ቀ.ሚ. ሃይለማርያም ደሳለኝ ኣድላይነት ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ እንትገልፁ

ኣቶ ጌታቸው ኣምባየ ኣብ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኣመልኪቶም ዝሃብዎ መግለፂ

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

3228563
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
8727
21069
234679
2792455
769918
864166
3228563

Your IP: 54.211.0.142
2017-03-25 09:41

ጥሕሰታት ኣሰራርሓ ነቒሱ ዘውፀአ ዳህሳስ

here we go
selam new

ትኹረት ዝጠልብ ምሕደራ ንብረት

ራብዓይን መወዳእታን ክፋል

ንብረት፣ ሃፍቲ ህዝብን መንግስትን እዩ። እዚ ብምዃኑ ድማ ብመምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ክመሓደር ግድን ይኸውን። መንግስቲ ንብረት ህዝቢ ብስርዓት ንኽምራሕ ብዝሃቦ ልዑል ጠመተ ኣብ ምሕደራ ንብረት ካብ እዋን ናብ እዋን    ዘይነዓቑ ለውጥታት ይምዝገቡ ምህላዎም ዘይከሓድ ሓቂ እዩ። ንኣብነት ኣብ 2007 ዓ.ም ብብርኪ ክልል ካብ ዝተፈላለያ ኣብያተ ዕዮ መንግስቲ ካብ ግልጋሎት ወፃእ ዝኾኑ ንብረታት ብምውጋድ 36 ሚልዮንን 533 ሽሕን 465 ብር ናብ ካዝና መንግስቲ ኣታዊ ከም ዝኾነ ሚያዝያ 2008 ዓ.ም ብቢሮ ትልምን ፋይናንስን ዝተሓተመ መፅሄት ይሕብር። እዚ ድማ ክውገድ ዝግብኦ ንብረት ኣብ ምውጋድ ፅቡቕ ጅማሮ ከም ዘሎ ሓደ መርኣዪ እዩ።

ኮይኑ ግና ኣብ ኣፈፃፅማ ብምኽንያት ዝረኣዩ ሰፋሕቲ ጉድለታት ቀፃሊ ፃዕሪ ከም ዝሓትት ኣብ 2008 ዓ.ም ብቀወምቲ ኮሚቴ በጀትን ኦዲትን ቤት ምኽሪ ከምኡ እውን ብቢሮ ትልምን ፋይናንስን ክልል ትግራይ ኣብ ኣብያተ ዕዮ ክልልና ኣብ ምሕደራ ንብረት ኣመልኪቱ ዝተገበረ ዳህሳስ የመላኽት። ነዚ መርኣዪ ዝኸውን ድማ ኣባላት ቤት ምኽሪ ኣብ ቢሮ ሕርሻን ልምዓት ገፀርን፣ ከምኡ እውን ኣብ ቢሮ ሃፍቲ ማይ ክልል ትግራይ ብዳህሳስ ዝረኸብዎም ጉድለታትን ንምምሕያሽ ዝተርኣዩ ምዕባለታትን ኣብ ዝሓለፉ ክፋላት ምቕራብና ይዝከር። ናይዚ መቐፀልታ ድማ ኣብ ኢንተርፕራይዝ ስራሕቲ ማይ ትግራይን ቢሮ ሓለዋ ጥዕናን ዝተርኣዩ ምዕባለታት ክንርእይ።

ኣብ ኢንተርፕራይዝ ስራሕቲ ማይ ትግራይ ዝተገበረ ዳህሳስ ኣቐዲምና ክንርእይ። ኣብቲ ቤት ዕዮ ኣብ 2006 ዓ.ም ብዘይኣግባብ ዕድጊት ተፈፂሙ ኣብ ጥቕሚ ዘይወዓሉ ንዝተፈላለያ ተሽከርከርቲ ግልጋሎት ዝውዕሉ ልዕሊ 100 በራሚል ዘይቲ ኣብ ደገ ንፀሓይን ንፋስን ምቅልዖም በቲ ዳህሳስ ዝተገለፀ ፀገም ነይሩ። ብተመሳሳሊ ኣብ 2007 ዓ.ም 18 ሚልዮን ብር ዝወድኡ በራሚል ዘይቲ መሽንን መኪናን፣ ብዘይ ትልሚ ዝተዓደጉ ኣብ ደገ ከም ዝርከቡ በቲ ዳህሳስ ተረጋጊፁ እዩ። ኣብዚ ጉዳይ መብርሂ ንምርካብ ንመተሓባበሪ ደጋፊ ከይዲ ስራሕ ዕደጋ ንብረትን ምምሕዳር ፋይናንስን ኢንተርፕራይዝ ስራሕቲ ማይ ትግራይ ኣይተ ገብረኣብዝጊ ወልደሱራፊኤል ሓቲትናዮም፤ ዝሃብዎ ምላሽ ይስዕብ።

እቲ ምስ ዘይቲ ተተሓሒዙ ዝተልዓለ ሓሳብ ትኽክል ምዃኑ ብምእማን መበገሲ እቲ ፀገም ንህንፀት ግድባት ግልጋሎት ዝውዕላ ማሽነሪታትን ተሽከርከርትን ዝኸውን ዘይቲ እናመጠንካ ዘይምዕዳግ ምዃኑ እዮም ዝገልፁ። ብተወሳኺ ካብ ጠለብ ጀሚሩ ንፁር “ስፐስፊኬሽን” (መዐቀኒ ደረጃ ንብረት) ሃልይዎ፣ ሕድ ሕድ መኪና ዘድልየን መለዋወጢ ኣቑሑት ኮነ፣ ዘይቲ ብንፁር ፈሊጡ፣ እቲ ንብረት ዝቕበል ኣካል እውን ኣብ መኽዝን ዘሎን ዘየለን ንብረት ብዝግባእ ኣረጋጊፁ ዘይምኻድ ክፍተታት ነይሮም። ከምኡ እውን ሓንቲ ማሽን ወይ ተሽከርካሪት ክንደይ ዘይቲ ከም እትጥቀም ብፅንዓት ዝተደገፈ ዕድጊት ኣብ ምፍፃም ፀገም ከም ዝነበረ ብጭቡጥ ተራእዩ እዩ።

እቲ ዕድጊት ኣብ ፅንዓት ተደሪኹ ብዘይምፍፃሙ ድማ እቲ ዝተዓደገ ዘይቲ ካብ መጠን ንላዕሊ ኮይኑ። ካብዚ ዝብገስ እውን ብእዋኑ ክጥቀምሉ ኣይከኣሉን። እዚ ዝፈጠሮ ፀገም ከዓ ብዘይ ምንም ግልጋሎት ንዘይተደለየ እዋን ኣብ መኽዝን ክቕመጡ ክኢሎም እዮም። ድሕሪ ዳህሳስ ዝተወሰደ መፍትሒ ድማ ሓደ ምኢቲ በርሚል ዘይቲ ንኢንተርፕራይዝ ስራሕቲ መንገዲ ገፀር ትግራይ ብመልክዕ ልቓሕ ተዋሂቦም እዮም። ካብዚኦም እቶም 50 በርሚል ዘይቲ ተመሊሶም ኢንተርፕራይዝ ስራሕቲ ማይ ምሉእ ንምሉእ ተጠቒምሎም እዩ።

እቲ ኢንተርፕራይዝ ካብ ሕሉፍ ፀገም ዝወሰዶ ሓደ መምሃራይ ተመክሮ ኣሎ። ንሱ እውን ንብረት ዝሓትት ኣካል እንታይ ዓይነት ንብረት ይሓትት ከም ዘሎ ብዝግባእ ኣፅፊፉ ክህብ፣ እቲ ዝዕድግ ኣካል እውን እቲ ንክዕደግ ዝተሓተተ ንብረት ኣብ መኽዝን ምህላዉን ዘይምህላዉን ብምርግጋፅ ኣብ መኽዝን ዝርከብ ንብረት እንተኾይኑ ተደጊሙ ንከይዕድግ ይገብር። ኣብ መኽዝን ዘየለ ምዃኑ እንተኣረጋጊፁ ድማ ብመሰረት እቲ ጠለብ ዝዕደገሉ መስርሕ ተኣታትዩ ተግባራዊ እናኾነ ይርከብ። ከምዚ ዝበለ ኣካይዳ እናተጠናኸረ ብምምፅኡ ኣብዚ ሐዚ እዋን ዘዝቐደመ ንብረት ከይተጠቐምካ ምዕዳግ ዝብሃል ከምዘየለ ኣይተ ገብረኣብዝጊ የረጋግፁ።

ክውገዱ ዝግብኦም ንብረታት ኣብ መኽዝን ምቕማጥ እውን ካልእ ኣብቲ ዳህሳስ ዝተሓበረ ፀገም ነይሩ። ብመሰረት ዝተውሃበ መስተኻኸሊ ሓሳብ ፈለማ እቲ ትካል ዝጥቀመሎም ንብረታት ብዝርዝር ተፈልዮም። ብምቕፃል ካብ ግልጋሎት ወፃእ ዝኾኑ ንብረታት ብንፁር ተፀኒዖም። ብመሰረት እቲ ፅንዓት ንክውገዱ ዝርዝር እቶም ንብረታት ናብ ኮሚቴ ምውጋድ ንብረት ተመሓላሊፎም እዮም። ከም ማርቴሎ፣ መዋሮ፣ “ጌትባል”፣ “ፕዝል”፣ መጋፍያን ቴንዲኖ በዓል 20 ን 25 ን ካብ 1996 ዓ.ም ጀሚሮም ኣብ ጥቕሚ ከይወዓሉ ኣብ መኽዝን ተቐሚጦም ከም ዝተረኸቡ እውን ሰነድ እቲ ዳህሳስ የረድእ። እዚኦም ድማ ምሉእ ንምሉእ ፅንዓት ብምግባር ንክውገዱ ከም ዝተወሰነሎም ኣይተ ገብረኣብዝጊ ይገልፁ።

እቲ ካልእ ኣብ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ክልል ትግራይ ዝተኻየደ ዳህሳስ እዩ። ውፅኢት እቲ ዳህሳስ ከም ዘመላኽቶ ኣተሓሕዛን ኣመዘጋግባን ንብረት እቲ ቤት ዕዮ ቅድሚ 2008 ዓ.ም ካብ ዝነበሩ ዓመታት ዝሐሸ ከምዝኾነ እዩ። ናይዚ ውፅኢት ድማ ኣብ ምሕደራን ምዝገባን ንብረት ዘሎ ስርዓት ለውጢ ንምምፃእ ኣብ 2008 ዓ.ም “ሶፍትዌር” ንብረት ብምትእትታው ስርዓት ምዝገባ ብዝግባእ ተኻይዱ። ዋላ እኳ ዝተርኣዩ ለውጥታት እንተሃለዉ ሐዚ እውን ዘይነዓቑ ፀገማት ከም ዘለዉ ኣብ እዋን ዳህሳስ ተራእዮም እዮም። ንኣብነት ክውገዱ ዝግብኦም ግን ድማ ዘይተወገዱ መለዋወጢ ኣቑሑት ተሽከርከርቲ ኣብ መኽዝን እቲ ቢሮ ኣለዉ። እዚኦም ብመሰረት ኣሰራርሓ ፋይናንስ ንክውገዱ ብቢሮ ትልምን ፋይናንስን መምርሒ እንተተወሃበ እውን ክሳብ እዋን ዳህሳስ ናይ ምውጋድ ስራሕቲ ከይተሰርሐ እዩ ፀኒሑ። ኣብቲ ዳህሳስ ዝተቐመጠ ርእይቶ ትኽክል ከም ዝኾነ ኣተሓባባሪ ከይዲ ስራሕ ምሕደራ ንብረት ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ኣይተ ተኽላይ ኪዳነ ኣረጋጊፆምልና እዮም። ብመሰረት እቲ ዝተውሃበ መስተኻኸሊ ሓሳብ ኣብዚ ሐዚ እዋን ምስ ጉና ሓላፍነቱ ዝተወሰነ ውልቀ ትካል ምርድዳእ ተገይሩ ጨረታ ወፂኡ ኣብ ከይዲ ይርከብ።

ካብ ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ናብ ኣብያተ ፅሕፈት ሓለዋ ጥዕና ወረዳታትን ከተማታትን ዝለኣኽ ንብረት ኣብያተ ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳታት ዘይፈልጥዎ ምንባሮም እውን ካልእ ኣብቲ ዳህሳስ ዝተርኣየ ክፍተት ነይሩ። ከምዚ ዝበለ ኣካይዳ ብምንባሩ ድማ ኣብያተ ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ነቶም ንብረታት ንምምሕዳርን ንምቁፅፃርን ይፅገሙ ነይሮም። ብመሰረት ኣብቲ ዳህሳስ ዝተውሃበ ሓበሬታ ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብያተ ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ከይፈለጥዎም ናብ ኣብያተ ፅሕፈት ሓለዋ ጥዕና ዝኣትዉ ንብረታት የለውን። ምኽንያቱ ድማ እቶም ንብረታት ፈለማ ናብ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ኣታዊ ዝኾንሉ መስርሕ ተግባራዊ ኮይኑ ኣሎ። ብድሕሪ እዚ ወፃኢ ተገይሮም ንመሳለጢ ስራሕ ይውዕሉ ስለዘለዉ እዩ።

ኣብ 2008 ዓ.ም 525 ፍርናሻት ብዘይ ትልሚ ተዓዲጎም፣ ዝብል እውን ካልእ በቲ ዳህሳስ ዝተሓበረ ነይሩ። ኣብ መወዳእታ 2008 ዓ.ም ሃንደበታዊ ሕማም ኣፃዳፍን ተምላስን (ኣተት) ብብርኪ ሃገር ኣጋጢሙ ከም ዝነበረ ይዝከር። እዚ ሃንደበታዊ ሕማም ኣብ ክልልና እውን ኣጋጢሙ ነይሩ እዩ። እቶም ሕሙማት ብቀጥታ ምስቲ ካልእ ሕሙም ዘይኮኑስ ንበይኖም ተፈልዮም ክሕከሙ ግድን ስለዝኾነ መደቀሲ ክውሃቦም ይግባእ። ስለዚ እቲ ንብረት ብቀጥታ ዕድጊት ክፍፀም ከም ቢሮ ወሲኑ። እዚ ድማ ጉዳይ ህይወት ምድሓን ስለዝኾነ ብውሳነ እውን ቃለ ጉባኤ ተታሒዝሉ ምፍፃሙን ካብኡ ተበጊስካ ብቀጥታ ምዕዳጉ ትኽክል ከምዝነበረ ተሓቢሩ እዩ። ስለዚ እቲ ብቤት ምኽሪ ዝተገበረ ዳህሳስን ውፅኢቱ ብዘይ ትልሚ ተዓዲጉ ዝብል ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ዝገበሮ ሃንደበታዊ መፍትሒ ብምዃኑ ንምንታይ ብትልሚ ዘይኮነ ዘብል የብሉን።

እቲ ካልእ ኣብቲ ዳህሳስ ዝተሓበረ ኣብ 2008 ዓ/ም  ቖፀራ ንብረት ኣብ ፋርማሲ ኣይተኻየደን ዝብል እዩ። ብርግፅ ቖፀራ ተኻይዱ እዩ፤ ኮይኑ ግና ምሉእነት ከም ዘይነበሮ ኣይተ ተኽላይ ይገልፁ። እዋኖም ዝሓለፎም ክውገዱ ዝግብኦም ኣፋውስ ከይተወገዱ ከም ዝተረኸቡ እውን ውፅኢት እቲ ዳህሳስ ይሕብር። እቶም ኣፋውስ ኣብ ሰባት ጉድኣት ከብፅሑ ስለዝኽእሉ ብሃበ ተረኸበ ክውገዱ ኣይኽእሉን። ከይዲ ኣወጋግድኦም እውን ጥንቃቐ ዝሓቱ እዮም። ብሰብ ሞያ ጥዕና ብዝግባእ ምስተርኣዩ እዮም ክውገዱ ዝግብኦም። ብመሰረት እዚ ኣብ ከባቢ ከተማ መቐለ፣ ሰራዋት ኣብ ዝተብሃለ ቦታ ጉድጓድ ተዳልዩ ኣሎ። ይኹን እምበር ኣብ ኣወጋግዳ ጠንቂ ሕብረተሰብን ከባብን ከይኸውን ብዓብይ ሓላፍነት ምፍፃም ይግባእ። ንቐፃሊ ድማ እቲ ቤት ፅሕፈት ክውገዱ ዝግበኦም ኣፋውስ ዝውገድሉ ኣገባብ ኣቐዲሙ መፅናዕቲ ከካይድ ይግባእ።

ብኣጠቓላሊ ንመሳለጢ ስራሕቲ ተባሂሎም በብዓመቱ ንዝዕደጉ ንብረታት ዝምደብ በጀት ቀሊል ኣይኮነን። ዝዕደጉ ንብረታት ብመምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ክመሓደሩ ድማ ግድን ይኸውን። እዚ ዋላ እኳ ሓላፍነት ነብሲ ወከፍ ዜጋ እንተኾነ በብኣብያተ ዕዮኡ ዘለዉ ኣመራርሓ ሪፎርምታት (ሓደሽቲ ኣሰራርሓታት) ንብረት ኣብ ምትግባር፣ ንክትግበሩ ኣብ ምድጋፍን ምክትታልን መሪሕ ተራ ኣለዎም። ብመንፅር እዚ እንትንምዝኖ ክሳብ ሐዚ ብመሰረት ዝተኣታተዉ ሪፎርምታት ኣብ ምሕደራ ንብረት ብርክት ዝበሉ ለውጥታት ተራእዮም እዮም። ንኣብነት ንብረት ብሰነዳት ኣታውን ወፃእን ይመሓደር ኣሎ። ከምኡ እውን ኣደዳ ፀሓይን ንፋስን ኮይኖም ዝነበሩ ንብረታት ስርዓት ዝሕዝሉ ኩነታት እናተተግበረ ይርከብ። ብዓብይኡ ድማ ኣብቲ ህዝቢ “ንብረት ገንዘብ እዩ” ዝብል ኣተሓሳስባ እናተመሓየሸ ብምምፅኡ ህዝቢ ንብረቱ ምሕላውን ምቁፅፃርን ጀሚሩ ኣሎ።

ይኹን እምበር ኣብ ምሕደራ ንብረት ዘሎ ግንዛበን ኣተሓሳስባን መሊኡ ዝተወነነ እዩ ምባል ኣይከኣልን። ምኽንያቱ ብርክት ዝበሉ ንብረታት ንፀሓይ፣ ንፋስን ዝናብን ተሳጢሖም ዝርኣይሉ ኩነታት ኣሎ። ካብኡ ሓሊፉ እቲ ዝዕደግ ንብረት ኣብ ፅንዓት ዝተደረኸ፣ ኣብ መኽዝን ምህላዉን ዘይምህላዉን ከየረጋገፅካ ብምዕዳግ ኣብ መኽዝን ዝቑለለሉ ኩነታት ከም ዘሎ ኣብ ባይታ ተራእዩ እዩ። ኣብ ዝተፈላለዩ ኣብያተ ዕዮ ብቤት ምኽሪ ከምኡ እውን ብቢሮ ትልምን ፋይናንስን ክልል ትግራይ ዝተኻየዱ ዳህሳሳት እውን ነዚ  ዘረጋግፁልና እዮም። ብመሰረት ኣብቶም ዳህሳሳት ዝተውሃቡ መስተኻኸልቲ ሓሳባት ብርክት ዝበሉ   ምምሕያሻት ከም ዝተርኣዩ ኣብተን ዳህሳስ ዝተገበረለን ኣብያተ ዕዮ ብኣካል ዝተዓዘብናዮ ጉዳይ እዩ። ኮይኑ ግና እቶም ልዕል ክብል ዝተገለፁ ሐዚ እውን ክመሓየሹ ዝግብኦም ፀገማት ኣለዉ። ስለዚ እቲ ዳህሳስ ተጠናኺሩ ክቕፅልን እቶም ክመሓየሹ ዝግብኦም እውን ትኹረት ተዋሂብዎም ንክስተኻኸሉን እናሓበርና ንተኸታተልቲ ኣርባዕተ ክፋላት ክቐርብ ዝፀንሐ መደብና ንኽምብት።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 949
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት የካቲት 2009