የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4595528
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1889
2526
7015
4567652
33493
77308
4595528

Your IP: 54.90.207.75
2017-12-12 18:01

ብድሆታት ፈንፂሖም ዓወት ዘዕተሩ ጉባኤታት

here we go
selam new

 

እቶም ዝተለምናዮም ብተግባር ርእይናዮም

ዝሓለፉ ውድባዊ ጉባኤታት ህወሓት ኣብ ታሪኽ ህዝቢ ትግራይ ነናይ ባዕሎም ፍሉይ ምዕራፍ ሒዞም ዝርከቡ ፍፃመታት ቃልሲ እዮም።እዞም ጉባኤታት መፃኢ ዕድላት ህዝቢ ትግራይ ዝወሰኑን ነቲ ሕዚ በፂሕናዮ ዘለና መንገዲ ሰላም፣ ልምዓትን ዴሞክራስን እምነ ሰረት ዘንፀፉን ታሪኻውያን ጉባኤታት እዮም።እቶም ጉባኤታት ሕድ ሕዶም ነቲ እዋናዊ መድረኽን ኩነታትን ዝጠልቦ ሕቶ እናመለሱን ነናይ ባዕሎም ፍሉይ ታሪኻዊ ማሕተም እናዕረፉን ዝመፅኡ ዴሞክራስያውያን መድረኻት እዮም።ኩሎም ጉባኤታትና በብ እዋኑ ዘጋጥሙ ብድሆታት ከከም ኩነታቱ እናፈትሑ፣ ብዙሕ ውፃእ ውረድ ተፃዊሮም እዋናዊ መፍትሒ እናቐመጡ ዝሓለፉ ጉባኤታት ነይሮም።ብረታዊ ተጋድሎ ብዓወት ክዛዘም ኣብ ምግባር፣ ድሕሪኡ እውን እንተኾነ ኣብ ቃልሲ ኣንፃር ድኽነትን ድሕረትን ዘይትካእ እጃም ዘበርከቱን እናበርከቱ ዝርከቡን ጉባኤታት እዮም።ብድምር በብ እዋኑ ዝተኻየዱ 11 ውድባዊ ጉባኤታት ህወሓት ኣብ ታሪኽ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ መዘና ዘይብሉ ፖለቲካውን ውድባውን ቅያ ኣመዝጊቦም ዝሓለፉን ዝቕፅሉ ዘለዉን ጉባኤታት እዮም።

መበል 12 ውድባዊ ጉባኤ ህወሓት እውን ካብ 16 ክሳብ 21 ነሓሰ 2007 ዓ/ም ኣብ ከተማ መቐለ ሓወልቲ ሰማእታት ብድምቀት ተሳሊጡ ኣሎ።እዚ ጉባኤ፣ ከም’ቶም ኣብ ሕሉፍ እዋን ዝተኻየዱ ጉባኤታት ውድብ ህወሓት ናይ ሕሉፍ ዓመታት መደባቱ ገምጊሙ፣ ብርቱዕን ድኹምን ጐድንታት ኣለልዩ፣ ንቐፃላይ ናይ ቃልሲ ዓመታት መደባት ሓንፂፁን ውሳነታት ኣሕሊፉን እዩ።ንምዃኑ እቲ ጉባኤ ኣብ ሕሉፍ ኣፈፃፅማ “ማክሮ ኢኮኖምን” ዝርገሐ መሰረተ ልምዓትን እንታይ እዩ ገምጊሙ? ካብዚ ብምብጋስ ኣብዚ ጉዳይ ንቐፃላይ ዘሕለፎም ውሳነታት ከ እንታይ እንታይ እዮም? ምሉእ ትሕዝትኡ ከም ዝስዕብ ተዋዲዱ ቀሪቡ ኣሎ።

ኣብ ቀዳማይ ትልሚ ዕብየትን “ትራንስፎርሜሽን”ን ዕብየት ቁጠባ ክልልና ንምርግጋፅ ዝተትሓዙ ሸቶታት ንምዕዋት ብዙሓት ስራሕቲ ተሰሪሖም እዮም።ናይዚ ውፅኢት ድማ ኣብ ቁጠባዊ ዕብየት ክልልና ዓበይቲ ለውጥታት ተመዝጊቦም ኣለዉ።ንኣብነት ድምር ቁጠባዊ ዕብየት ክልልና ብዝነኣሰ 11 ምኢታዊ፣ ብዝለዓለ ድማ 14 ምኢታዊ ክኸውን ሸቶ ተታሒዙ ብማእኸላይ ብ10 ነጥቢ ትሸዓተ ምኢታዊ ዓብዩ ኣሎ።ካብዚ ብምብጋስ ኣብ ካልኣይ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ብዝተሓተ 11 ምኢታዊ፣ ብዝለዓለ ድማ 13 ምኢታዊ ዕብየት ንምርግጋፅ ሸቶ ተታሒዙ እዩ።ብመንፅር ንፅፅራዊ ክልላዊ እቶትናን በጀትናን እንትርአ እውን ፅቡቓት ምዕባለታት ዘርኣየ እንትኸውን እቶትና ናብ ሸሞንተ ቢልዮንን 300 ሚልዮንን ብር ንምዕባይ ሸቶ ተታሒዙ 11 ቢልዮን ብር ኮይኑ ኣሎ።እዚ ድማ ካብ ጠቕላላ በጀትና 40 ምኢታዊ ባዕልና ምሽፋን ጀሚርና ኣለና።

ካብዚ ሓሊፉ ዓመታዊ በጀት ክልልና ካብ ዓመት ናብ ዓመት ወሲኹ እዩ።ንኣብነት ኣብ 1995 ዓ.ም 640 ሚልዮን ብር ዝነበረ ዓመታዊ በጀት ክልልና ኣብ 2007 ዓ.ም ናብ ሸውዓተ ነጥቢ 76 ቢልዮን ብር ዓብዩ ኣሎ።ከምኡ እውን ኣብ ቀዳማይ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርሜሽንን ዕብየት ኢንቨስትመንት ክልልና ካብ 20 ቢልዮን ብር ናብ 71 ቢልዮን ብር ንምብፃሕ ተተሊሙ 67 ቢልዮንን ሰለስተ ምኢቲ ሚልዮንን ብር በፂሑ ኣሎ።በዚ ድማ ን482 ሽሕን 916 ወገናት ብግዝያውን ቀዋምን ሓዱሽ ዕድል ስራሕ ተፈጠሩ እዩ።ብተመሳሳሊ ኣብ ምቕናስ ድኽነት ተታሒዙ ዝነበረ ሸቶ ካብ 31 ነጥቢ ሸሞንተ ናብ 22 ምኢታዊ ምውራድ ዝብል እንትኸውን ክሳብ 2007 ዓ/ም ናብ 22 ምኢታዊ ወሪዱ እዩ።ከምኡ እውን ናይ ነብሰ ወከፍ ዜጋ ዓመታዊ ኣታዊ 632 ዶላር በፂሑ ኣሎ።መጠን ስእነት ስራሕ ክልልና ድማ ካብ 19 ምኢታዊ ናብ 15 ምኢታዊ ንምውራድ ሸቶ ተታሒዙ ሕዚ ናብ 17 ምኢታዊ ወሪዱ ይርከብ።ብድምር እዞም ውፅኢታት ክምዝገቡ ዝኽኣሉ ህዝብና ካብ ዓንኬል ድኽነት ዝወፀሎም ንፁራት ፖሊሲታትን ስትራቴጅታትን ተሓንፂፆም ኣብ ተግባር ብምውዓሎም እዩ።

ብመዳይ መሰረተ ልምዓት እንትንርእይ፣ ኣብ ዓስራይ ውድባዊ ጉባኤ ኣብ ኩለ መዳያዊ መሰረታዊ ለውጢ ስራሕቲ ልምዓት ንምርግጋፅ ኣብ እንገብሮ ርብርብ፣ መሰረተ ልምዓት ናብቲ ዝድለ ብርኪ ምዕባይ ግድን ከም ዝኾነ ተሰሚርሉ ነይሩ።ዝርገሐ መንገዲ ድማ ካብቶም ቀንዲ ትኹረት ዝተውሃቦም መሰረተ ልምዓታት ብቐዳምነት ዝጥቀስ እዩ።ብመሰረት እዚ ሽፋን መንገዲ ክልልና ናብ 7,061 ኪሎ ሜትር ንምብፃሕ መደብ ተታሒዙ 6,433 ኪሎ ሜትር /91 ነጥቢ ሓደ ምኢታዊ/ በፂሑ ኣሎ።ኣብ ክልልና ካብ ዝርከባ 712 ጣብያታት እተን 576 ሓጋይን ክረምትን ግልጋሎት ብዝህብ መንገዲ ዝተራኸባ ኮይነን እየን።እዚ ድማ እቲ ገመድ ልምዓት ዝኾነ ዝርገሐ መንገዲ ክንደየናይ ትኹረት ተዋሂብዎ ይሳለጥ ከም ዘሎ ዘርእይ መረዳእታ እዩ።

ኣብ ከተማታት እውን ንምርግጋፅ ፅርየትን ፅባቐን ብቀንዲ ኣብ ናይ ምንፃፍ ፅሩብ እምኒ /ኮብልስቶን/ ትኹረት ብምሃብ ክስራሕ ከም ዝግባእ ኣብ ዓስራይ ውድባዊ ጉባኤ ህወሓት ተወሲኑ ዝነበረ እዩ።ከተማታት ክልልና ብድጋፍ መንግስቲ ፌደራልን መንግስቲ ክልልን ናይ ባዕለን ሓዊሰን ነቲ ውሳነ ንምትግባር እናተንቐሳቐሳ ፀኒሐን።ከም ውፅኢቱ ድማ 317 ነጥቢ 163 ኪሎ ሜትር ስራሕቲ ምንፃፍ ፅሩብ እምኒ ተሰሪሑ እዩ።ከምኡ እውን 368 ኪሎ ሜትር መንገዲ ፀፀር ንምስራሕ ካብ ዝተትሓዘ ትልሚ 409 ነጥቢ 4 ኪሎ ሜትር /111 ነጥቢ 3 ምኢታዊ/ ተፈፂሙ እዩ።ካብዚ ብተወሳኺ ካብ ሓደጋ ውሕጅ ዝእለየሎም 224 ኪሎ ሜትር ተፋሰሳት ተሰሪሖም እዮም።

ካልእ ኣብቲ ዝሓለፈ ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርሜሽንን ትኹረት ዝተውሃቦም ሓይሊ ኤሌክትሪክን ስልክን እዮም።ንኣብነት ሽፋን ሓይሊ ኤሌክትሪክ ክልልና ኣብ 2007 ዓ/ም ናብ 75 ምኢታዊ ንምብፃሕ ትልሚ ተታሒዙ 400 ጣብያታት ገጠር ግልጋሎት ሓይሊ ኤሌክትሪክ ክረኽባ ብምግባር 62 ነጥቢ 69 ምኢታዊ በፂሑ ኣሎ።ብተመሳሳሊ በዝሒ ተጠቀምቲ ተንቀሳቓሲ ስልኪ ክልልና ንምውሳኽ ሰለስተ ሚልዮንን 800 ሽሕን ተጠቀምቲ ዝገብር ዓቕሚ ንምህናፅ ብ“ፌደራል” ዝተትሓዘ “ፕሮጀክት” ተጀሚሩ ኣብ ምጥቕላል ይርከብ።ከምኡ እውን ቀዋሚ ስልኪ ናብ 630 ሽሕን 182፣ በዝሒ ተጠቀምቲ “ብሮድ ባንድ  ኢንተርኔት” ክልልና 1,465 በፂሑ ኣሎ።እዚ ፍፃመ ኣብ ከተማ ጥራሕ ተሓፂሩ ዝቕመጥ ዘይኮነስ ክሳብ ገፀር ዝሽፍን ብምዃኑ ሕብረተሰብ ስሉጥ ርክብ ክፈጥርን ስራሕቱ ፅፈትን ሰለጤንን ብዘለዎ መንገዲ ዘመናውነት ክላበስ ኣብ ምግባር ናይ ባዕሉ ልዑል ተራ ኣለዎ።

ህዝቢ ትግራይ ተቓሊሱ ዝተኸሎ ስርዓት ዴሞክራስን ልምዓትን ናቱ ምዃኑ ኣሚኑ ኣብ ትሕቲ ፅላል ውድብ ህወሓት ብምዕሳል ካብ እንግድዕኡ መሊኡ ንዘይተላቐቑ ድኽነትን ድሕረትን ንከጥፍእ ቀትርን ለይትን ይፅዕር ከም ዘሎ እንርእዮ ዘለና ጉዳይ እዩ።ህዝቢ፣ ውድብን መንግስትን ብሓባር ኮይኖም ቁጠባውን ማሕበራውን ልምዓታት ንምርግጋፅ ብዝገብርዎ ዘለዉ ሰፊሕ ምንቅስቓስ ድኽነትን ድሕረትን ክቕንሱ ክኢሎም እዮም።ይኹን እምበር ህዝቢ ትግራይ ብዝኸፈሎን ይኸፍሎ ብዘሎን መስዋእቲ ካብ ዘለዎ ናይ ልምዓት ባህግን ድልየትን ኣንፃር እንትዕቀን ሕዚ እውን ብዙሓት ክስርሑ ዝግብኦም ስራሕቲ ልምዓት ከም ዘለዉ ክነስተብህል ይግባእ።

ከምቲ ኣብ መእተዊ እዚ ፅሑፍ ዝተገለፀ ዝሓለፉ ጉባኤታት እቲ እዋን ዝጠልቦ ውሳነ እናሕለፉን ብድሆታት እናፈትሑን ነቲ ሕዚ በፂሕናዮ ዘለና ብርኪ ምዕባለ ክንበፅሕ ዘይሕለል ኣስተዋፅኦ ገይሮም እዮም።ኮይኑ ግና ሕዚ እውን ብትኹረት ክንሰርሐሎም ዝግብኡ ዘይንዓቑ ስራሕቲ ኣለዉና። ካብዚ ብምብጋስ ኣብ መበል 12 ውድባዊ ጉባኤ ህወሓት እዞም ዝስዕቡ ውሳነታት ኣብ ዝቕፅሉ ዓመታት ክፍፀሙ ዝግብኦም ቀፀልቲ ኣንፈታት ኣቐሚጡ ኣሎ።

ከም ክልል ኣብ ዝቕፅሉ ሓሙሽተ ዓመታት ቁጠባና ብተኸታታሊ ንልዕሊ 10 ዓማውቲ ብመሰረታዊ መማረፂ 11 ምኢታዊ፣ ብዝለዓለ ዕብየት መማረፂ ድማ 13 ምኢታዊ ክዓቢ ካብ ውሳነታት መበል 12 ውድባዊ ጉባኤ ቀዳምነት ዝተውሃቦ እዩ። ምእንተ እዙይ በብ ዓመቱ እዚ ዕብየት ብምምዝጋብ ትራንስፎርሜሽን ሕርሻ እነረጋግፀሉን ኢንዳስትሪ ሕድሪ ምቕባል ዝጅምረሉን ኩነታት ክፍጠር እዩ። ኣብዚ ጉባኤ ናይ ገፀር ኩለ መዳያዊ ልምዓትን መሰረታዊ ለውጥን ንምርግጋፅ ስሉጥ ዝርገሐ መሰረተ ልምዓት ምርግጋፅ ከም ዘድሊ ተወሲኑ ኣሎ። ነቶም ዛጊድ ዝተሳለጡ ስራሕቲ ዝርገሐ መሰረተ ልምዓት መበገሲ ብምግባር ብመንግስቲ ፌደራል ዝካየድ ዝርገሐ መሰረተ ልምዓት ዝፈጥሮ ምችው ኩነታት ብምምዝማዝ ኣብ ዝቕፅሉ ሓሙሽተ ዓመታት ኩለን ጣብያታት ገፀር ኣብ ወሳኒ መሰረተ ልምዓት ተጠቀምቲ ክኾና እቲ ጉባኤ ካብ ዘስመረሎም ውሳነታት ተጠቀስቲ እዮም።

ካብዚ ብተወሳኺ መንግስቲ ፌደራል ንኩለን ጣብያታት ግልጋሎት ስልኪ ንምብፃሕ ዝሓዞ መደብ ብዘዕግብ ተፈፂሙ ስለ ዘሎ ነቲ ዝተረፈ ኣብ ምምላእ ከም ዝሰርሕ ተወሲኑ። ከምኡ እውን ግልጋሎት ኤሌክትሪክ ካብቲ ሕዚ ዘለዎ ብምብጋስ ዝጐደለ መሊእኻ ኣብ ዝቕፅል ካልኣይ ዙር ትልሚ ዕብየትን ትራንስፎርሜሽንን ናብ 90 ምኢታዊ ንምብፃሕ ቀዳምነት ካብ ዝተውሃቦም ውሳነታት ሓደ እዩ።

ደሚርካ እንትርአ ህወሓት መሰረቱ ሓፋሽ ህዝቢ ስለ ዝኾነ ምስ ህዝቢ ትግራይ ሓቢሩ ህዝቢ ዘልዕሎም ርኢቶታትን ሓሳባትን ክምልስ፣ ህዝቢ ትግራይ ዝዓተሮም ዓወታቱ ከጠናኽር፣ ስሉጥ ልምዓት ክልልና ዘረጋግፅ፣ ስርዓት ፍትሒ ክልልና ብዝያዳ ሰለጤን ክህልዎ ዝገብር፣ ነቲ ልምዓት ዝስንክል ኣተሓሳስባን ተግባርን ኣካብነት ክራይ ሓደጋ ክቃለስ ንፀገማት ሰናይ ምምሕዳር ክቃለስ ልዕሊ ኩሉ ድማ ውሽጣዊ ዴሞክራስያዊ ህይወቱ ዘሐይሉ ዓበይቲ ዛዕባታት ካብ ውሳነታት መበል 12 ጉባኤ ተጠቀስቲ እዮም። ተቓላሳይ ህዝቢ ትግራይ ድማ ሎሚ እውን ከም ቀደሙ ታሪኽ ንምስራሕ ድልው እዩ። ብመሪሕነት ውድቡ ህወሓት እናተመርሐ ካብ ድሕረትን ድኽነትን መሊኡ ንምንጋፍ ከም ህዝቢ ንፃት እውን ሸለል እንተይበለ ክቃለስ ይግባእ። መበል 12 ጉባኤ ህወሓት እውን ነዚ ድልየትን ተበግሶን ህዝቢ ኣብ ግምት ብምእታው ዙርያ መለሽ ፀረ ድኽነት ቃልሲ ዘንቀሳቕሱ ውሳነታት፣ መደባትን ቁጠባዊ ዕብየትን ሒዙ ጉባኤኡ ብዓወት ዛዚሙ ኣሎ። ስለዚ ውድባዊ ጉባኤ ህወሓት ዝወሰኖም ውሳነታት ተግባራዊ ኣብ ምግባር ሎሚ እውን ከም ቀደምና ኣንፃር ድኽነትን ድሕረትን ቃልስና ነሐይል።                                    

     ምስ ህወሓት/ኢህወዴግ ጉዕዞና ብሩህ እዩ!


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 966
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010