የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4534409
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1861
2471
4332
4511961
49682
165145
4534409

Your IP: 54.224.164.166
2017-11-20 17:21

ብኣንፈት ʻግዘ የለንʼ ዝኸድናዮ ርሕቐት ብውፅኢት ተሃድሶ እንትዕቀን

here we go
selam new

ካልኣይ ክፋል

ኣብ ሕታም 963 ዝወፀ ትሕዝቶ ፅሑፍና ከይድን ኩነታት ተሃድሶና ዝርከብሉ ብርክን ብመንፅር እቲ ዝተገብረ ቃልስን ብዕምቆት ናይ ምህዳስ ኩነታትን እንታይ ከምዝመስል ኣመላኪቱ  እዩ፡፡ ሕዚ ድማ ኣብ 2008 ዓ/ም ኣብ ገለ ገለ ክፋላት ሃገርና ተፈጢሩ ዝነበረ ህውከትን ኣመዓባብልኡን ካልኦት

              ምክትል ኣቦ ወምበር ህወሓት ዶ/ር ደብረፅየን ገ/ሚካኤል (ብየማን)

ካልኣይ ክፋል

ኣብ ሕታም 963 ዝወፀ ትሕዝቶ ፅሑፍና ከይድን ኩነታት ተሃድሶና ዝርከብሉ ብርክን ብመንፅር እቲ ዝተገብረ ቃልስን ብዕምቆት ናይ ምህዳስ ኩነታትን እንታይ ከምዝመስል ኣመላኪቱ  እዩ፡፡ ሕዚ ድማ ኣብ 2008 ዓ/ም ኣብ ገለ ገለ ክፋላት ሃገርና ተፈጢሩ ዝነበረ ህውከትን ኣመዓባብልኡን ካልኦት ኣገደስቲ ሕቶታትን ብዝምልከት ምስ ምክትል ኣቦ ወምበር ህወሓት ዶ/ር ደብረፅየን ገ/ሚካኤል ዝገበርናዮ ቃለ መጠይቕ መቐፀልትኡ ክስዕብ እዩ፡፡

ወይን፡- ዓሚ ከምዚ እዋን ዝነበረ ኩነታት ትምክሕትን ፀቢብነትን ልዕልነቶም ዘረጋገፅሉ እዋን ብምንባሩ ኣብ ሓድ ሓደ ከባብታት ሃገርና እቲ ፖለቲካዊ መሰረት ኢህወዴግ ዝኾነ ሓረስታይ እንተይተረፈ ኣብ ልዕሊ ኢህወዴግ ደንጐላ ዝደርበየሉን ዝዓመፀሉን ኩነታት ከምዝነበረ ይዝከር። ብምኽንያት እዚ እውን ናብ ህፁፅ ግዘ ኣዋጅ ከምዝኣተና ይፍለጥ። እዚ ናይ ምንታይ ውፅኢት እዩ? ብትርጉሙ ኸ ናይ ምድኻምና ምልክት ገይርካ እንድሕር ዝውሰድ ኢህወዴግ ነዚ ፀገም እዚ ኣብ ምፍታሕ ንምንታይ ተዘናጊዑ?

ዶ/ር ደብረፅዮን፡- ብመሰረቱ ህዝብን ከምኒ ትምክሕትን ፀቢብነትን ዝበሉ ሓይልታትን ፈላሊና ኢና ክንርደኦም ዝግባእ። ደሚርና ኣብ ሓደ ደምበ ኣይነቕምጦምን። ምኽንያቱ መበገሲኦም እውን መደምደምትኦም እውን ነንበይኑ እዩ። ብብርኪ ምትሕውዋስ ዝርአ ፀገም እምበር ብባህሪ ደረጃ ዘራኽብ ኣተሓሳስባ ክህልዎም ኣይኽእልን። ዋላ እቲ እምኒ ዝደርበየ ግን ድማ ዝተደናገረ ወገን ኣብ ደምበ ፀላኢ ሓዊስካ ክትሪኦ ኣይትኽእልን ኣይግባእን እውን። ምኽንያቱ ድልየቶም ኮነ ባህሪኦም ነንበይኑ እዩ። ሓንቲ ምፍላይ እተድሊ ድማ ንሳ እያ። ወለድና ዝምስልዎ ሓደ ኣበሃህላ ኣሎ። ገሊኡ ብገርሁ፣ ገሊኡ ብጉርሑ ከምዝበሃል ተሓዋዊሱ እምበር ናይ ህዝብን ናይ ፀላእትን ድሌት ነንበይኑ እዩ መበገሲኡ። ብዝኾነ መለክዒ ሓደ ኮይኑ ኣይፈልጥን። ክኽውን እውን ኣይኽእልን። ምኽንያቱ ህዝቢ ይብደል ኣለኹ፣ ስለዚ ዝተበላሸወ ኣካይዳኹምአዐርዩ ኢሉ እዩ ገሊፁ። ደንጕኹም ኢኹም ወይ ፍትሒ ኣጉዲልኩም ኢኹም፣ ስለዚ መልሲ ይደሊ ኣለኹ እዩ ሕትኡ። እዚ ከዓ ከም ኢህወዴግ ግቡእ እዩ። ህዝቢ ክሓትት መንግስቲ ምላሽ ክህብ ንቡር እዩ። ኣብዚ ግቡእ ዘይኸውን እምኒ ምድርባይ፣ ህይወት ምጥፋእ፣ ወይ ድማ ንብረት መንግስትን ሰብ ሃፍትን ምዕናው እዩ። ኣብ ዝኾነ እዋን ሕቶ ዘለዎ ክፋል ሕብረተሰብ ምላሽ ይወሃበኒ ኢሉ ሕቶ ከልዕል ይኽእል። ብመንገዲ ጥፍኣት ምኻድ ግን ተቐባልነት የብሉን።  ንህዝብን ንሃገርን እውን ኣይጠቅምን። ስለዝኾነ እታ ተበዲለ እትብል ሕቶ፣ ሰላማዊት ሕቶ ካብ ምዃን ሓሊፋ እምኒ ናብ ምድርባይ በፂሓ እንተኾይና፣ ንምንታይ ስርዓትካ ዲኻ ክተፍርስ ኢልካዮ እቲ ህዝቢ “ስርዓተይ ከፍርስ ኣይደልን፤ ይኹን እምበር ስለዝመረረኒ እየ ከምኡ ገይረ” እዩ ክብል ዝኽእል። ብመሰረቱ እቶም ምስ ህዝቢ ዝገበርናዮም ምርድዳኣት እውን ነዚ ዘረጋግፁ እዮም። ስለዝኾነ መልሲ ናይቲ ህዝቢ ኣብ መወዳእታስለዝመረረኒ እምበር ስርዓተይ ከፍርስ ኣይደልን ናብ እትብል እያ ተቐይራ። ትምክሕትን ፀቢብነትን ግን ስለዝመረሮም ኣይኮኑን። መበገሲኦም ኮነ መደምደምተኦም እቲ ስርዓት ካብ ሱረ መሰረቱ ክዓኑ ስለዝደልዩ እዮም። ህዝባዊ ኣተሓሳስባ ስለዘለዎም ኣይኮኑን። ዕላመኦም ነተን ናይ ህዝቢ ሕቶታት ተበሊፅካን ናይ ህዝቢ ወገን መሲልካን ነዚ ስርዓት እዚ ምጥፋእ ጥራሕ እያ። ምኽንያቱ ገሊኦም ቀደም ዝሰዓርናዮም፣ ገሊኦም ድማ ተሰፈኛታት እዮም። ስለዝኾነ እቲ ፀገም እዚኦም ዘባርዕዎን ምትሕውዋስ ዝነበሮን እዩ። ንሱ ጥራሕ እንተይኮነስ ኣካል እቲ ፀገም ገይርካ ክርአ ዝኽእል ናይ ደገ ኢደ ኣእታውነት እውን ነይርዎ።

ፅቡቕ ዘይደሊ፣ ፅቡቕ ዘይደሊ እውን ጥራሕ እንተይኮነ ህላወን ቀፃልነትን ናይዚ ስርዓት እዚ ዘይደሊ ሓይሊ ትምክሕትን ፀቢብነትን ክኸውን ይኽእል፣ ካሊእ ብደገ ኮይኑ ሓጊዙ እዩ። ኣብ ውሽጢ ዓዲ ይሃሉ ኣብ ደገ ብመሰረቱ ከዓ ፀላኢ፣ ፀላኢ እዩ። ከምቲ ሌባ ናይ ዕዳጋ ዕግርግር ይምችዎ ዝበሃል እቶም ልዕል ክብሉ ዝተገለፁ ሓይልታት እውን ኩሉሻዕ ዝምችዎም መዓልቲ ዕግርግር ክፍጠር  ምስ ኣድበዩ እዮም። ካብ ደብያ ሓሊፎም እውን ኣብ ዝመቸዎም እዋን ዘሊሎም ኣትዮም ስልጣን ናይ ህዝቢ ክምንጥሉ ዝደልዩ እዮም። ህዝባውነት ይኹን ናይ ህዝቢ ተጠቃምነት ንዕኦም ኣይንታዮምን። ንዕኦም ዘገድሶም ናቶም ድሌት ዝሕሉ ስርዓት ምትካል፣ ክብሮምን ተጠቃምነቶምን ምርግጋፅ ጥራሕ እዩ። እዚኣ እንተኾይና ናይ መጀመርታን ናይ መወዳእታን ዕላመኦም ከዓ ንዓና ከዳኽሙን ከፍርሱን ምድላዮም ወይ ምድባዮም ባህርያዊ ኣተሓሳስባ ናይ ፀላእቲ እዩ። ስለዚ እዞም ሓይልታት ጥንክር እንትንብል ዝቕህሙ፣ ድኽም እንትንብል ድኽመትና ተበሊፆም ክኣትው ለይትን ቀትርን ዘድብዩ ፀላእቲ ስለዝኾኑ ኩሉሻዕ ክሰልኩሉ ዝፍትኑ ነዃላት እናዓፀና፣ ውሽጣዊ ጥንካረና እናረጋገፅና ምኻድ ግድን ክኸውን እዩ። ኩሉሻዕ ትካላዊ ብዝኾነ መንገዲ  እንድሕር ዘይትቃለስ ኮይንካ ሕመቕ ኣሎ። ፖለቲካዊ ምዝሕሓልን ሕመቕን እንተሃልዩ ከዓ ፀላእቲ ክብለፅሉ ዝኽእሉ ክፍተታት ምህላው ዘይተርፍ እዩ።

ስለዚ ከምታ ንሶም ብዘይምቁራፅ ክቃለሱናን ክሰዕሩናን ዝደልዩ፣ ንሕና እውን ስርዓትና ከፍርሱ ድቃስ ዝሳኣኑ ፀላእቲ ምህላዎም ተረዲእና ቀፃሊ ዝኾነ ቃልሲ ምክያድ ክሓተና እዩ። ቃልሲ ብመሰረቱ ተጀሚሩ ዝውዳእ ኣይኮነን። ተጀሚሩ ጠጠው ዝብል እንተኾይኑ ከዓ ከይዱ፣ ከይዱ ሓደ ስርዓት ናብ ፀገም ምእታው ናይ ግዘ ጉዳይ እዩ። ህዝቢ ኣብ ሰናይ ምምሕዳር ፀገማት ኣለው እንተይሉ ብእዋኑ፣ ናይ ልምዓት ሕቶ እንተልዒሉ ብኣግኡ ምላሽ ምሃብ። ዘይካኣል እንተኾይኑ ድማ ዘይካኣለሉ ምኽንያት ኣቕሪብካ ምስ ህዝቢ ምርድዳእ ይጠቅም እምበር ኣይጐድእን። ኣይጐድእን ጥራሕ እንተይኮነስ ካብ ባህርና ተበጊስና ናይ ህዝቢ ሕቶ ክንምልስ ግቡእ ይኸውን። ካብዚ ተበጊስና ንባዕልና እንትንርኢ ንከምዚኦም ዝበሉ ፖለቲካዊ ሕቶታት ብእዋኑ ፖለቲካዊ ምላሽ ምሃብ ክሓተና እዩ።ናይ ሰናይ ምምሕዳር ይኹን ናይ ልምዓት ሕቶ ብእዋኑ ክንምልስ ይግባእ። ብእዋኑ ዘይምለስ እንተኾይኑ ግን ናይ ኣመራርሓ ፀገም ከምዘሎ እዩ ዘገንዝብ። ናይ ኣመራርሓ ፀገም እንተሊኡ ከዓ ብመሰረቱ ናይ ፖለቲካ ሽግር ምዃኑ ኣይተርፍን።  ስለዚ ብዝተፈላለየ መንገዲ ክግበር ዝግበኦ ቃልሲ ኣብ ምክያድ ዝተርኣየ ፀገም ብሓደ ገፅ፣ ብካሊእ ገፅ ድማ ካብ ህዝቢ ንዝቐርቡ ሕቶታት ግቡእ ምላሽ ኣብ ምሃብ ዝተርኣየ ፀገም ኣሎ፣ ምኽንያቱ ህዝቢ ከም ህዝቢ ወገን እዩ እንተይልና ሕቶኡ ብእዋኑ ክምለሰሉ ኣለዎ። ብኣንፃር እዚ ክርአ እንተሎ ህዝቢ ብዓል ዋና ናይቲ ስርዓት ስለዝኾነ ሕቶኡ ግቡእ ምላሽ ክረክብ ኣለዎ። ፀላኢ ግን ፀላኢ እዩ። ናይ ህዝብን ናይ ፀላእትን ድሌት እውን ብመሰረቱ ነንበይኑ እዩ። ፀላእትና ከዓ ብሓደ ግዘ ብድድ ክብሉ ኣይኽእሉን። ኣብ ምቅላስና ብዝተፈጥረ ድኽመት ዕድል ስለዝረኸቡ ግና ናይ ህዝቢሕቶታት ክብለፁን ከደናግሩን ክኢሎም። ስለዘይተቓለስናዮም ጥራሕ እንተይኮነስ ዘይመለስናዮም ጉድለታት ስለዝነበሩ ባይታ ረኺቦም። ስለዚ ኣብዚኣ እተድሊ ፖለቲካዊ ግጥም እያ። ፖለቲካዊ ግጥም እንተኾይና ከዓ ፀላእቲ ክሰልኩላ ዝኽእሉ በሪ እናዓፀኻ መንነት ናይቶም ብሽም ሕቶታት ህዝቢ እናሸቀጡ ስርዓትና ከፍርሱ ዝሓስቡን ዝንቀሳቐሱን ምቅላዕ ተድሊ እያ። እንተቃሊዕናዮም ብባህሪኦም ፀላእቲ ህዝቢ እዮም። ፀላእቲ ህዝቢ እንተኮይኖም ድማ ብመሰረቱ ዝቃለሶም ህዝቢ እዩ። ካብዚ ተበጊስካ እንትረአ ምስ ፀላእቲ ዝለዓለ ፖለቲካዊ ቃልሲ እናካየድና ምስቲ በዓል ዋና ናይቲ ስርዓት ዝኾነ ህዝቢ ድማ ናይ ሰናይ ምምሕዳር ይኹን ናይ ልምዓትን ዴሞክራስን ሕቶኡ እናመለስና እናተረዳዳእና ክንከይድ ይግበአና። እቲ ክሳብ ሕዚ ዝረኣናዮ ፀገም እንተኾነ እውን ብምኽንያት ዓቕምና ዝፈቐዶ ስራሕ ክንሰርሕ ዘይምኽኣልና ዝመፀ ሽግር ስለዝኾነ ናይ ህዝቢ ሕቶታት ብምምላስ ኣቢልና ክንፈትሖን ፀላእትና ክጥቀምሉ ዝኽእሉ በርትታት ክንዓፁን ይግበአና። ዋላ ስፍሓት ዝነበሮ ኣይኹን ብዘይምኽንያት ኣይኮነን ህዝቢ ኮርዩ። ኣይተመለሱን ዝበሎም ናይ ልምዓትን ናይ ሰናይ ምምሕዳርን ፀገማት ስለዝነበርዎ እዩ። ነዚኦም ክፈትሕ ኢሉ እንተሓቲቱ ወይ እንተኾርዩ ድማ ናብቲ ንቡርን ግቡእን ናይ ህዝቢ ሕቶ ኣትዮም ፀላእቲ ክምዝምዙዎን ክጥቀምሉን ባህርያዊ እዩ። ስለዚ ኣብዚ ዘሎ ምትሕውዋስ ጥራሕ እንተይኮነስ ሕቶታት ህዝብን ባህርያት ፀላእትን እናፈለኻ ምቅላስ ከድልየና እዩ።

ወይን፡- ኣብ 2009 ዓ/ም ተጀሚሩ ዝቕፅል ዘሎ ብዕምቆት ናይ ምህዳስ ከይዲ ትኹረቱ፣ ዕምቆቱ፣ ሰለጤኑን ኣፈፃፅምኡን ብመንፅር እቲ ህወሓት ኢህወዴግ ዘቐመጥዎ ኣንፈት ከመይ ከይዱ? እቲ ገምጋም ብመሰረቱ ትኽክል ኮይኑ ብፍላይ ምስ ኣብ ፀፍሒ ላዕለዋይ መሪሕነት ዝርከቡ ሰባት ኣብ ምልጋብ ግን ጉድለታት ከምዘለውዎ ይግለፅ እዩ። ህወሓት ኣብዚ ሓሳብ እዚ ዘለዎ ርኢቶ እንታይ እዩ?

ዶ/ር ደብረፅዮን፡- ብዕምቆት ናይ ምህዳስ ምንቅስቓስ ብመሰረቱ ፅቡቕ ከምዝኸደ እዩ ብብርኪ ህወሓት ኮነ ኢህወዴግ ተገምጊሙ። ከምቲ ቅድም ክብል ዝገለፅኩዎ እቲ ብሃገር ደረጃ ዝነበረ ኩነታት ይኹን በብከባቢኡ ዝተርኣየ ፀገም ኣህዲእኻ፣ ሰላም እዚ ሃገር ናብ ቦትኡ ብምምላስ ናብቲ ንቡር ስራሕ ንምእታው ፃዕሪ ተገይሩ እዩ። ብኡ መንፅር እውን ዕውት እዩ ነይሩ። ብርግፅ  ከም ትግራይ ወሲድካ ዝተርኣየ ዕግርግር ኣይነበረን። ሓለሓሊፉ ብኸባቢ ምዕራብ ትግራይ ምስ ኣምሓራ ኣብ ዝዳበው ከባብታት ብዝተወሰነ ደረጃ ዝተርኣየ ዘይምርግጋእ እንተነበረ እውን ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ብዝተገብረ ምርድዳእ ኣብ ቁፅፅር ውዒሉ እዩ። ስለዚ ከም ሃገር ወሲድካ ኣብ ገለ ገለ ከባብታት ተራእዩ ዝነበረ ህውከት ተኣልዩ ሰላማዊ ዝኾነ ኩነታት ክፍጠር ክኢሉ ኣሎ። ካብኡ ሓሊፉ እቲ ናይ ውሽጢ ውድብ ኩነታት እንተኾነ እውን ብደምቢ ተፈቲሹ እዩ። ብመንፅር እቲ ብኢህወዴግ ዝተገበረ ገምጋም ንህወሓት ዝምልከቱ ሕመቓት እንታይ፣ እንታይ እዮም። ሓደ ክልተ ተባሂሎም ተፈቲሾም እዮም።

 ብመንፅር ፀቢብነት ክርአ ዝኽእል ሽግር እንታይ እዩ፣ ህወሓት ኣብ ከባብያውነት እንታይ ይመስል፣ ፖለቲካሊ ከም ውድብ ከዳኽመና ዝኽእል ውሽጣዊ ፀገም ከ ከመይ ንባዕልና ክገልፀና ይኽእል፣ ክንደክምን ፖለቲካዊ ዓቕምና ክስለብን ምኽንያት ዝኾኑ ሕመቓት ሓደ ብሓደ ተፈቲሾም እዮም። ንሱ ጥራሕ እንተይኮነ ናይ ውሽጢ ውድብ ፖለቲካዊ ኩነታትና ዝርከበሉ ብርክን ውዑይ ቃልሲ ምስ ምክያድ ተኣሳሲሩ ዝተርኣየ ምዝሕታልን እውን ብዕምቆት ተራእዩ እዩ። ብዕምቆት ተራእዩ ጥራሕ እንተይኮነ ከም ውድብ፣ ከም ኣካል ካብኡ ሓሊፉ ብብርኪ ውልቀ ሰብ እንተይተረፈ ደረጃ ናይቲ ፀገም ብዝፈሊ መንገዲ ተገምጊሙ፣ ኩሉ ድማ ዘዝምልከቶ ብፅሒት ወሲዱ። በብዘለዎ ሓላፍነት ንህዝቢ ከመይ ኣገልጊሉ፣ ስልጣኑ ንህዝቢ ድዩ ዘገልግለሉ ነይሩ ወይስ ንባዕሉ እዩ ዝጥቀመሉ ዝብሉ ሕቶታት እናተልዓሉ ብዝርዝር ክፍተሹ ተገይሩ እዩ። ስለዚ ከም ኣካል እውን ከም ውልቀ እውን በቶም ልዕል ክብሉ ዝተገለፁ መለክዕታት እናተርኣየ ሕድሕዱ ዝፍተሸሉ መድረኽ ተፈጢሩ እዩ።

በዚ ቅኒት እቲ ማእኸላይ ኮሚቴ እውን እቲ ስራሕ ፈፃሚ እውን ንባዕሉ ክርኢ ክኢሉ። ብናይ ተሃድሶ መንፈስ ነቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ኩነታት ብዝፈትሕ መንገዲ ንባዕሉ ኣብዝሪአሉ ድማ ኣብቶም ዝሓለፉ 15 ዓመታት ኣፈፃፅማና ኣብ ሰናይ ምምሕዳር፣ ኣብ ዴሞክራሲ፣ ኣብ ልምዓት እንታይ ይመስል ነይሩ፣ ኣየናይ ኣፈፃፅማና ንቕድሚት ከይዱ፣ ኣየናይ ከ ድሒሩ እናበለ እዩ ብዕምቆት ገምጊሙ። እዚ እንትግምግም እቲ ሕዚ ዘሎ ሓዱሽ ኣመራርሓ ጥራሕ እንተይኮነስ እቲ ነባር ዝተተከአ ኣመራርሓ እውን ኣብቶም ዝሓለፉ 15 ዓመት ዝነበሮ ናይ መሪሕነት ብፅሒት ብቕኒት እቶም ልዕል ክብሉ ዝተገለፁ መገምገምታት ከም ሃገሩ ንባዕሉ ክፍትሽ ተገይሩ እዩ። ምኽንያቱ እቲ ብብርኪ ብሄራዊ ውድባት ዝተኻየደ ገምጋም ናይ ሓደ ዓመት ጥራሕ ኣይኮነን። ክሳብ ሕዚ ዝመፃእናዮ ጉዕዞ 15 ዓመት እቲ ሓዱሽ ኮነ እቲ ነባር ዝነበሮ ብፅሒት ክርኢ ብኡ ኣቢሉ ጠንቂ ናይቲ ሕዚ ኣብ ባይታ ዘጋጥም ዘሎ ፀገም ክፈሊ ብዘግብር መልክዕ ነንባዕሉ ገምጊሙ እዩ። ዕግርግር ናይ 2008 ዓ/ም ሽዑ ዝተፈጠረ ኣይኮነን። ድምር እዩ። ናይቶም ልዕል ክብሉ ዝተገለፁ ናይ ሰናይ ምምሕዳርን ናይ ልምዓትን ፀገማት ውህሉል እዩ። በብእዋኑ እናተኣከበ ዝመፀን ግዘ ዝወሰደን ሽግር እዩ። ከምዚ ዝበለ ፀገም ሱቕ ኢሉ ኣብ ሓደ ፀሓይ ክፍጠር ኣይኽእልን። ስለዝኾነ እውን እዩ ኩሉ እቲ ሕዚ ኣብ መሪሕነት  ዘሎ ኮነ እቲ ዝተተከአ ነባር ኣመራርሓ ይሳተፈሉ ተባሂሉ።  ምኽንያቱ ሕዚ ዝተፈጥረ ሓዱሽ ፀገም የለን። እቲ ሽግር ተፈጢሩ ዝፀንሐ ግን ድማ እንከይተፈትሐ ዝመፀ ስለዝኾነ  ናብ ዓብይ ስምዒታትን ናዕብን ዘእተወ ኩነታት ተፈጢሩ። ነዚአን ከዓ ኩሉ እቲ ኣመራርሓ እቲ ዝነበረ ኮነ እቲ ዘሎ ተኣኪቡ ገምጊምወን  እዩ። እቲ ነባር እውን ናይ ባዕሉ ክወስድ፣ እቲ ሕዚ ኣብ ስራሕ ዝርከብ ኣመራርሓ እውን ብፅሒቱ ከልዕል ሓበራዊ ገምጋም ኣካይዱ። ሕድሕዱ እውን ተነቓቒፉ። ስለዚ እዚ ሓደ መድረኽ እዩ። ናይ ማእኸላይ ኮሚቴ እውን ካሊእ መድረኽ ነይሩ። ካብኡ ሓሊፉ እቲ ኣብ ስራሕ ፈፃሚ ዝተርኣየ ገምጋም ከም ውድብ እውን እዩ፣ ካብኡ ሰጊሩ ድማ ከም ኣመራርሓ ዝነበሮ ኣካይዳ እዩ ገምጊሙ።

እዚኣ ናብቲ ማእኸላይ ኮሚቴ እውን ወሪዳ፣ ስዒቡ እቲ ማእኸላይ ኮሚቴ ኣብቲ ገምጋም እውን ኣብቲ ምንቕቓፍ እውን ዝጐደለ ወይ ድማ ዘይተልዓለ ፀገም ክምልእ ተገይሩ እዩ። በዚ ድማ እቲ ምንቕቓፍ ካብ ላዕሊ  ክሳብ ታሕቲ ከምኡ ኢሉ እዩ በብደረጅኡ ወሪዱ። ከምኡ ኢሉ ክወርድ እንተሎ ድማ ነንባዕሉ እናተመጋገበ እዩ ከይዱ። እቲ ሓደ ዘይረኣዮ እቲ ካሊእ ክውስኸሉ ብምግባር ኣቢሉ ዝጐደለን ዘይተመለአን እናወሰኸ ብምኻዱ ዕምቆት ናይቲ ገምጋም ፅርየቱ ሓልዩ ክኸይድ ገይርዎ እዩ። በዚ ምኽንያት እቲ ኣመራርሓ ዝኸደሉ ናይ ፅርየት መንገዲ ሕድሕዱ ክፈታተሽ ዝገበረ ዓሚቕ ናይ ተሃድሶ ገምጋም እዩ ነይሩ።

ላዕለዋይ ኣመራርሓ፣ ማእኸላይ ኣመራርሓ፣ ታሕተዋይ ኣመራርሓ ከምኡ ኢሉ በብደረጅኡ ዝርከብ መሪሕነት ናይቲ ውድብ ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ስብእንኡ ክግምግም፣ ክኢሉ እዩ። ከም ውፅኢቱ ከዓ እቲ ዝተኻየደ ገምጋም በብደረጅኡ እናተመጋገበ ስለዝመፀ ዝጐደለ ዝምልእ ኣካይዳ ዝነበሮ  እዩ። በዚ ምኽንያት ኣብ ምፍታሽ እቲ ፀገም  እዚ እዩ ዝበሃል ጉድለት ነይርዎ ክበሃል ኣይካኣልን። ብዝግባእ እዩ ተፈታትሹ። እቲ መንፈስ እውን ፅቡቕ እዩ ነይሩ። ምኽንያቱናብ ሕድሕድ ሰብ ገምጋም እናቐረበ ምስ ሰብ እውን እናተኣሳሰረ እዩ ከይዱ።በዚ ኣቢሉ ብዝተነፀረ ኣንፈት  ስለዝኸደ ከዓ ከም ውድብ እቲ ዝተኻየደ ገምጋም ዕምቆት ብዘለዎ መንገዲ ከምዝተኻየደ እዩ ተገምጊሙ። እዚ ማለት ዝተሸፈነ ኣይህሉን ክበሃል ግን ኣይኽእልን። ሚኢቲ ብሚኢቲ እዩ ፀርዩ ስለዚ እንከን (በሰር) የብሉን ክትብል ኣይትኽእልን። ስለዝኾነ ናይዚ መፍትሒ ብቐፃሊ ምፍትታሽ እዩ ዝኸውን። ምኽንያቱበብእዋኑ ዝተፈላለየ መድረኻት ዝፍጠር ዘሎ ዝጐደለ ምእንታን ክንምልእ እዩ። ካብዚ መሰረታዊ ሓቂ እንትንብገስ ኣብቶም ኩሎም ክሳብ ሕዚ ዝተርኣዩ ፀገማት ዘይተርኣየ ዶ ክህሉ ይኽእል? እወ ክህሉ ይኽእል። እሞኸ ሎሚ እንተዘይተርኣየ እውን ግን ፅባሕ ምርኣዩን ምቅልዑን ኣይተርፍን። ሎሚ እንከይተርኣየ ዝሓለፈ ፅባሕ ንኽረአ ግን እቲ ዋና ነገር ነቲ ዝተጀመረ ውዑይ ናይ ቃልሲ ኩነታት ቀፃሊ ምግባር ይሓትት። ሕዚ ናይ ዝሓለፈ ኢና እንዛረብ ዘለና። ንቕድሚት ከምኡ ኢሉ ተጠናኺሩ ክኸድ ኣለዎ ኢና ክንብል እምበር እቲ ኣፈታትሻ ፅቡቕ እዩ ነይሩ። እቲ መንፈስ እውን ከምኡ ፅቡቕ ምንባሩ እዩ ተገምጊሙ።

ብዝተረፈ ክራይ ኣካብነት ብኣኼባ ጥራሕ ኣይኮነን ክፍታሕ ዝኽእል። እዚ መድረኽ እዚ ብመሰረቱ ናይ ፖለቲካ መድረኽ እዩ። እቲ ቃልሲ እውን ፖለቲካዊ ቃልሲ እዩ። ውፅእ ዝበለ እንተሊኡ ግን ምምሕዳራዊ፣ ክኸውን ይኽእል ሕጋዊ ስጉምቲ ክውሰድ ይኽእል እዩ። እዚ እንትውሰድ ግና ስርዓት ኣለዎ። ኣብ መረዳእታን ኣብ ፅንዓትን እውን ክምስረት ይግበኦ።  ስለዚ እቲ ላዕለዋይ ኣመራርሓ ብክራይ ኣካብነት ስለዘይተሓተተ እቲ ገምጋም ሽግር ኣለዎ ክበሃል ኣይካኣልን።ከምኡ ዝበለ ናይ ክራይ ኣካብነት ፀገም እንተሊኡ  ብናይ ባዕሉ መድረኽ ንኺዶ እዩ ዝበሃል ዘሎ። እንተዘየለ ክራይ ኣካብነት እናሃለወ ሱቕ ኢልና ንሕለፎ ክበሃል ኣይኽእልን። ብዕምቆት ንተሃደስ እንብለሉ ዘለና ምኽንያት እኮ ካብቲ ኣተሓሳስባ ጀሚርካዘለው ሕመቓት ክነዕሪ  እምበር ንሽሙ ንተሃደስ ስለዝበልና ጥራሕ ዝተኻየደ ኣይኮነን።

 ኣብዚ ጉዳይ እዚ ዝኾነ ሰብ ከካብ ናይ ባዕሉ መበገሲ ተላዒሉ ክጠራጠር ይኽእል እዩ። በዚ ደረጃ እዚ ደኸ የለን እዩ ኢሉ ክሓስብ፣ ብዝበለፀ ውሽጥኹም ፈቲሹ ኢሉ ርኢቶታት ክህብን ክዛረብን ይኽእል እዩ። ጥንቃቐ ክግበር ዓሊሙ ሓበሬታታት እንተሃበ ወይ ስክፍታት እንተተሰመዖ እውን ፀገም የብሉን። ብዝተረፈ ብክራይ ኣካብነት እናተጠርጠረ ዝተሓለፈ ሰብ ግን  የለን። ስለዚ ክንርደኦ ዝግበአና ሓደ ነገር እዚ እዩ። ከምዝፍለጥ እቲ ገምጋም ዓሚቕ እዩ ነይሩ። በዚ ድማ በቲ ዝተኻየደ  ገምጋም ቀሊል ክበሃል ዘይካኣል ቁፅሪ ካብ ዝነበሮ ሓላፍነት ዝተሸጋሸገ፣ ናብ ሕጊ ዝቐረበ ብዙሕ እዩ። ካልኣይ ከምዝበልኩዎ ሕዚ እንተዘይሃልዩ  ንቕድሚት እናተፈተሸ ዝኸደሉ ኩነታት ኣሎ። ንምንታይ? ኣግባብ ኣካይዳ ኣለዎ። ክራይ ኣካብነት ኣብ ሰባት ኣሎ የለን ክትብል ኣብ መረዳእታ ክምስረት ስለዝግባእ ገንዘብ ህዝብን መንግስትን ዝበልዐ፣ ብዘይኣግባብ ንካልኦት ጠቒሙ ንባዕሉ ክጥቀም ዝገበረ ወይ ካሊእ ናብ ቅድሚ ሕጊ ቀሪቡ ክሕተት ዝኽእል መረዳእታ እንትርከብ ብሸለልትነት ክሕለፍ ዝኽእል ሰብ ኣይህሉን። ስለዚ ኣብታ ፖለቲካዊ ሕመቕ እንብላ ኢና ናብ ምርድዳእ ኣቲና እምበር ጠልቆምቆም ዝርአን ዝፃረን ብኻሊእ መንገዲ እዩ። ብኡ ደረጃ ካብቲ ማእኸላይ ኮሚቴ ኮነ ስራሕ ፈፃሚ ጀሚሩ እንትረአ ግን ብክራይ ኣካብነት ዝተርኣየ ምልክታት የለን። ብኡ ደረጃ ምልክታት እንተዘይሃልዩ ድማ ናብ ስጉምቲ ምኻድ ኣይካኣልን። ፈላሊና ክንሪአን ይግባእ።ስለዚ እታ ፖለቲካዊ ቃልሲ ብደምቢ እያ ተኻይዳ። ዝጐደላ እውን ክትምላእ ተገይራ እያ በብመድረኻ። ካብኡ ሓሊፉ ምስ ክራይ ኣካብነት ክተኣሳሰር ዝኽእልን ዘሕትትን እንተኾይኑ ግን ኣብ መረዳእታታት ተመስሪትካ ብሕጋዊ መንገዲ ዝኸይድ እዩ ዝኸውን። ምኽንያቱ ብግምት ሰብ ምሓዝ ኣይካኣልን። ዝኾነ ሰብ ብዝፈፀሞ ጥፍኣት ተሓታቲ ዝኸውን ፈፂምዎ ዝበሃል ጥፍኣት ብመረዳእታ እንትረጋገፅ እዩ ዝኸውን። ካብዚ ተበጊስካ እንትርአ ብክራይ ኣካብነት ክሕተት እናተገበኦ ከም ውድብ ይፅነሐልና ተባሂሉ ዝተገደፈ ወይ ዝተሓለፈ ከምዘየለ ምርድኡ ይጠቅም እዩ ኢለ እየ ዝሓስብ።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 961
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010