እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4812508
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1768
3314
11554
4777565
44769
108196
4812508

Your IP: 107.20.94.6
2018-02-18 05:21

ፅልምትምት ጋሊሁ ናብ ማእኸል ተመክሮ ዘምርሐ መድረኽ

here we go
selam new

ወ/ሮ ግደይ ተስፋይ

እዋኑ 15 ሰነ 1980 ዓ.ም ዕለተ ረቡዕ እዩ ነይሩ። ካብ ኣርባዕቲኡ ኩርናዓት ክልል ትግራይ ዝተኣኻኸበ ህዝቢ ኣብ ውዕውዕ እንካ ሃባ ዕዳጋ እናሃለወ ነፈርቲ ውግእ ስርዓት ደርግ ኣብ ልዕሊ ንፁሃት ዜጋታት ቁምቡላታት ዘዝነባሉ ዕለት እዩ። ኣብ ሓንቲ ፀሓይ ልዕሊ 2‚500 ዜጋታት ስኢንና። ኩሉ ግዘ ኣብ ሕልናና እናመፅአ ዝድውል ግፍዒ ዝተፈፀመሉ እዋን እዩ፤ ደብዳብ ነፈርቲ  

ሓውዜን። ህዝቢ ሓውዜንን ከባቢኣን ግና በዚ ድምብርፅ ኣይበለን። የግዳስ ሕራነ ሒዝዎ ኣብ ጎድኒ ውድቡ ህወሓት ተሰሊፉ ነቲ መላኺ ስርዓት ደርግ ንሓንሳብን ንሓዋሩን 20 ግንቦት 1983 ዓ.ም ግብኣተ መሬቱ ንክፍፅም ርኡይ ተርኡ ተፃዊቱ እዩ። ፋሽሽታዊ ስርዓት ደርግ ሓመድ ድበ ምስ ኣተወ እውን ህዝቢ ሓውዜን ቃልሱ ኣሐይሉ ድኽነትን ድሕረትን ንምስዓር ኣብ ልምዓት ከቲቱ ይርከብ። ኣብ ምንጋስ ሰናይ ምምሕዳር እውን እንተኾነ ውዑይ ቃልሲ ወሊዑ ይረባረብ ኣሎ። ትሕዝቶ ፅሑፍና እውን ኣብ ወረዳ ሓውዜን ጣብያ ሓየሎም ኣብ ምንጋስ ሰናይ ምምሕዳር ዘሎ ኩነታት ዝድህስስ እዩ። 

ጣብያ ሓየሎም ቅድሚ 2007 ዓ/ም ኣመሓደርቲ ኣካላት እታ ጣብያ ብዝፈጠርዎ ዘይምዕሩይ ምሕደራ እታ ጣብያ ማእኸል ህውከት ነይራ። ናይዚ መርኣዪ ንሴፍትኔትን ህፁፅ ሓገዝን ተባሂሉ ናብታ ጣብያ ዝለኣኽ እኽሊ ኣብ ኣፈፃፅምኡ ጉድለት ዝነበሮ እዩ። ንኣብነት ኣብ ሓደ ስድራ ኣርባዕተ ዕያል እናሃለዉ ናይ ትሸዓተ ዕያል ከም ዘለዎም ገይሮም ይምዝግብዎም እሞ ናይቶም ሓሙሽተ ዕያል እቶም ኣመራርሓ ይወስድዎ ነይሮም። ጣብያ ሓየሎም 4‚981 በዝሒ ህዝቢ ኣለዋ። ካብዚኣቶም እቶም 998 መራሕቲ ስድራ እዮም። እዚ ዝኣክል ህዝቢ ቅድሚ 2007 ዓ.ም ጥርዓን ዘቕርበሎም፣ መለለዪ መንነት፣ ድጋፍ ወረቐት ዝወሃበሉ መዓልቲ፣ መለለዪ መንነት ንምውሳድ ኮነ ድጋፍ ንምርካብ እንታይ እንታይ ከማልእ ከም ዘለዎ ብንፁር ኣይፈልጥን። በዚ ድማ ነባሪ እታ ጣብያ ስርሑ ገዲፉ ብተደጋጋሚ ንጥርዓን እናተመላለሰ ዕንክሊል ይብል ነይሩ። ጥርዓናት እንትቐርቡ ብስሩዕ መዝጊብካ ኣይተሓዙን ነይሮም። እቲ ዝወሃብ ምላሽ እውን ብፅሑፍ ኣይኮነን። በዚ ድማ መሓውር ጣብያ እንትፈትዩ ፀገማት ይፍትሑ፤ እንተዘይፈትዮም ድማ ተዓፊኖም ይተርፉ ነይሮም። እቶም ኣብ ከምዚ ዓይነት ጠልቆምቆም ዝኣተዉ ድማ ኣብቲ እዋን ዝነበሩ ሰራሕተኛ ፎርማል ሴፍትኔት፣ ጉዳይ መናእሰይን ሓሙሽተ ኣቦ ወንበራት ጉጅለታት ልምዓትን እዮም።

“ቅድሚ 2007 ዓ/ም ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ደፊርና ኣይንዛረብን ነይርና። ምኽንያቱ ዝኾነ ፀገም እንተኣውፂእና ብኡ ልክዕ ፀቕጢ ይፈጥረልና ነይሩ። ነቶም ጣብያ ኣመራርሓ እንተነቒፍናዮም ሴፍትኔትን ህፁፅ ሓገዝን ንኽላእ፤ ብኣውርኡ ድማ ንጥርዓንና ፍታሕ ንስእን። ካብዚ ዝብገስ “እንታይ ኣእተወና? ተመሳሲልና ዘይንነብር” ንብል ነይርና፤” ይብላ ነባሪት ጣብያ ሓየሎም ወ/ሮ ግደይ ተስፋይ።

ነባሪ እታ ጣብያ ኣይተ ገ/ፃድቃን ገ/ሄር ብወገኖም ቅድሚ 2007 ዓ/ም ወገናውነት፣ ዝኾነ ዓይነት ጉዳይ ብእዋንካ ፍታሕ ከይትረክብ ምጉልእላእ ከም ዝነበረ ይዛረቡ። ህዝቢ ግልጋሎት ንምርካብ ናብ ጣብያ ምምሕዳር ኣብ ዝኸደሉ እዋን ግልጋሎት ዝህብ ኣካል ይስኣን ነይሩ። እዚ ዝወለዶ ህዝቢ ጣብያ ሓየሎም “መስዋእቲ ህይወት ከፊልና ንምንታይ ወገናውነት ይህልው? ንምንታይ ንፅቀጥ?” ዝብሉ ሕቶታት ብተደጋጋሚ የልዕል ነይሩ። ሰማዒ ግና ኣይነበረን።

በዚ ልክዕ ሕቶ ህዝቢ እናሓየለ ምስ ከደ ፀገም ንምፍታሕ ኣብ መወዳእታ 2007 ዓ.ም ኣብታ ጣብያ ሰለስተ ወርሒ ዝወደአ ገምጋም ተኻይዱ እዩ። ህዝቢ ክመርሑ ኢሉ ባዕሉ ዝመረፆም ጠጠው ኣቢሉ ገምጊምዎም። እቲ ገምጋም ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ.ም እውን ተጠናኺሩ ቐፂሉ። “ፀገም ኣለዎም” ዝበሎም ኣመራርሓ ጣብያ ካብ ሓላፍነቶም ብምልዓል ብካልኦት ክትክኡ ገይሩ። ድሕሪ እቲ ገምጋም እውን እንተኾነ ህዝቢ ኣብ ወርሒ ክልተ ግዘ እናተኣከበ ኣብ ዙርያ ኣወሃህባ ግልጋሎት ዝዝትየሉ መስርሕ ኣተኣታትዩ። ነቲ ቅድሚ ሐዚ ዝነበረ ግጉይ ኣካይዳ ብቀንዱ ዝከታተሉ፣ ግብረ ሓይሊ ረድኤት፣ ጥርዓን ዝሰምዑ፣ ኣብ ዙርያ ምዕሳልን ምጉዳልን ምምሕዳር ዘሎ ኩነታት ዝከታተሉ ኣካላት ኣቐሚጡ። ድሕሪ እዚ ምንቅስቓስ ዝኾነ ሰብ ውራይ ሃልዩዎ ናብ ጣብያ ምምሕዳር እንተኸይዱ ብእዋኑ ፍታሕ ይረክብ ምህላዉ ነባሪ ጣብያ ሓየሎም ኣይተ ካሕሳይ ኪሮስ ትዕዝብቶም ገሊፆም።

እቶም ብውዳበ ዝከታተሉ ኣካላት ካብ መራሕቲ ሃይማኖት፣ ደቂ ኣንስትዮ፣ ዓበይቲ ዓድን ምምሕዳር ጣብያን ዝተወከሉ እዮም። ብተወሳኺ ብኸምዚ መልክዕ ዝተጣየሸ ልዕሊ 30 ሰባት ዝሓዘ ፎረም ማሕበረሰብ ኣሎ። እዞም ዝተወከሉ ኣካላት ኣብ ጣብያኦም ዘጋጥሙ ፀገማት እናልዓሉ ይግምግሙ፤ መፍትሒ የቐምጡ። ኩሉ ነፃን ግልፅን ኮይኑ ሓሳቡ ስለዝገልፅ ኣብዚ ሐዚ እዋን ፀገም እንትፍጠር እናረኣየ ደኒኑ ዝሓልፍ የለን። ስለዝኾነ ህዝቢ በብጉጅለ ልምዓቱ እናኾነ ፀገማቱ እናነቐሰ ብምውፃእ መፍትሒ እናቐመጠ ከም ዝርከብ ድማ ነባሪት እታ ጣብያ ወ/ሮ ኢታይ ኣብርሃ ገሊፀናልና።

ካብዚ ሓሊፉ ህዝቢ ንኣመራርሓ ዝነቕፈሉ ዝተመዓራረየ ባይታ ኣይነበረን። ኣብዚ ሐዚ እዋን ግና ጥርዓን መቐበልን ምላሽ መውሃብን ስሩዕ ቅጥዕን መዝገብን ኣሎ። እዚ ድማ “ሽም መቕረቢ ጥርዓን፣ ቁሸት፣ ጥርዓን ዝቐረበሉ ዕለት፣ ዓይነት ጥርዓን፣ ቆፀሮ ዝተትሓዘሉ ዕለት፣ ዝተውሃበ ምላሽ” ብዝብል ብዝርዝር እናተመዝገበ ከም ዝተሓዝ መካየዲት ስራሕ እታ ጣብያ ወ/ሮ ለተብርሃን ኣረጋዊ የረድኣ።

ወ/ሮ ለተብርሃን ኣብቲ ዝነበረ ምሕደራ ሴፍትኔት እውን እንታይ ርእይቶ ከም ዘለወን ሓቲትናየን ዝስዕብ ምላሽ ሂበናና። “ኣብ ሴፍትነት እናተንከባለለ ዝፀንሐ ፀገም ነይሩ። ብህይወት ዘየለዉን ካብታ ጣብያ ዝለቐቑን ከም ዘለዉ ኣምሲልካ ንባዕልኻ ምጥቃም ነይሩ። ኣብ መወዳእታ 2007 ዓ/ም ብዝተገበረ ምፅራይ ናይ 46 ሰባት እቶም ኣብ ላዕሊ ዝተገለፁ ኣካላት ብዘይኣግባብ ይጥቀምሉ ምንባሮም ተረጋጊፁ። እዚ ድማ 11 ሽሕን 500 ብር ከምኡ እውን 26 ኩንታል እኽልን 22 መገለል ዘይትን ንህዝቢ ዝተብሃለ ኣብ ረብሓ ውልቀ ሰባት ውዒሉ እዩ። ብዛዕባ እዚ ኣመልኪቱ ገምጋም እንትካየድ እውን ጥንክር ዝበለ ኣይነበረን። ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ.ም ብዝተገበረ ገምጋም ግና ነቶም ኣብ ከምዚ ዓይነት ጠልቆምቆም ጥሒሎም ዝነበሩ ሸውዓተ ሰባት ናብ ሕጊ ቀሪቦም ማእሰርቲ ሓደ ዓመት ተፈሪድዎም ኣሎ። ነዚ ስዒቡ ብዝተገበረ ምትዕርራይ ድማ ኣብ ኣወሃህባ ግልጋሎት ዓበይቲ ለውጥታት ከም ዝተመዝገቡ ወ/ሮ ለተብርሃን ገሊፀናልናና።

ዋና ኣመሓዳሪ ወረዳ ሓውዜን ኣይተ ገ/ህይወት ገ/የሱስ ብወገኖም ጉዳይ ሰናይ ምምሕዳር ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ/ም ብዕምቆት ከም ዝተገምገመ የብርሁ። ኣብቲ ገምጋም ካብ ዝተልዓሉ ፀገማት ድማ ኣይተ ገ/ሂወት ከም ዝስዕብ ይገልፅዎ። “ስራሕትኻ ብኣግባቡ ዘይምውፃእ፣ ካልእ ሰብ ክሰርሐልካን ኣብ ሞያኻን ኣመራርሓን ጥራሕ ክትሰርሕ ምድላይን፣ ኣብ ሴፍትኔትን ህፁፅ ሓገዝን ጠልቆምቆም ምባል፣ ብተመሳሳሊ ሰነዳትን “ስፐስፊኬሽን”ን ክትልውጥ ምድላይ፣ ብከባብያውነት ዝግለፁ ምንቅስቓሳትን “እገለ ናብ ሓላፍነት እንተመፂኡ ተረባሒ ክኸውን እየ” ዝብሉ ዝንባለታት እውን ነይሮም።

ዋና ኣመሓዳሪ ወረዳ ሓውዜን ኣይተ ገ/ህይወት ገ/የሱስ

 

ካብዚ ብተወሳኺ ዓፅዓፅ እናበልካ ብወዓል ሕደር እናመላለስካ ተገልጋላይ ከንፀርፅርን ክጉላእላእን ብሰፊሑ ተራእዮም እዮም። ብምኽንያት እዚ ካብ ህዝቢ “ጥርዓንና ኣይንስማዕን ዘለና፣ ጥርዓን እነቕርበሉ ንፁር ሰሌዳ ግዘ የለን” ዝብል መረረት ካብ ምስማዕ ሓሊፉ ህዝቢ ካብ ሓደ ቤት ፅሕፈት ናብ ካልእ ቤት ፅሕፈት እናተገላበጠ ዕንክሊል ይብል ነይሩ። ካብዚ ብምብጋስ “ነቲ ህዝቢ ከመይ ነገልግሎን ጉዳዩ ንሰምዖን ኣለና? ብውነ ኣዳሚፅና ግቡእ ምላሽን ውሳነን ኣብ ምሃብ እንታይ ንመስል?” ብዝብል ነዚኣቶም ማእኸል ዝገበረ እቲ ኣመራርሓን በዓል ሞያን ነብሱ እናረኣየ ዝተገማገመሉን ዝተነቓቐፈሉን ስጉምቲ ዝተወሰደሉ ኩነታት ኣሎ። ድሕሪ እቲ ገምጋም ጣብያን ወረዳን ሓዊሱ 63 ኣመራርሓ ካብ ሓላፍነቶም ክለዓሉ ተገይሮም እዮም። 12 ካብ ኣባልነት እንትባረሩ 55 ሰራሕተኛታት ድማ መጠንቀቕታ ተዋሂቦም እዮም።

ኣብዚ ሐዚ እዋን ከም ወረዳ ጥርዓን ዝስምዐሉ፣ ህዝቢ ዝግልገለሉ ንፁር ሰሌዳ ግዘ ኣሎ። ንኣብነት ዋና ኣመሓዳሪ ኣብ ሰሙን ሓደ ግዘ፣ ሕርሻን ልምዓት ገፀርን፣ ምሕደራ መሬት ክልተ ግዘ፣ ፍትሕን ፀጥታን መዓልታዊ፣ ልምዓት ከተማ ሓደ ግዘ ጥርዓን ዘተኣናግድሉ ሰሌዳ ግዘ ኣለዎም። እዚ ድማ ብምልጣፍን በረርቲ ፅሑፋት ብምብታንን ህዝቢ ክፈልጦ ተገይሩ እዩ። በዚ ድማ ሓታታይ ሕብረተሰብ ተፈጢሩ ኣሎ። “ቆፀሮ ይኹን ምላሽ ብፅሑፍ ይወሃበና” ምባል እውን ጀሚሩ እዩ። ብኡ መሰረት እውን ድሌት ህዝቢ ምትግባር ተጀሚሩ ኣሎ።

እቲ ካልእ ፀገም ኣብ ሴፍትኔትን ህፁፅ ሓገዝን ዝነበረ ጠልቆምቆም፣ ግበረለይ ክገብረልካ፣ ናቱ ሽም ብዘይኮነ ኣእቲኻ፣ ዕያሉ ዘይኮነ እናቖፀርካ ንባዕልኻ ክትጥቀም ምግባር እዩ። በዚ መዳይ ፀገማት ካብ ዝነበርወን ጣብያታት፣ ጣብያ ሓየሎም ሓንቲ እያ። ብፍላይ ኣመራርሓ ብዓሌተ ዘመድ ዝተሓላለኸ ኣከያይዳ ዝነበሮም እዮም። ነዚ ዝቃወም እንተሃልዩ ከዓ ኣፉ ክሕዝ፣ ክኹርኮም ይግበር ነይሩ። ቃልሲ ህዝቢ ምስ ተወለዐ ግና እቶም ፀገማት ክወፁ ጀሚሮም። ንኣብነት ኣብ መወዳእታ 2007 ዓ/ም ብብርኪ ጣብያ ሰፊሕ መድረኽ ቃልሲ ተኻይዱ እዩ። ድሕሪ ገምጋም እቶም ዝነበሩ ፀገማት ተፈቲሖም ምሉእ ንምሉእ ናብ ልምዓት ብምእታው መርኣያ ጣብያ ኮይና ኣላ። ናይዚ ለውጢ ሓደ መርኣዪ ክኾነና ዝኽእል ካብ 23 ጣብያታት እታ ወረዳ ዝተውፃእፅኡ ልዕሊ 140 ኣመራርሓ ጣብያ ኣብ ፍርቂ ዓመት 2008 ዓ.ም ተመክሮ ጣብያ ሓየሎም ክወስዱ ተገይሩ እዩ።

እቶም ኣብ ላዕሊ ዝተገለፁ ፀገማት ካብ ወረዳ ጀሚሩ ክሳብ ጣብያ ብዝርዝር ተገምጊሞም እዮም። ድሕሪ እቲ ገምጋም “ፀሪና ክንኣትው ኣለና” ዝብል ምርድዳእ ተገይሩ። ይኹን እምበር እቲ ፀገም ንብዙሕ ዓመታት ተኣጂሉ ዝፀንሐ ብምዃኑ ኣብ ፈለማ መድረኽ እንትፍጠር ፅልምትምት ዝበለ ኣካይዳ ዝነበሮ እዩ። እዚ ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ.ም ተጠናኺሩ ብምቕፃል ኩሎም ፀገማት ክወፁ ክኢሎም። ብመሰረት እቲ ዝተገበረ ምርድዳእ ድማ ናብ ተግባር ተኣትዩ። ከም ውፅኢቱ እውን ኣብ ኣወሃህባ ግልጋሎት መሰረታዊ ለወጢ ከም ዝመፅአ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ህወሓት ወረዳ ሓውዜን ኣይተ ለኣከ ገ/ህይወት ገሊፆምልና።

 ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ህወሓት ወረዳ ሓውዜን ኣይተ ለኣከ ገ/ህይወት

 

መበል 12 ውድባዊ ጉባኤ ህወሓት ብፍሉይ ካብ ዘመሓላለፎም ዓበይቲ ውሳነታት ጉዳይ ሰናይ ምምሕዳር ሓደ እዩ። ካብዚ ብምብጋስ ከም ወረዳ ዘለዉ ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ብዝርዝር ተነፂሮም እዮም። ፍልፍል እቶም ፀገማት ከዓ ምክእኣል፣ ግበረለይ ክገብረልካ፣ በለፅ፣ ግዕዝይና ምዃኖም ተቐሚጡ። ብእዋኑ ክፍታሕ ዝግብኦ ጉዳይ ዝተፈላለዩ ምኽንያታት እናደርደርካ ምጉታት እውን ነይሩ። ንዓኻ ዝምልከት ሕቶ እናሃለወ ንካልእ ከም ዝምልከት ኣምሲልካ “ንእገለ እዩ ዝምልከት ንዕኡ ሕተትዎ” እናበልካ ህዝቢ ሰልችይዎ እቲ ሕቶኡ ክገድፎ ይግበር ነይሩ። እዚ ኩነት ነዊሕ ክወስድን ልምዓት ከረጋግፅን ስለዘይኽእል ጉዳይ ሰናይ ምምሕዳር ንፅባሕ ዘይበሃለሉ ውራይ ገይራ ዝተልዓለት ጣብያ ለውጢ ክተምፅእ ክኢላ ኣላ። ናይዚ ውፅኢት ድማ ፅልምትምት ጋሊሃ ማእኸል ተመክሮ ናብ እትኾነሉ ብርኪ በቒዓ እያ። ስለዝኾነ ጣብያ ሓየሎም ከም ተመክሮ ወሲድና በብከባቢታትና ዘለዉ ጉድለታት ሰናይ ምምሕዳር ንምቕራፍ ቃልስና ኣሐይልና ክንቕፅለሉ ይግባእ።    


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 970
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010