኦሶሳን ክበቁል ዝኽእልን በዝሒ ዝናብ ዝፃወርን ምሩፅ ዘርኢ ሰሊጥ እውን ካልኣይ እዩ።እቶም ክልተ ተወሰኽቲ ዓሌታት ሰሊጥ ከዓ ብመስኖ ክለምዑ ኣብ ዝኽእሉ ከባብታት ዓፋር፣ ሃረርን ጅግጅጋን ከም ዝስማዕምዖምን ውፅኢት ከምፅኡ ከም ዝኽእሉን ብምርምር ተረጋጊፁ ድሕሪ ፈተነ ድማ ናብቶም ከባብታት ተዋሂቦም ኣለዉ፤” ክብሉ ሓላፊ እቲ ቤት ፅሕፈት ማእኸል ምርምር ሕርሻ ሑመራ ኣይተ ሃይለ ዝበሎ ገሊፆም። እዚ ማእኸል ከም ሰቲት ሓደን ሰቲት ክልተን ተባሂሎም ዝፅርሑ ዓሌታት ሰሊጥ ናብ ተግባር ብምእታዉን ድምር ስርሓቱ ተዓቂኑ ኣብ ዝሓፀረ እዋን ዕውታት ምርምራት ብምክያዱ ካብ ትካላት ምርምር ሕርሻ ኢትዮዽያን ሳይነስን ቴክኖሎጅን ክልተ ፅዋዓት ዋንጫ ተበርኪትሉ እዩ።

እዚ ማእኸል ኣብ ስነ ዝራእቲ፣ ሃፍቲ ተፈጥሮን ሃፍቲ እንስሳን እውን ምርምራት የካይድ እዩ። ንኣብነት ተኽሊ ባሞያ ከም ሕማማት ካንሰር፣ ፀቕጢ ደም፣ ሽኮርን ካልኦት ሕማማትን ዝከላኸል ተኽሊ እዩ።ስለ ዝኾነ እዚ ማእኸል ምርምር ነዚ ተሓሳቢ ገይሩ ኣብ ስነ መኣዛን ኣመጋግባን ትኹረት ብምሃብ ዝተመሓየሸ ዓሌት ባምያ ሕብረተሰብ ከልምዕን ክሳዕ ንወፃኢ ዓዲ ሰደድ ክግበርን ብዘኽእል እናሰርሐ ከም ዘሎ ኣይተ ሃይለ የረድኡ።

ኣብ ሃፍቲ እንስሳ እውን ናይቲ ከባቢ ፀጋ ዝኾና ዓሌታት በጋይት ከፍትን ኣባጊዕን ብምምራፅ እናሰርሐ ይርከብ። በዚ እውን ኣብቲ ከባቢ “ከፍትን ጤለበጊዕን ኣሲርካ ብምቕላብ ለውጢ ኣይመፅእን” ዝብል ዝነበረ ድሑር ኣተሓሳስባ ተሰይሩ ኣሎ። ከም ውፅኢቱ እውን ዛጊድ ማዓልታዊ ካብ ከፍቲ ካብ 10 ክሳብ 14 ሊትሮ፣ ካብ ኣባጊዕ ድማ ካብ ኣርባዕተ ክሳብ ሽዱሽተ ሊትሮ ፀባ ከም ዝርከብ ተረጋጊፁ እዩ። ነዚ እቲ ሕብረተሰብ ክፈልጦ ስለ ዝግባእ ተደጋጋሚ ዑደታት ተመክሮ ብምክያድ ዝሓሸ ግንዛበ እናፈተጠረ እዩ።

ካብዚ ሓሊፉ በዚ ማእኸል ምርምር ኣብ ኣወሃህባ እቶት በጋይት መሰረት ዝገበሩ ምርምራት ብምክያድ ልዕሊ 10 “ፕሮፖዛል” ብመርኣያ ቀሪቡ ተቐባልነት ብምርካቡ ብብርኪ ሃገር በጀት ንክተሓዘሉ ኣብ ከይዲ ከም ዘሎ ኣይተ ሃይለ ኣብሪሆም። ብተወሳኺ ኣብ ምጥፋእ ዝርከቡ ልዕሊ 30 ዓይነታት ተኽሊ ሃፍቲ ተፈጥሮ  ክዕቀቡን ክጋፍሑን ዘኽእሉ ምርምራት ብስፋሕት ኣናተካየዱ እዮም። ካብቶም ጠመተ ተዋሂብዎም ኣካል እቲ ምርምር ኮይኖም ዘለዉ ተኽልታት ድማ ከም መቐር፣ እንዳዲዕ፣ ሰሞቕ፣ ዲማን ካልኦትን ዝበሉ ተጠቀስቲ እዮም።

“ብብርኪ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ስራሕቲ ምርምር ሕርሻ ኣብ ውሕስነት ምግቢ፣ ስነ መዓዛ፣ ሰደድ ምህርትን ሓለዋ ከባብን ትኹረት ይገብር።ንኣብነት ኣብ ዓይኒ ዓተርን ሽንብራን ዝሰርሑ ስራሕቲ ምርምር ንውሕስነት ምግቢ፣ ስነ መዓዛ፣ ሰደድ ምህርቲ፣ ኣግሮ ፕሮሰሲንግ ዝኣመሰሉ ከይድታትን ረብሓታትን ንኽህቡ ብዘኽእል መልክዑ እናተሰርሓሉ ይርከብ።በዚ ኣቢሉ ኣብ ሓረስቶት ብምትእትታው እዞም ሓረስቶት ዕዳጋ ዝተኣሳሰርሉ ኩነታት ኣብ ምፍጣር ዝለዓለ ረብሓ ኣለዎ፡፡” ክብሉ ዳይሬክተር ማእኸል ምርምር ሕርሻ ክልል ትግራይ ዶክተር እያሱ ኣብርሃ ኣብሪሆም።

ብድምር ኣብ ትግራይ በቢ ከባቢኡ ዘለው ማእኸላት ምርምር ኣብ ቀዳማይ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርሜሽንን ምዕፃፍ መፍረያይነት ማእኸል ገይሮም እዮም ዝሰርሑ ነይሮም።ኣብዚ ካልኣይ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርሜሽንን ድማ ሓረስቶት ካብ ኢድ ናብ ኣፍ ካብ ዝኾነ ናብራ ተላቒቖም ዕዳጋ ተኮር ዝኾኑ ፍርያታት ዘቕርብሉ ዕብየት ምርግጋፅ ዝብል ከም ኣንፈት ተታሒዙ ይስረሐሉ ኣሎ።ነዚ ንምግባር ሓረስቶት ዘፍርዩዎም ፍርያት ንዕዳጋ ብዝምጥን መጠን ፅሬት ንምፍራይ ዘኽእሉ ቴክኖሎጅታት ክጥቀም እናተሰርሐ እዩ።ኣብ ውሽጢ ክልል ዘለዋ ፋብሪካታት ዝጠልብኦ መጠን ፍርያት ሕርሻ ባዕሉ እቲ ሓረስታይ መጋቢ ኮይኑ ዝኸደሉ ኩነታት ንምጥንኻር እውን ተሓሲቡ ብምርምር ክድገፍ እናተገበረ እዩ።ብተወሳኺ ካብ ደገ ዝመፅእ ዝነበረ ሰሊጥ ተሪፉ ኣብ ዝቕፅሉ ሓሙሽተ ዓመታት ዓርስና ንምኽኣል ይኹን ስገም፣ መኮረንን ሩዝን ኣብ ብፋብሪካታት ምግብን ቢራን ዝድለይሉን እዞም ምህርትታት ሓረስታይ ብበዝሕን ፅርየትን ዘፍርየሉን ዕድል ዘመዓራርዩ ምርምራት ክካየዱ እዮም።    

እዚ ንምግባር ማእኸል ምርምር ሕርሻ ክልል ትግራይ በቢክላስተሩ መዳርግቲ ኣካላት ዘካተተ ካውንስል ኣለዎ።እዚ ካውንስል ድማ ኣመሓደርቲ፣ ክኢላታት ሕርሻ፣ ተመራመርቲ፣ ሓረስቶትን ካልኦት ይግበኣኒ በሃልቲ ኣካላትን ዘሳተፈ እዩ።ብመሰረት እዚ እቲ ማእኸል ምርምር ከፅንዖም ዝግበኦ ፀገማት ምስ እዞም መዳርግቲ ኣካላት ሓቢሩ ይንፅር።እቲ ዝተነፀረ ክፍተት ንምፍታሕ ድማ ተመራመርቲ፣ ሞዴላት ሓረስቶት ብዘሳተፈ መልክዑ ናብ ተግባር ይእቶ።ብምርምር ዝተረኸቡ ውፅኢታት ብሓባር ንተጠቀምቲ ክላለዩን ክጋፍሑን ናይ ምግባር ስራሕቲ እውን ይስራሕ።ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ልምዓት ገፀርን እውን ነቲ ውፅኢት ብዋናነት ወሲዱ ኣብ ሓረስቶት ክባፃሕን ስልጠናታት መዐበዪ ዓቕሚ ንኽውሃብን ብምግባር በቢእዋኑ ዘለዎ ከይድን ውፅኢትን ብምርኣይ ዕብየቱ እናተመዘነ ፀኒሑ እዩ፤ ንቐፃሊ እውን በዚ ከይዲ ክቕፅል እዩ።

ቅድሚ ክልተ ዓመት ኣብ ኣክሱም ዝተረኸበ ዓሌት ጣፍ ኮራ ንኣብነት እንተወሲድና ኣብቲ ከባቢ ዝነበረ ዓቕሚ መፍረያይነት ጣፍ ናይ ምውዳቕ ወይ ምድቃስ ፀገም ዝፈትሕን ምርምር እዩ ተኻይዱ ነይሩ።ነዚ ውፅኢት ዝተገንዘቡ ሓረስቶት እውን ኣብ ሓፂር ግዜ ከተኣታትውዎ ዓሊሞም ልዕሊ ዓቐን ዝኾነ ጠለብ እዮም ኣርእዮም።ስለ ዝኾነ ኮራ ዝበሃል ዓሌት ዘርኢ ጣፍን፣ መልከም ዝተሰየመ ዓሌት ዘርኢ ምሸላን ኣብ ልምዓት መስኖ ንምግፋሕ እናተሰርሐ እዩ።ብፍላይ መልከም ኣብ ማእኸል ምርምር ሕርሻ መኾኒ ተባዚሑ ንሓረስቶት ከባቢ ራያ ንክባፃሕ እናተገበረ እዩ።

ተረባሕቲ ውፅኢት እቲ ምርምር ዝኾኑ ሓረስቶት እውን ቅድሚ ሐዚ ቁፅሮም ካብ 100 ዝበልፁ ኣይነበሩን።እቲ ጠለብ ምስ ወሰኸ ግን ማእኸል ምርምር ሕርሻ ትግራይ ንልዕሊ 6‚000 ሓረስቶት ብምዕዳል እቲ ምህርቲ በቢከባቢኡ ንዝርከቡ ሓረስቶት ንኽጋፋሕ ገይሩ እዩ።እቶም ሓረስቶት እውን ብክእለት ይኹን ኣተሓሳስባ ንባዕሎም በቒዖም ንኻልኦት ሓረስቶት ከምህሩ ዝተሓረዩ እዮም።ብዋናነት ግን ምስ ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ገፀርን በብእዋኑ ስጡም ረኽቢ ስለ ዘሎ ኣብ ምግፋሕ ይኹን ኣብ ምሃብ ስልጠናታት መዕበዪ ዓቕሚ ዝተዋደደ ስራሕቲ እናተሰርሐ እዩ፡፡

እቲ ማእኸል ምርምር ኣብ ምዕፃፍ ክረምታዊ ማእቶት 2008/09 ዓ/ም ኣመልኪቱ እውን ኣብቶም ኣርባዕተ ትኹረት ዝግበረሎም ልዕሊ 800 ንጥፈታት እናሰርሐ ይርከብ።በዚ ኣቢሉ እቲ ምርምር እንትሰርሕ ምስ ጠለብን ኣተሓሳስባን ሓረስታይ ሓቢሩ ዝዓብይ ውፅኢታዊ ስራሕ ኣብ ምስራሕ ልዑል ትፅቢት ዝግበረሉ እዩ።ስለ ዝኾነ ነዚ ብመልክዕ ሰራዊት ሃኒፅካ ናብ ጭቡጥ ለውጢ ንምምፃእ ዘኽእል መምርሕን ኣሰራርሓን ብምድላው ሰራዊት ዝህነፀሉ ኣንፈት ተነፂሩ ኣሎ።ብምኽንያት እዚ፣ እዞም ዝተገለፁ ኣንፈታት ምስ ልምዓት መስኖ ቀጥታዊ ምትእስሳር ክህልዎም ተሓሲቡ ዝተተለሙ ንጥፈታት እዮም።ብቐፃልነት ንምዕባይ እውን ንምርምር ዝጠቕሙ እታወታት፣ ክጋፍሑ ዝግበኦም ቴክኖሎጅታትን ነዚ ዘድልዩ እታወታትን ንምፍፃም ዘኽእል እኹል ቅድመ ምድላው ተኻይድሎም ኣሎ።

“በዚ ከይዲ እንትንጓዓዝ፤ ንኣብነት ግብፂ ካብ ሓደ ሄክታር ዘርኢ ሰንዳይ 70 ኩንታል ትረክብ።ኣብ ጭቡጥ ኩነታት ክልልና እንተርኢና ድማ ካብ ሓደ ሄክታር ክሳብ 70 ኩንታል ስርናይ፣ 84 ኩንታል ዕፉን ምሕፋስ ዝጀመሩ መርኣያ ሓረስቶት ኣለዉ።አዕታር ድማ ክሳብ 30 ኩንታል ምርካቡ እወንታዊ ዕብየት እዩ።ነዞም ውፅኢታት ቴክኖሎጂ ሓረስቶት ናይ ምጥቃም ዓቕሞም እናዓበየ ምስ ዝኸይድ መፍረያይነት ሐዚ ካብ ዘለዎ ንላዕሊ ምስሳን ከም ዝከኣል እኹላት መርኣያታት እዮም፡፡” ክብሉ ዶ/ር እያሱ የብርሁ። 

እዚ ልዕል ክብል ዝረአናዮ ምስሳን ምህርቲ ኣብ ልምዓት መስኖ እውን ክድገም ይኽእል እዩ።ነዚ እውን ኣብ በርበረ፣ ኣሕምልትን ፍራምረን በቢክላስተሩ ድሌት ሓረስቶት ማእኸል ዝገበሩ ውፅኢታት ምርምር እናተጋፍሑ ይርከቡ።ስለዝኾነ “ሐዚ ዝተረፈና ፈፃሚ ኣካል ኣዳሊኻ ናብ ተግባር ምእታውን ነዚ ዘድልዩ እታዎታት ምምላእን እዩ። ብዓብዩ ግን መስኖ ማለት ኣሕምልትን ፍረታትን ምልማዕ ጥራሕ ኣይኮንን።ቁጠባዊ ረብሓ ዘለዎም ብዙሓት ዝራእቲ ዝፈርይሉ ዘፈር ብምዃኑ ብምርምር ዝተገደፈ ሓገዝን ክትትልን ንምግባር ኣብ ምድላው ንርከብ” ክብሉ ዶ/ር እያሱ ይገልፁ።

ካብዚ ብተወሳኺ መፍረያይነት ልምዓት መስኖ ብቐፃልነት ንምዕባይ ኣብ ዝግበር ርብርብ ከም “ማራደል” ዝበሃል ዓሌት ፓፓየ ዝኣመሰሉ ኣብ ዕዳጋ ዝለዓለ ተቐባልነት ዘለዎም ዓሌታት ንምትእትታው እውን ተተሊሙ ኣሎ።ኣብዚ ከይዲ ዘሎ ቀንዲ ስራሕ፣ ቀወምቲ ተኽልታት ይኹኑ ካልኦት ኣብ ልምዓት መስኖ ዝፈርዩ ዝራእቲ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ተወዳደርቲ ንክኾኑ ዘኽእሉ ዓሌታት ምምራፅ እዩ ዝኸውን።

ብምጥቕላል ሓረስታይ ንዕዳጋ ሓሲቡ ከፍሪ ምጅማሩ፣ ካብ ፅግዕተኛነት ዝናብ ተናጊፉ ንልምዓት መስኖ ትኹረት ሂቡን ብምስርሑ፣ ንልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ዝሕግዙ ብርክት ዝበሉ ትሕቲ ህንፃ ብምህናፅ፣ ሓረስታይ ዘምፅኦ ዘሎ ለውጢ ኣተሓሳስባን ዝተጠረየ ዓቕምን ብሕርሻ መሰረታዊ ለውጢ ንክመፅእ መሰረት ተነፂፉ ክበሃል ይካኣል እዩ።ይኹን እምበር መፍረይነት በቲ ዝድለ መጠን ክዓቢ ብዘይምኽኣሉ ንሰደድ፣ ኣብ ክልልና ዝርከባ መቀነባበርቲ ትካላት ዝጠልብኦ ፍርያት ብፅርየትን መጠንን ኣብ ምቕራብ ብኣጠቓላሊ ዕዳጋ ተኮር ፍርያት ብእኹል መጠን ብምፍራይ ሕርሻ መሰረታዊ ስግግር ክገብር ብዘይምኽኣሉ ንቐፃሊ ፍሉይ ትኹረት ተዋሂብሉ ክሰርሓሉ እዩ።


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 970
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010