የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4595498
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1859
2526
6985
4567652
33463
77308
4595498

Your IP: 54.90.207.75
2017-12-12 17:57

መሰል ውሕስናን ሕግታት ሃገርናን

here we go
selam new

ሳልሳይን ናይ መወዳእታን ክፋል

ብሕጊ ገበን መቕፅዒ ስነ-ስርዓት ዝተፈላለዩ ክልከላታት ኣለዉ እዮም። ካብቶም ክልከላታት እቲ ሓደ እቲ ገበን ከቢድ ኮይኑ 15 ዓመትን ልዕሊኡን ብፅኑዕ እስራት ወይ ሞት ዘቕፅዕ እንተኾይኑ፣ ወይ ድማ ተበዳሊ በቲ ገበን ዝሞተ ወይ ዝመውት እንትኾይኑ ውሕስና ይኽልከል እዩ።ነዚ ዘራጉድ ገበን መቕፅዒ ስነ-ስርዓት ሕጊ ቁፅሪ 6311 ድማ ዝተፈፀመ ገበን ቅትለት እንተኾይኑ ዝተፈፀመሉ ሰብ ዝሞተ ወይ ዝመውት እንተኾይኑ እቲ ገበን 18 ዓመት ወይ ካብኡ ንላዕሊ ዓመት ዘቕፅዕ እንተኾይኑ ቤት ፍርዲ ንኣመልካቲ ብውሕስና ክለቆ ስልጣን ከም ዘይብሉ የቐምጥ፡፡

ካሊእ ኣዋጅ መቆፃፀሪ ሓደገኛ ወዲኒ /ቦዞኔ/ ቑፅሪ 384/94 ዓንቀፅ 6/3 እዩ። እዚ ቁፅርን ዓንቀፅን እዚ ብሓደገኛ ወዲኒ ዝተጠርጠረ ሰብ መሰል ውሕስና ኣይሕለወሉን። እንተሓተተ እውን ዘይፍቀደሉ ምዃኑ እዩ ዘቐምጥ። ኣብዚ ዝተመሓየሸ ፍሉይ ስነ-ስርዓት መረዳእታ ሕግን ፀረ ግዕዝይናን ኣዋጅ ቑፅሪ 434/97 ዓንቀፅ 4/1 ክልከላ ከም ዘሎ የቐምጥ እሞ ሙሉእ ንሙሉእ ውሕስና ዝኽልክል ዘይኮነስ ኣብ ቅድመ ኹነት ዝተመስረተ ክልከላ ከም ዘለዎ የመላኽት። ኣብዚ ክልተ መሰረት ሓሳብ ብሓደ ግዜ ሒዙ ንረኽቦ።እቲ ሓደ ብግዕዝይና ዝተጠርጠረ ሰብ ብውሕስና ክልቀቕ ቤት ፍርዲ ከመልክት ከምዝኽእል እንትገልፅ እቲ ዝተጠርጠረሉ ገበን ልዕሊ 10 ዓመት ዘቕፅዕ እንተኾይኑ ቤት ፍርዲ ብውሕስና ክልቀቕ ከም ዘይኽእል ዝገልፅ እዩ፡፡

ካብዚ ብተወሳኺ ኣዋጅ ፀረ ራዕዲ ቁፅሪ 682/2001 ዓንቀፅ 20 ከም ዝገልፆ ብራዕዲ ተጠርጢሩ ዝተኸሰሰ ሰብ ቤት ፍርዲ ንኽለቆ ስልጣን የብሉን።ስልጣን ቤት ፍርዲ ገበን ራዕዲ ፈፂሙ ዝተብሃለ ሰብ ክሱ ኣብ ቤት ፍርዲ ክስማዕን ኣብ መዕረፊ ኮይኑ ክከታተልን ምእዛዝ ጥራሕ እዩ።እዞም ዓንቀፃት እዚኦምን ካልኦትን ኣብ መሰል ውሕስና ኣብ ዝሓለፈ ሕታም ብዝርዝር ቐሪቦም እዮም።ንሎሚ ሕቶ ውሕስና ዘኸልክሉ ሰለስተ ምኽንያታት እንታይ እዮም፤ ውሕስና ብኸመይ ይፍፀም፣ ዋሕስ ዝኸውን መን እዩ፣ ብውሕስና ንምልቃቕ ዘድሊ መጠን ገንዘብ ብኸመይ መንገዲ ክፍፀም ኣለዎ፣ ወሰን ሓላፍነት ዋሕስ ክሳብ ኣበይ እዩ ዝኸየድ ኣብ ዝብሉን ካልኦት ዛዕባታትን ሒዝና ቐሪብና ኣለና። 

እዞም ካብ ሕጊ ዝነቕሉ ልዕል ክብል ዝተቐመጡ ክልከላታት መሰል ውሕስና መልዓሊኦም ክብደት ገበን መሰረት ገይሮም ዝቕመጡ ክልከላታት እዮም። ስለዝኾነ ድማ እዞም መገደድቲ ኹነታት እዚኦም ናይ ሕብረተሰብ ሰላም፣ ድሕንነትን ነፃነትን ካብ ምሕላውን ሓደጋታት ካብ ምክልኻልን መንፅር ዝተደንገጉ ድንጋገታት ብምዃኖም ኣብያተ ፍርዲ ናይቶም ሕግታት ግንዛበ ብምውሳድን ዕላምኦም ብምርዳእን እዞም ክልከላታት እዚኦም ተግባራዊ ንክገብርዎም ትፅቢት ይግበረሎም።

ብኣብያተ ፍርዲ ዝግበር ክልከላ መሰል ውሕስና  ቅድም ክብል ከምዝተገለፀ ብሕጊ ዝግበር ክልከላ መሰል ውሕስና መበገሲ ዝገብሮ ኣብ ክብደት ዝተፈፀመ ገበንን መጠን ቕፅዓት ሓደገኛነት ናይቲ ገበንን እንትኸውን ብኣብያተ ፍርዲ ዝግበር ናይ ውሕስና ክልከላ ካብ ፍረ ነገር ዝፍልፍል እዩ።እዚ ድማ ፈቓዲ ኣብ ዝኾነ ጉዳይ ኮይኑ ኩነታት ወይ ባህሪ ተጠርጣሪ ወይ ተኸሳሲ መሰረት ገይሩ ዝኽልከለሉ ኣገባብ እዩ። ብውሕስና ንዘይምልቃቕ ናይ ተኸሳሲ ኩነታት ዝበሃል ብገበን መቕፅዒ ስነ-ስርዓት ሕጊ ቁፅሪ 67 ዝተገለፀ እዩ። እዚ ድንጋገ እዚ ፍሉይ ኩነታት ናይ ቁፅሪ 63 እዩ። በዚ ቁፅሪ 67 መሰረት ኣብ ቁፅሪ 63 ዘይኽልከል እናሃለወ ግን ድማ ሕቶ ውሕስና ዝኽልከለሉ ኩነታት በዞም ዝስዕቡ ምኽንያታት ዝውሰን እዩ፡፡

እቲ ሓደ ተጠርጣሪ ብውሕስና እንተተለቒቑ ተመሊሱ ዘይመፅእ ወይ ግዴትኡ ዘይፍፅም እንተኾይኑ፣ ካልኣይ ካሊእ ገበን ክፍፅም ይኽእል እዩ ተባሂሉ እንተተገሚቱ ዋላ እቲ ዝተኸሰሰሉ ገበን ውሕስና ዘይኽልክል ይኹን ዝሓተቶ መሰል ውሕስና ተቐባልነት ክስእን ይኽእል እዩ። ስለዚ እዚ ክልከላ እዚ ኣብ ባህርን ኣመልን ተኸሳሲ ተመስሪቱ ምስ ድሕንነት መሰኻኽርን መርትዖታትን ተኣሳሲሩ ዝኽልክል መሰል ውሕስና እዩ።ድምር ኣቢልካ እንትርኣ መሰል ውሕስና መሰረታዊ መሰልን ብመትከል ደረጃ ፍቑዱን እኳ እንተኾነ ግን ድማ ገደብ ወይ ክልከላ ዘለዎ መሰል እዩ።እቲ ገደብ ድማ ሕግን ፍረ-ነገርን መሰረት ዝገበረ ንድሕንነት ሕብረተሰብ፣ ምርግጋፅ ሰላምን ምቕናስ ገበንን ዓሊሙ ዝግበር ገደብ ምዃኑ ካብቶም ድንጋገታት ምርዳእ ይከኣል እዩ፡፡

ውሕስና ብኸመይ ይፍፀም፣ ዋሕስ ዝኸውን መን እዩ፣ መጠን ገንዘብ ውሕስናን ወሰን ሓላፍነት ዋሕስን ኣበይ እዩ? ዝብሉ ኣገደስቲ ነጥብታት ድማ ሓደ ብሓደ ንርኣዮም።ዋሕስ ዝኸውን መን እዩ? ንዝብል ዝኾነ ተፈጥሯዊ ሰብ ብገበን መቕፅዒ ስነ-ስርዓት ሕጊ ቁፅሪ 28፣ 61/1 ብውሕስና ንክልቀቕ ብፖሊስ ወይ ቤት ፍርዲ ዝተፈቐደሉ ሰብ ንውሕስና ብቑዕ ክሳዕ ዝኾነ ዋሕስ ክኸውን ይኽእል እዩ።ተኸሳሲ ወይ ተጠርጣሪ ብናይ ባዕሉ ውሕስና ዝፀንሐሉ ኩነታት ኣሎ እዩ።ተኸሳሲ ብባዕሉ ወይ ብኻሊእ ሰብ ውሕስና ንክልቀቕ ንውሕስንኡ ብቑዕ ምዃን ኣድላይ እዩ።ሓደ ሰብ ንውሕስንኡ ብቑዕ ምዃኑ ዝውስኖ ሕቶ ውሕስና ዝቐረበሉ ቤት ፍርዲ እዩ።ቤት ፍርዲ ነዚ ንምውሳን ኣብ ግምት ከእትዎም ዝግባእ እቲ ዋሕስ ንውሕስና ዝኣተዎ ግቡእ ገንዘብ ክኸፍል ምኽኣሉ እዩ።ባህሪ ዋሕስ፣ ተኸሳሲ ተኸታቲሉ ከቕርብ ዝኽእል ምዃኑን፣ ናይ ተኸሳሲ ተኣማንነትን ኣብ ግምት ውሽጢ ከኣትው ዝግበኦም ነገራት እዮም።

መመዘኒ ረቛሕታት ግቡእ ዋሕስ ካብ ዝኾነ ሓደ ኣብ ወረቐት ውሕስና ዝኣተዎ ግቡእ ገንዘብ ምኽፋል ዝኽእል ምዃኑን ዘይምዃኑን እዩ።እዚ ዝውሰነሉ ድማ ብወርሒ ወይ ብዓመት ዝረኽቦ ኣታዊ ወይ ዘይፍለጥ እንተኾይኑ ድማ ዘለዎ መጠን ቐዋሚ ወይ ተንቃሳቓሲ ንብረት እዩ።እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ዋላ እኳ ናይ ዋሕስ ግቡእ ተኸሳሲ ብፖሊስ ወይ ብቤት ፍርዲ ንሓደ ግዜ ይኹን ንተኸታታሊ እዋናት እንትድለ ንምቕራብ እንተኾነ እንተዘይኪኢሉ ግና ዝኣተዎ ግቡእ ገንዘብ ንምኽፋል ብቑዕ ምዃኑ ንምርግጋፅ እዩ።እቲ መዐቀኒ ብርግፅ ገንዘብ ጥራሕ ዘይኮነ፣ ብምጭብርባር ዝፍለጥ ክኸውን የብሉን፣ ቀዋሚ መንበርን ናይ ስራሕ ቦታን ክህልዎ ይግባእ፣ ዜጋ እቲ ሃገር ምዃኑን ወይ ኣብቲ ሃገር ብቀዋምነት ዝነብርን ተኣማንን ምዃኑን እውን ክፍለጡ ዘለዎዎ ጉዳያት እዮም፡፡

ብውሕስና ንምልቃቕ ዘድሊ መጠን ገንዘብ

መጠን ውሕስና ዝልካዕ ብገንዘብ እንትኸውን ብገበነኛ መቕፅዒ ስነ-ስርዓት ሕጊ ቁፅሪ 69 መሰረት ቤት ፍርዲ መጠን ውሕስና ገንዘብ ዝውስነሉ ብዝመሰሎ እዩ።እዚ እንትውስን ግን ናይቲ ገበን ክብደት፣ ብባህሪ ተኸሳሲ፣ መጠን ሃፍቲ ተኸሳሲን ዋሕስን ክምዘን ከምዘለዎ የቐምጥ እዩ።ቤት ፍርዲ ናይ ውሕስና መጠን ገንዘብ እንትውስን ክልተ መሰረታዊ ነገራት ኣብ ግምት ከእቱው ኣለዎም። ፌ.ዲ.ሪ.ኢ. ሕገ-መንግስቲ ዓንቀፅ 20/3 ከምዝገልፆ ተጠርጣሪ ቅድሚ ፍርዲ መሰል ቅድመ ግምት ክረኣዩ ዘለዎም ኩነታት እዮም።ስለዚ ዝተፈፀመ ገበንን ዘትሓዞ ውሕስናን ተመጣጠንቲ ክኾኑ ከምዝግባእ ገበነኛ መቕፅዒ ስነ-ስርዓት ሕጊ ቁፅሪ 69/2 ዝተዘርዘሩ ምኽንያታት ምርኣይ ከምዘድሊ እዩ፡፡

ወሰን ሓላፍነት ዋሕስ ክሳብ ኣበይ እዩ?

ብመሰረት ገበነኛ ስነ-ስርዓት ሕጊ ቁፅሪ 70/ ከምዝገልፆ ቀንዲ ጉቡእ ናይ ክሲ ምርኣይ ስነ ስርዓት ተጀሚሩ ክሳዕ ዝውዳእ ኣብ ዝኾነ ግዜን ቦታን ኣብ ቆፀርኡ መዓልቲ ብናቱ ውሕስና ዝተለቐቀ ተኸሳሲ ቤት ፍርዲ ወይ ናብ ዝምልከቶ ኣካል ምቕራብ እዩ፤ ተኸሳሲ ጉቡኡ ፈሊጡ ቤት ፍርዲ ክሳዕ ዝቐርብ ዋሕስ ዝድለየሉ ምኽንያት የለን።ዋሕስ ዝድለየሉ ምኽንያት ተኸሳሲ ኣብ ዝተቖፀሮ ግዜ እንትተርፍ ወይ ከዓ ምቕራብ /ምክትታሉ/ እንትኣብዮ ተጠያቒ ዝገብሮ እዩ።ተኸሳሲ ግቡኡ እንተዘይተዋፂኡ ብመሰረት ገበን መቕፅዒ ስነ-ስርዓት ሕጊ ቁፅሪ 76/2 ዋሕስ ዝኣተዎ ግቡእ ዝተቐመጠሉ መጠን ገንዘብ ኣታዊ ክገብር፣ ብቑዕ ምኽንያት እንተሃልይዎ ድማ ክቕርብ፣ እቲ ዘቕርቦ ምኽንያት ድማ ናይ ባዕሉ እንተይኾነስ ተኸሳሲ ብዝምልከት ዝቐርብ ምኽንያት እዩ። ዝቐርቡ ምኽንያታት ዘእምኑ እንተኾይኖምን እንተድኣ ኣረዲኡን ንቐፃሊ ቆፀሮ ዝቐርበሉ ዕድል እንትህሉ እንተዘይኾይኑ ግና ተኸሳሲ ተሃዲኑ ንክተሓዝን ዋሕስ ድማ ዝኣተዎ ግቡእ ገንዘብ ናብ መንግስቲ ካዝና ኣታዊ ክገብርን ዝእዘዘሉ ስርዓት እዩ ዝኸውን።ግቡእ ዋሕስ ዝቛረፀሉ ምኽንያት እንትንርኢ ድማ ውሕስና ዝኣተወሉ ግዘ እንትውዳእ፣ እቲ ክሲ ውሳነ እንትረክብ፣ ዋሕስ እንተሞይቱ፣ ዋሕስ ውሕስናይ ይለዓለለይ ኢሉ ኣብ ቤት ፍርዲ ተቐባልነት ረኺቡ እንትውሰንን ግቡኡ እንትዋፃእን እዩ ነፃ ክኸውን ዝኽእል።

ብመሰረት እዚ ሕጊ ዘይምፍላጥ ካብ ተሓታትነት ኣየድሕንን።ንኽትፈልጥ ድማ ዝተፈላለዩ ኣዋጃት፣ መምርሕታት ምንባብ የድሊ።ስለዚ ኣብዚ መደብ እዚ ንውሕስና ዝዕድሙ ዋኒናት፣ ውሕስና ከመይ ከምዝፍፀምን ሕግታት ሃገርና ብዛዕባ እዚ እንታይ ከም ዝብሉን ብዝርዝር ሪኢናዮ ኣለና።ዝኾነ ሰብ ብገበን ንዝተኸሰሰ ይኹን ብኻሊእ ጉዳይ ዋሕስ ኽኾኖ እንተኾይኑ እቲ ዝኣተዎ ግቡእ ፈሊጡ ክዋሳእ ይግባእ ንብል።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 966
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010