የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4595521
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1882
2526
7008
4567652
33486
77308
4595521

Your IP: 54.90.207.75
2017-12-12 18:00

ካሕሳ እታ ፀላም መዓልቲ

here we go
selam new

ሜላ ዕዳጋና ንግልፂ ጨረታ ቀዳምነት ዝህብ እዩ

ወ/ሮ እዝግኣምን ገ/መስቀል

 

“ተጠቃማይ ዘድልዮ ንብረት ብዙሕ ክኸውን ይኽእል። ኣየናይ ከም ዝወሃብ ክውስኖ ዝግባእ ድማ እቲ ናይ ውድብ ትልሚ ክኸውን ኣለዎ። በጀት ዘድሊ እውን ነዚ እዩ። ይዕበ ይንኣስ ኩሉ ዕደላ ንብረት በዙይ ክምራሕ ይግባእ። ትልምን በጀትን ብዓመት ተነፂሩ ዝቐርብ ክኸውን ኣለዎ። ዕማማትናን ትልምታትናን ምስ ተነፀሩ እውን ኣብ ፅፉፍ መፅናዕቲ ዝተመስረተ ዕደጋ የድሊ። ብተወሳኺ ካብ ዝዓበየ ክሳብ ዝነኣሰ ዝወሃብ ንብረት ቅደም ሰዓብ ምንፃሩ ጉድለታት እንትርከቡ ብቐሊሉ ክተመሓይሽ የኽእለካ። ንዘይፍትሓዊ ዕደላ ንብረት እውን ዕድል የፅብብ። ንኹሉ ተጋዳላይ ዝዕደል ንብረት ቅደም ሰዓብ ኣመራርሓ ክህልወና ኣለዎ። ሳእኒ ኣብ ዝውሕደሉ ግዘ ካብ ነቲ ኣብ ቀዋሚ ቦታ ዘሎ ነቲ ኣብ ወታደራዊ ምንቅስቓስ ዘሎ ቀዳምነት ምሃብ የድሊ። ኮበርታ ወይ ረጒድ ክዳን ካብ ንኹሉ ምብፃሕ ኣብ ቆራር ቦታ ንዘለዉ ምቕዳም ይግባእ። ሳሙና ካብ ንኣወዳት ንደቂ ኣንስትዮን ህፃውንትን ምቕዳም የድሊ።” /ጥቅምቲ 1979 ዓ/ም ብህወሓት ዝተሓተመ ሳይንሳውን ፍትሓውን ዕደላ ንምንታይ? ካብ ዝብል ሰነድ ዝተወሰደ።/

እዚ ፅሑፍ ውድብና ገና ኣብ በረኻ እናሃለወት ኣትሒዛ ክንደየናይ ፍትሓዊ ክፍፍል ሃፍትን ስርዓቱ ዝሓለወ ምሕደራ ንብረትን ከም ዝነበራ የመላኽት። እቲ ሕዚ እነማዕብሎ ዘለና ፋይናንሳዊ መስርሕን ፍትሓዊ ክፍፍል ሃፍትን እውን መሰረቱ ንሱ እዩ። ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ሓውዜን ከምዚ ዓይነት ኣሰራርሓ የማዕብላ ካብ ዘለዋ ኣብያተ ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ክልልና ሓንቲ እያ። ኮይኑ ግና ቅድሚ 2005 ዓ/ም ኣዋጃት፣ ደንብታትን መምርሕታትን ፋይናንስ ተኸቲላ መደባት ኣብ ምፍፃም ሓላፍ ዘላፍ ኣፈፃፅማ ዝነበራ ቤት ፅሕፈት እያ። ንኣብነት መፅናዕቲ ዕዳጋ ከይገበርካ ዕድጊት ንብረት ምክያድ፣ ብተደጋጋሚ ካብ ሓደ ነጋዳይ ንብረት ምዕዳግ፣ ኣብ ክንዲ ብግልፂ ጨረታ ብፕሮፎርማ ዝዕደጉ ንብረታት ልዕሊ መምርሒ ምብዛሕ ነይሩ። ከምኡ እውን ምስ ነጋዶ ዝእሰር ውዕል ስርዝ ድልዝ ምብዛሕ፣ ብመሰረት ውዕሎም  ንብረት ዘየቕርቡ ነጋዶ ኣብ ክንዲ ሕጋዊ ስጉምቲ ወሲድካ ምስትኽኻል ሸለል ምባል፣ ዝዕደግ ንብረት ብበዓል ሞያ ተረጋጊፁ ኣታዊ ስለ ዘይግበር ፅርየት ዘይብሎም ንብረታት ይዕደጉ ነይሮም። በዚ ድማ እታ ቤት ፅሕፈት ብብርኪ ክልል ኮነ ዞባ ተምሳሌት ትሑት ኣፈፃፅማ ብምንባራ ተገምጊማ። 

መበገሲ እዞም ፀገማት ምንኣስ ዓቕሚ ሓደ ነገር ኮይኑ እቲ ቀንዲ ግና ኣብ ሰራሕተኛታትን ኣመራርሓን ብፍላይ ኣብ መተሓባበሪ ዕደጋ ንብረት ዝነበረ ሸለልትነትን ተወፊኻ ዘይምስራሕን እዩ። ነዚ ፀገም እዚ ንምፍታሕ ድማ ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2005 ዓ/ም ዕሙቕ ዝበለ ገምጋምን ምንቕቓፍን ተኻይዱ። እቶም ሰራሕተኛታት “መደባት ብመምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ንምፍፃም ዝዓግተና እንታይ እዩ? ትሑት ኣፈፃፅማን ዘየዕግብ ውፅኢት ኦዲትን ንምንታይ መግለፂና ይኾኑ?” ዝብሉን ካልኦትን ሕቶታት ብዝርዝር ኣልዒሎም ተመያይጠምሎም። እቶም ኣብዝሓ ካብዞም ፀገማት ክወፅኡ ድማ ወሲኖም። እቲ ዝነበረ መተሓባበሪ ዕደጋ ክፍተቱ ተራእዩ ናብ ዝምጥኖ ብርኪ ስራሕ ማለት እውን ናብ ንብረት ክፍሊ ተሸጋሺጉ።

ድሕሪ እዚ መህነፂ ሰራዊት ልምዓት ዝኾና ውዳበታት ክጠናኸራ ተገይሩ። ካብ ውልቀ ሰራሕተኛ ጀሚሩ ክሳብ “ኔትዎርክ”ታት፣ ዋህዮን ቤት ፅሕፈትን እናተጠናኸረ ብቑዕ ትልሚ ክዳሎ ተገይሩ። ካብዚ ብምብጋስ እቶም ሰራሐተኛታት ከም ኣሃዱ ተወዲቦም ግዘ ከይተፀባፀቡ ቀዳምን ሰንበትን ሓዊሶም ክሰርሑ ጀሚሮም። ከም ውፅኢቱ ድማ እታ ቤት ፅሕፈት ካብ 2005 ዓ/ም ጀሚራ ዘዕግብ ውፅኢት ኦዲት ኣመዝጊባ። ከምኡ እውን ናብ ሞዴልነት ከም ዝመፅአት ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ሓውዜን መምህር ሃ/ማርያም ረዳ ይገልፁ።

እቲ ዝሓዘቶ ብርኪ ሞዴልነት ኣብ 2007 ዓ/ም እውን ተጠናኺሩ ቀፂሉ እዩ። ብመልክዕ ሰራዊት ዝዕመሙ መደባት ኣብ ምፍፃም እውን ምዕባለ ኣሎ። በዚ ድማ ጋንታዊ እምበር ውልቃዊ ኣተሓሳስባ የለን። ካብቶም ዘለዉ 32 ሰራሕተኛታት እቶም 30 ኣባላት ውድብ ብምዃኖም ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዝሳለጡ ውድባውን መንግስታውን መደባት ኣተኣሳሲሮም ይፍፅምዎም። እቶም ሰራሕተኛታት ኣብ ሓንቲ ዋህዮን ሰለስተ “ኔትዎርክ”ታትን ዝተወደቡ እዮም። ኣብታ ቤት ፅሕፈት ንክስራሕ ዝተትሓዘ ትልምን ዝተፈፀሙ መደባትን ብመሪሕነት ዋህዮ በብ ወርሑ ይግምገም። ካብዚ ብምብጋስ እውን ኣባላት ከከም ዝነበሮም ኣፈፃፅማ ስራሕ በብ ወርሑ ይስርዑ። ብመሰረት እዚ ፅሟቕ ስርርዕ 2007 ዓ/ም እንትንርእይ 24 ኣብ ቅድሚት፣ ሽዱሽተ ኣብ ማእኸል ተሰሪዖም ኣለዉ። ዋህዮ እውን ከም መሰረታዊ ውዳበ ኣብ ቅድሚት ተሰሪዓ ኣላ። ብተወሳኺ ሰራሕተኛታት ብኔትዎርክ ተወዲቦም ብዝገብርዎ መስርሕ ምትሕግጋዝ ተተኻኺእኻ ምስራሕ ይዓቢ ኣሎ። ንኣብነት ብሓደ ክኢላ ጥራሕ ዝስራሕ ዝነበረ ናይ ንብረት ቴክኖሎጂ ብሰለስተ ሰራሕተኛታት፣ ብሓደ ክኢላ ዝስራሕ ዝነበረ ቴክሎኖጂ ልምዓታዊ ትልሚ ብሓሙሽተ ሰራሕተኛታት ይስራሕ ኣሎ። ናይዚ ውፅኢት ድማ ዝኾነ ሰራሕተኛ ብዝኾነ ምኽንያት እንተጐዲሉ ጠጠው ዝብል ስራሕ ከም ዘየለ መምህር ሃ/ማርያም የረድኡ።

ነዚ መርኣያ ዝኾነና መምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ዝተኸተለ ዕድጊት ንብረት ይፍፀም ምህላዉ እዩ። እዚ ማለት ፈለማ ኣብያተ ፅሕፈት እታ ወረዳ ንሓደ በጀት ዓመት ክዕደገለን ዝደልይኦ ንብረት ጠሚረን ንቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ይህባ። ነዚ መበገሲ ብምግባር ድማ ቅድሚ ምልክታ ጨረታ ምውፅኡ መፅናዕቲ ዕዳጋ ይካየድ። ብመንፅር እዚ እንትርአ ኣብ 2007 ዓ/ም ክልተ ግዘ መፅናዕቲ ዕዳጋ ተኻይዱ እዩ። ኮይኑ ግና ኣብ መፅናዕቲ ዕዳጋ ብቐፃልነት ትኹረት ዘድልዮም ፀገማት ኣለዉ። ኣብ ገለ ገለ ነጋዶ መፅናዕቲ ዕዳጋ እንትወሃቦም ኣይንመልእን ዝብሉ ኣለዉ። እቶም ዝመልኡ እውን ዝተጋነነ ዋጋ ምቕማጥ፣ ዘይብልካ ንብረት ምምላእ ኣሎ። ነዚ ፀገም እዚ ንምፍታሕ ኩሎም ነጋዶ እታ ወረዳ ዝእከብሉ መድረኽ ተፈጢሩ ከምዚ ዓይነት ተግባር ንዝፈፀሙ ነጋዶ ጠጠው ኢሎም ክንቀፉን ንሓደ ዓመት ኣብ ጨረታ ንከይሳተፉን ተገይሩ እዩ። ከምኡ እውን ካብቶም ዘለዉ 56 ነጋዶ እቲ ከምዚ ዓይነት ተግባር ዝፈፀመ “ካብ ጌግኡ ክመሃር ኣለዎ” ብዝብል ድኽመቱ ተነፂሩ ተገምጊሙ። ከምኡ እውን ንበይኑ ኣብ ማእኸል ብምስራዕ እቶም ዝተረፉ ነጋዶ ኣብ ቅድሚት ተሰሪዖም እዮም።

እዚ ድማ ነጋዶ ነንባዕሎም ክነሓነሑ ስለ ዝገብር ልምዓታውያን ነጋዶ ፈጢርካ ሃፍቲ ህዝብን መንግስትን ኣብ መዓልኡ ክውዕል ዝገብር እዩ። ኮይኑ ግና ሕዚ እውን እቲ ፀገም መሊኡ ዝተፈትሐ ኣይኮነን። ኣብታ ወረዳ ምስ ዝርከቡ ነጋዶ ቀሪብካ ብምርድዳእ እቲ ፀገም ዝተፈትሐ እኳ እንተኾነ ካብታ ወረዳ ወፃኢ ዘለዉ ነጋዶ ግን ዝምልከቶ ኣካል ጠመተ ክህበሉ ከም ዝግባእ ምክትል ሓላፍን መተሓባበሪ ከይዲ ስራሕ ዕደጋ ንብረትን ምምሕዳር ፋይናንስን እታ ቤት ፅሕፈት ወ/ሮ እዝግኣምን ገ/መስቀል የረድኣ።

ከይዲ ዕድጊት እንትንርእይ፣ መፅናዕቲ ዕዳጋ ምሉእ ብምሉእ ምስ ተወገነ ምልክታ ጨረታ ይወፅእ። እዚ ድማ ብኮሚቴ ዝሳለጥ እንትኸውን ካብ ከይዲ ስራሕቲ ዕደጋ፣ ንብረትን ሒሳብን ዝተመረፁ ሓሙሽተ ኣባላት ዝሓዘ እዩ። እቶም ኣባላት ኣብቲ ሞያ ዝሐሸ ልምዲ ዘለዎም፣ ብጠልቆምቆም ዘይጥርጠሩን እሙናትን ተባሂሎም ዝእመነሎም እዮም። በዚኦም ኣቢሉ ኣብ 2007 ዓ.ም ክልተ ግዘ ግልፂ ጨረታ ንምክያድ ተተሊሙ ክልተ ግዘ ተኻይዱ እዩ። እዚ እውን እቲ ንዕደጋ ዝተመደበ ትሽዓተ ሚልዮንን 835 ሽሕን 962 ብር 85 ምኢታዊ ግልፂ ጨረታ፣ 14 ምኢታዊ  ፕሮፎርማ፣ ትሕቲ ሓደ ምኢታዊ ቀጥታ ዕደጋ ንምፍፃም ተተሊሙ 91 ነጥቢ ኣርባዕተ ምኢታዊ፣ ሸሞንተ ነጥቢ 21 ምኢታዊ፣ ባዶ ነጥቢ 39 ምኢታዊ ብቅደም ሰዓብ ተተግቢሩ ኣሎ። ካብዚ እንርድኦ ግልፂ ጨረታ ብበዝሒ ዝጥቀምሉ ሜላ ዕደጋ ምዃኑ እዩ። ናይዚ ምኽንያት ድማ እዚ ሜላ ዕደጋ ግልፂ፣ ፍትሓውን ኣብ ውድድር ዝተመስረተን ጨረታ ክካየድ ስለ ዝገብር እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ መንጎ ልምዓታውያን ነጋዶ መንፈሳዊ ንሕንሕ ክፍጠር ብምግባር ፅርየት ዘለዎን ብተመጣጣኒ ዋጋን ንብረት ንምዕዳግ ይሕግዝ። ብድምር መምርሒ ዝተኸተለ ኣጠቓቕማ በጀትን ምሕደራ ንብረትን ይምዕብል ከም ዘሎ ወ/ሮ እዝግኣምን ይገልፃ።

ኣፈ ጉባኤ ቤት ምኽሪ ወረዳ ሓውዜን ኣይተ ብርሃነ ኣባይ ብወገኖም በጀት ካብ ምፅዳቕ ክሳብ ተግባራውነቱ ኣብ ምክትታል ምስ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ሓቢሮም ከም ዝሰርሑ የረድኡ። በብ ዓመቱ ዘድሊ በጀት ብዕምቆት ርእዮም የፅድቑ። ብመሰረት ዝተትሓዘሉ ትልሚ ይፍፀም ምህላዉ እውን ይከታተሉ። በብ ርብዒ ዓመት ድማ ናብ ጣብያታት እናወረዱ ዳህሳስ ይገብሩ። ውፅኢት እቲ ዳህሳስ ኩሎም ኣመራርሓ ኣብያተ ፅሕፈት እታ ወረዳ ኣብ ዘለውሉ ይግምገም። ብመሰረት እዚ ኣብ 2007 ዓ.ም ኣርባዕተ ግዘ ዳህሳስ ተገይሩ እዩ። ብዝተገበረ ዳህሳስ ፅርየት ዘይብሉ ካላማደርያ ሞተር ሳይክላትን ባዶ ቀለም ኮምፒዩተርን ዕድጊት ተፈፂሙ ዝነበረ ክስተኻኸል ተገይሩ። ብዝተረፈ በጀት ብኣግባቡ ኣብ ምጥቃምን ንብረት ብስርዓት ኣብ ምሓዝን ፅቡቕ ጅማሮ ከም ዘሎ ካብ ኣይተ ብርሃነ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ የረድእ።

ኣብ ወረዳ ሓውዜን ብቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን እታ ወረዳ ተገልገልቲ ዝኾና 23 ኣብያተ ፅሕፈት ኣለዋ። ቤት ፅሕፈት ትምህርቲ ካብኣተን ሓንቲ እያ። እታ ቤት ፅሕፈት ንሓደ በጀት ዓመት ዝምደበላ በጀትን ዝዕደገላ ንብረትን ብመሰረት ትልሚ ከም እትጥቀመሉ መተሓባበሪ ከይዲ ስራሕ ልምዓታዊ ትልሚ ቤት ፅሕፈት ትምህርቲ እታ ወረዳ መምህር ሃፍቶም ካሕሳይ ይዛረቡ። ነዚ መርኣያ ዝኾነና ኣብ 2007 ዓ.ም ዝተመደበሎም በጀት 25 ሚልዮንን 500 ሽሕን ብር እንትኸውን 100 ምኢታዊ ብመሰረት መምርሒ ተጠቒመምሉ እዮም። ኮይኑ ግና ኣብታ ወረዳ ካብ ዘለዋ 52 ኣብያተ ትምህርቲ ሕፅረት በጀት እናተብሃለ እተን 26/ 50 ምኢታዊ/ ንብረት ክፍሊ የብለንን። ነዚ ከም መፍትሒ ካብ መምህራን፣ ወመሕን ተምሃሮን ዝተወከሉ ብሓላፍነት እናሰርሑ ዝርከቡ እኳ እንተኾኑ ብዋናነት ሓላፍነት ወሲዱ ዝሰርሕ ኣካል ክምደበሉ ግና ግድን ከም ዝኾነ መምህር ሃፍቶም ይገልፁ።

ንድሕሪት ምልስ ኢልና 15 ሰነ 1980 ዓ.ም እንትንዝክር ኩሉ ግዘ ካብ ሕልናና ዘይርሕቕ ተጓንፎ ንረክብ፤ ብደብዳብ ነፈርቲ ፋሽሽታዊ ስርዓት ደርግ ኣብ ሓንቲ ፀሓይ ኣብ ልዕሊ 2500 ንፁሃት ዜጋታትና፣ ኣብ ከተማ ሓውዜን ዝዘነበ ጨፍጫፍ። ካሕሳ እታ ፀላም መዓልቲ ኣብታ ወረዳ ዝረጋገፅ ዘሎ ምዕሩይ፣ ፍትሓዊ ክፍፍል ሃፍትን ልምዓትን እዩ። በዚ መዳይ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን እታ ወረዳ ንፃት እውን ዘይሕለፍ ግደ ኣለዋ። ይኹን እምበር እቶም ጥንኩራት ጐድንታት ከም ዘለዉ ኮይኖም ሕዚ እውን ትኹረት ዘድልዮም ዘይንዓቑ ፀገማት ኣለዉ። ዝተመደበልካ በጀት ኣብ ምጥቃም ለውጥታት እኳ እንተሃለዉ ፀንቂቕካ ኣብ ምጥቃም ዘሎ ክፍተት ግን ትኹረት ዘድልዮ እዩ።

ንኣብነት ኣብ 2007 ዓ.ም ዝተመደበ በጀት 62 ሚልዮን ብር እንትኸውን ዝተጠቐምሉ ግና 61 ሚልዮንን 987 ሽሕን 600 ብር/99 ነጥቢ 98 ምኢታዊ / እዩ። እቲ ዝተረፈ ማለት እውን 124 ሽሕ ብር ግና ናብ ክልል ፈሰስ ኮይኑ እዩ። እዚ ድማ ኣግባብ ስለ ዘይኮነ ክድገም የብሉን። እቲ ካልእ ኣብ ዝግበር ጨረታ ካብ ሕብረተሰብ ዝተወከሉ ኣካላት ዘይምስታፍ ተኣማንነት እቲ ጨረታ ንክጓደል ይገብር። ህዝባዊ መሰረት ክህልዎ ድማ ግድን ይኸውን። እዚ እውን እቲ ጨረታ ተወሳኺ ግልፅነትን ተቐባልነትን ክህልዎ ስለ ዝሕግዝ ብስሩ እውን በዓል ዋና እቲ በጀት ሕብረተሰብ ስለ ዝኾነ ክሳተፈሉ ይግባእ። 


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 966
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010