የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4534400
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1852
2471
4323
4511961
49673
165145
4534400

Your IP: 54.224.164.166
2017-11-20 17:20

መሰል ውርስን ሕገ መንግስታዊ መሰረቱን

here we go
selam new

ሻውዓይ ክፋል

ኣብቲ ዝሓለፈ ክፋል ሓፈሻዊ ውህብቶ ኑዛዘ፣ ፍሉይ ውህብቶ ኑዛዘ፣ ውፅኢት ሓፈሻዊ ውህብቶ ኑዛዘ፣ ገደብ ዘለዎ ኑዛዘ፣ ወራሲ ወይ ብኑዛዘ ውህብቶ ተቐባሊ ንኻልእ ንከመሓላልፍ ምእዛዝ ዝብሉ ነጥብታት ብዝርዝር ምቕራብና ይዝከር። መቐፀልታ እዚ ዛዕባ ድማ እንታይነት ምፅራይ ውርሲ፣ ምፅራይ ውርሲ ሓላፍነት ናይ መን ምዃኑን ቀንዲ ተግባራት መፃረይ ውርስን ኣብ ዝብሉ ነጥብታት ዝቐረበ ፅሑፍ ከም ዝስዕብ ተዋዲዱ ቀሪቡ ኣሎ።

ምፅራይ ውርሲ

ኣብ ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 944፣ ምፅራይ ውርሲ ማለት ውርሲ ተቐባሊ መን ከም ዝኾነ ምፍላይ፣ ሃፍቲ ውርሲ እንታይ ከም ዝኾነ ምፍላይን ምፅራይን ዝብል ትርጉም ከም ዘለዎ የቐምጦ። ብተወሳኺ ሞዋቲ ካብ ካልኦት ወገናት ዝሓቶ መሰል ወይ ክኸፍሎ ዝግባእ ዕዳ ምህላውን ዘይምህላውን ምርግጋፅ፣ ሓተትቲ ዕዳ ንዝኾኑ ኣካላት ካብ ሃፍቲ ውርሲ ምክፋልን ካብ ተዓደይቲ ዝኾኑ ሰባት እቲ ገንዘብ ምትእኽኻብን ዝብሉ እውን ኣካል እቲ ትርጉም ገይሩ የቕርቦም። ከምኡ እውን ሞዋቲ ብኑዛዘ ውህብቶ ዝገበረሎም ሰባት እንተሃልዮም እቲ ዝተገበረሎም ውህብቶ ኑዛዘ ምሃብ ወይ ምክፋል ምፅራይ ውርሲ ተባሂሎም ከም ዝፅውዑ ተደንጊጉ ንረኽቦ።

እዞም ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮም ጉዳያት ክሳብ ምፅራይ ዝግበረሎም ንብረት ውርሲ ዝተፈለዩ ከም ዝኾኑ ተገይሮም ክቑፀሩ ይግባእ። እዚ ማለት ብመሰረት ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 942 ወራሲ ዝኾነ ሰብ ንብረት ሞዋቲ ምስ ናይ ባዕሉ ንብረት ምሕዋስን መሰል ምጥቃምን ኣይህልዎን። ናይዚ ምኽንያት እውን ሃፍቲ ውርሲ ካብ ሞዋቲ መሰል ምሕታት ገንዘብ ንዘለዎም ሰባት ንዝሓትዎ ገንዘብ ውልቀ ውሕስንኦም ንብረት ሞዋቲ ስለዝኾነ እዩ። እዞም ሓተትቲ ዕዳ ካብ ናይ ወረስቲ ውልቀ ንብረት ዝኾነ ዕዳ ሞዋቲ ምሕታት ስለዘይኽእሉ ካብ ናይ ወራሲ ዕዳ ዝሓቱ ሰባት ካብ ዝፃረ ሃፍቲ ውርሲ ዕዳ ˝ይከፈለኒ” ኢልካ ምሕታት ኣይኽእልን። ንኣብነት ኣይተ ወልዱ ካብ ዓርኮም ኣይተ ሳሊሕ ሰለስተ ምኢቲ ሽሕ ብር ተለቂሖም እዮም። ኣይተ ወልዱ ዝተለቅሕዎ ገንዘብ ቅድሚ ምኽፋሎም ካብዚ ዓለም ብሞት ተፈልዮም እዮም። ኣይተ ሳሊሕ ገንዘቦም ንክምለስ ውሕስና መኽፈሊ ዝኾኖም ካብ ንብረት ኣይተ ወልዱ እምበር ካብ ወረስቲ ሞዋቲ ውልቀ ንብረት ክኸውን ኣይኽእልን።

ምፅራይ ውርሲ ሓላፍነት መን እዩ?

ምፅራይ ውርሲ ሓላፍነት ዝወስዱ ሰባት ኑዛዘ ኣብ ዘይብሉ ኩነታት ብዘይኑዛዘ ወረስቲ ዝኾኑ ሰባት ሞዋቲ ካብ ዝሞተሉ ዕለት ጀሚሩ መሰል ምፅራይ ውርሲ ይህልዎም። ንኣብነት፡- ኣይተ ተወልደ ኑዛዘ ንምግባር ዕድል እንተይረኸቡ ብሃንደበታዊ ሓደጋ ህይወቶም እንትሓልፍ ኣልማዝ እትብሃል ጓሎም ጥራሕ ስለ ዝነበረቶም ኣልማዝ መሰል ምፅራይ ውርሲ ትረክብ ኣላ ማለት እዩ። ብተወሳኺ ሞዋቲ ኣብ ኑዛዚኡ ንኑዛዚኡ ከፈፅም ዝሸሞ ሰብ መሰል ምፅራይ ውርሲ ይህልዎ። ኮይኑ ግና ኑዛዘ ሞዋቲ ውርሲ መን ከም ዘፈፅሞ ብግልፂ ዘየመላኸት እንተኾይኑ ብሓፈሻ ውህብቶ ኑዛዘ ዝተገበረሎም ሰባት ብመሰረት ፍትሃብሄር ቁፅሪ 948 ንኡስ ቁፅሪ ክልተ መሰል ምፅራይ ይህልዎም።

ብዘይካ እዚ ኣብዚ ቁፅሪ ንኡስ ቁፅሪ ሰለስተ ውርሲ መፈፀሚ ዝምረፅ ወይ ብሓፈሻ ውህብቶ ኑዛዘ ዝተገበረሉ ሰብ ዘመላኽት ኑዛዘ እንተተረኺቡ ብዘይኑዛዘ ወረስቲ ዝኾኑ ሰባት ምፅራይ ስርሖም ቀራይ ይግበር። እዚ ማለት ኣብ ጉዳይ ምፅራይ ውርሲ ሓፈሻዊ ውህብቶ ኑዛዘ ዝተገበረሎም ሰባት ብዘይኑዛዘ ወረስቲ ካብ ዝኾኑ ሰባት ዝሐሸ መሰል ከም ዘለዎም ዘመላኽት ስለዝኾነ እዩ። ንኣብነት፡- ኣይተ ወልዱ ኣብ ዝገብርዎ ኑዛዘ “25 ምኢታዊ ዝኸውን ንብረተይ ንበዓልቲ ገዛይ ለምለም ይወሃበለይ” ኢሎም እንተተናዚዞም መሰል ብዘይኑዛዘ ምውራስ ዘለዎም ደቆም መሰል ምፅራይ ውርሲ ተራፊ ንክኸውን ይገብሮ።

እዚ ከም ዘሎ ኮይኑ ብመሰረት ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 950 መፃረይ ውርሲ ብቤት ፍርዲ ዝሽወመሉ ኩነታት ኣሎ። ናይዚ ቀንዲ ምኽንያታት ድማ  ወረስቲ ብቐሊሉ ዘይፍለጡን ብዘይኑዛዘ ወረስቲ ዝኾኑ ሰባት እቲ ውርሲ ንምፅራይ ዘይደልዩ ምዃኖም ዝገልፁ እንተኾይኖምን እዩ። ካብዚ ብተወሳኺ ተናዛዚ ወራሲ ብዘይምግዳፍ ንብረቱ መንግስቲ ዝወርሶ እንትኾን ከምኡ እውን ብዛዕባ እቲ ውርሲ ˝ይምልከተኒ እዩ” ዝብል ዝኾነ ሰብ እንተመልክት ደያኑ መፃረይቲ ውርሲ ክሸሙ ከም ዝኽእሉ ብግልፂ ተቐሚጡ እዩ። ብዘይካ እዚ ብመሰረት ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 951 ንብረት ሞዋቲ ንኸፃርይ ዝተሸመ ሰብ ዝመረፆ ኑዛዘ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ክትዕ ዘልዕል እንተኾይኑ ወይ መፃረይቲ ውርሲ ዝኾኑ ሰባት ካብ ሓደ ንላዕሊ ኣብ ዝኾንሉ እዋን እሞ ኣብ ምፅራይ ውርሲ ክስማምዑ እንተዘይክኢሎም ዳያኑ ክሸሙ ይኽእሉ እዮም።

ብኻሊእ ገፅ ንኣካለ መጠን ዘይበፅሑን ጥቕሞም ክሕልዉ ዘይኽእሉን ሰባት ወረስቲ እንትኾኑ ወይ መፃረይ ኮይኑ ዝተሸወመ ሰብ ስርሑ ብሓቅን ብትግሃትን ንምፍፃም እንተዘይክኢሉ ዳያኑ ካልእ መፃረይ ክሸሙ ከም ዝኽእሉ ደንጊጉ ንረኽቦ። እዚ እንትግበር ግና ብመሰረት ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 953 ከም ዝተገለፀ ምፅራይ ውርሲ ስራሕ ኣብ ፍቓደኝነት ዝተመስረተ ከም ዝኾነ እዩ ዝድንግግ። ሕጋዊ ወረስቲ ሞዋቲ ብኑዛዘ ውህብቶ ዝተገበረሎም ሰባት ወይ ሞዋቲ ውርሲ ንከፃርየሉ ዝመረፆ ሰብ እንተኾነ እውን ውርሲ ንኸፃሪ ፍቓደኛ እንትኾኑ እምበር ወራሲ ስለዝኾነ ወይ ብሞዋቲ ስለዝተመረፀ ውርሲ ንኸፃሪ ኣይግደድን።

ውርሲ መፃረይ ስርሑ ኣብ ዝኾነ እዋን ክሓድጎ ይኽእል እዩ። ኮይኑ ግና እዚ መሰል ተፈፃሚ ዝኾነሉ ኩነታት ኣሎ እዩ። ንሱ እውን ቐዳማይ መፃረይ ውርሲ ስራሕ ምፅራይ ውርሲ ኣብ መፈፀምትኡ ንምብፃሕ ወይ ንዝተወሰነ እዋን ንምስራሕ ዝተሰማምዐ እንተኾይኑ እዩ። ካልኣይ እቲ ስራሕ ዝሓደገሉ ግዘን ኩነታትን ኣብ ንብረት ውርሲ ጉድኣት ዘየስዕብ እንትኾን ስርሑ ብምሕዳጉ ምኽንያት ንዝበፅሕ ጉድኣት ብመሰረት ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 954 ንኡስ ክልተ ቁፅሪ 961 ሓላፍነት ዘየስዕብ እንተኾይኑ እዩ። ንኣብነት ናይ ሞዋቲ ኣይተ ሕሩይ መፃረይ ውርሲ ዝኾኑ ኣይተ ገብረ ሓላፍነት ተቐቢሎም ስራሕ ምፅራይ ውርሲ ጀሚሮም እዮም። ይኹን እምበር ስርሖም እንተይወድኡ ተግባር ምፅራይ ውርሲ ሓዲጎምዎ። ተግባር ምፅራይ ውርሲ ኣብ ዝሓደግሉ እዋን ንብረት ሞዋቲ ዝኾነ ፍርቂ ሄክታር መሬት ኮሚደረ ዝተዘርአ ምህርቱ ኣብ ዝእከበሉ እዋን ብምሕዳጎም እዚ ምህርቲ ከይተኣከበ ብምትራፉ ክበላሸው ክኢሉ እዩ። ስለዚ ኣይተ ገብረ ስርሖም ዝሓደግሉ ኣብ ዘይግባእ እዋን ስለዝኾነ ንዝበፅሐ ጉድኣት ብሓላፍነት ተሓታቲ እዮም።

ብመሰረት ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 555 ስራሕ ምፅራይ ውርሲ ቀራይ ዝኾነሎም ምኽንያታት ኣለዉ። ንሳቶም እውን መፃረይ ውርሲ ብሕጊ ብኑዛዘ ወይ ብመሰረት ውሳነ ዳያኑ ብሓደ ሓዱሽ መፃረይ ዝተተከአ እንተኾይኑ ስራሕ ምፅራይ ውርሲ ቐራይ ይኸውን። ንኣብነት ኑዛዘ  ሞዋቲ ኣብ ዘይተረኸበሉ ኩነታት ምፅራይ ውርሲ ዘካይድ ዝነበረ ሰብ ናይ ሞዋቲ ኑዛዘ እንተረኺቡ ብመሰረት ኑዛዘ ወይ ብመሰረት ሕጊ  ምፅራይ ውርሲ ብዝግብኦም ሰባት እንትትካእ ስራሕ ምፅራይ ውርሲ ቐራይ ክኸውን ይኽእል። ንብረት ንኸፃሪ ዝተመረፀ ሰብ ስርሑ ብኣግባቡ ክዋፃእ እንተዘይክኢሉ ዳያኑ ብኻሊእ ሰብ ንኽትካእ ስራሕ ምፅራይ ከቕርይዎ ይኽእሉ እዩም።

ቀንዲ ተግባራት መፃረይ ውርሲ

ቀንዲ መፃረይ ውርሲ ኣብ ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 956 ተዘርዚሮም ይርከቡ። ንሳቶም እውን ሞዋቲ ኑዛዘ ሓዲጉ እንተኾይኑ እቲ ኑዛዘ ኣብ ዘለዎ ምድላይ፣ ውርሲ ዝግብኦም ሰባት እንመን ምዃኖም ምፍላይ፣ ምምሕዳር ንብረት ውርሲ ከምኡ እውን ንብረት ሞዋቲ እንተማሓድር ብተኣማንነት ከም ናይ ባዕሉ ንብረት ብጥንቃቐ ከማሓድር ትፅቢት ይግበረሉ። ብሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 1010 ንኡስ ቁፅሪ ሓደ መኽፈሊ ግዚኦም ዝበፅሐ ዕዳ ውርሲ ምኽፋል፣ ካብ ንብረት ሞዋቲ ዕዳ ዝሓቱ ሰባት ምህላዎምን ዘይምህላዎምን ንምፍላጥ ብዝተኽኣለ መጠን  ፃዕሪ ክገብር ኣለዎ። መፃረይ ውርሲ እዚኦም ተግባራት ዝፍፅሞም ኑዛዘ ሞዋቲ ብምርኣይ ኮይኑ ሞዋቲ ኣብ ዝነብረሉ ዝነበረ ቦታ ወይ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ሞዋቲ ኣብ ዘለዎ ቦታ ዝርከቡ መዛግብትን ሰነዳትን ብምርኣይ ሓተትቲ ዕዳ ምህላዎምን ዘይምህላዎምን ክደሊ ይግባእ።

ኣብ ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 957 ከም ዝተገለፀ ተግባር ምፅራይ ውርሲ ብኑዛዘ ሞዋቲ ወይ ብውሳነ ደያኑ  ገደብ ግዘ ንኽግበረሉን ውርሲ ከመይ ክፃረ ከምዘለዎን መምርሒ ክህቦ ይኽእል እዩ። መፃረይ ውርሲ ንዝሃቦ ግልጋሎት መሰል ምሕታትን ምርካብን ክፍሊት ኣለዎ። መጠን ክፍሊት ሞዋቲ ብመሰረት ዝውስኖ  ወይ ምስ ወረስቲ ብመሰረት ዝግበር ስምምዕነት ወይ ደያኑ ብዝፈቕድሉ ክኸውን ከም ዝኽእል ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 959 ይድንግግ። ስለዝኾነ መፃረይ ውርሲ ተቐቢሉ ዘመሓድሮ ንብረት ብጥንቃቐ ተኣማንነትን ልክዕ ከም ናይ ባዕሉ ንብረት ገይሩ ክሕዝን ከመሓድርን ይግባእ።

ካብዚ ተፃራሪ ብዝኾነ ኩነታት ንብረት ዘመሓደረ መፃረዪ ውርሲ ግን ተሓታትነት ዘስዕበሉ ምዃኑ ክፈልጥ ይግባእ። ብመሰረት ሕጊ ፍትሃብሄር ቁፅሪ 961 መፃረይ ውርሲ ብሸለልትነት ወይ ብናይ ባዕሉ ጥፍኣት ንዘብፅሖም ጉድኣታት ተሓታቲ ከም ዝኸውን ብግልፂ ኣቐሚጥዎ እዩ። ንኣብነት ተሓታቲ ዝኸውን ብኑዛዘ፣ ብድንጋገ ሕጊ ወይ ብደያኑ ዝተወሰኑ ተግባራት ዘየኽበረ እንተኾይኑ ወይ ካብ ዝተውሃቦ ትእዛዝ ወፃእ ዝፈፀመ እንተኾይኑ እዩ። ኣብ ዝቕፅል መደብና ድማ ውርሲ ዝግብኦም ሰባት ምፍላይን ምውሳንን፣ ወረስቲ ሓፈሻዊ ውህብቶ ኑዛዘ ብዛዕባ ዝግበረሎም ሰባት፣ ንወረስቲ ዝወሃቡ ወረቐት ምስክርን ሕቶ ወረስትን፣ ምምሕዳር ሃፍቲ ውርስን ምዕፃው ውርስን ኣብ ዝብሉን ካልኦትን ዝጠመቱ ዛዕባታት ሒዝና ክንቐርብ ኢና።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 961
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010