የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4595494
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1855
2526
6981
4567652
33459
77308
4595494

Your IP: 54.90.207.75
2017-12-12 17:56

ዓይኒ ምውፃእ ዝጀመረ ምሕደራ በጀት

here we go
selam new

ፅፉፍ ምሕደራ በጀት ንዘላቒ ልምዓት

ኣካብነት ክራይ ብኣፈፃፅምኡ ይኹን ፅንሲ ሓሳቡ ረቂቕ ሓደጋ ብምዃኑ ዘይሕለል ፃዕሪ ዝጠልብ ርእሰ ጉዳይ እዩ።ካብቶም ንኣካብነት ክራይ ክቃልዑ ዝኽእሉ ዘፈራት ስራሕ ሓደ ድማ መንግስታዊ ዕዳጋ እዩ።ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ታሕታይ ኣድያቦ ኣብ 2007 ዓ.ም ኣብ ኣካብነት ክራይ ጥሒላ ምንባራ ኣብ ጋዜጣ ወይን ሕታም ቁፅሪ 918 ኣቕሪብና ነይርና።ናይዚ መግለፅታት ካብ ዝኾኑ ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዝሳለጡ መደባት ኣብ ህንፀት ኩለ መዳይ ኣተሓሳስባን ዝተመስረቱን መሰረታዊ ለውጢ ዘምፅኡን ኣይነበሩን።ህዝባውን መንግስታውን ልእኽቶ ረሲዕኻ ውልቀ ጥቕምኻ ምቕዳም መግለፂኣ ነይሩ።ካብ ኣተሓሳስባ ዝብገስ ሓደ መዓልቲ ሰሪሑ ሰለስተ መዓልቲ ዝጠፍእ ሰራሕተኛ ብበዝሒ ዝነበረላ ቤት ፅሕፈት እያ ነይራ።ሰራሕተኛታት ተተኻኺኦም ዝተሓጋገዝሉ መስርሕ ከይማዕበለ ብምፅንሑ ኣዋጃት፣ ደንብታት፣ መምርሕታትን ሪፎርምታትን ፋይናንስ ጨቢጥካ መደባት ኣብ ምዕዋት ውድቀታት ኣጋጢሞም ነይሮም።

እዚ ዝፈጠሮ ኣሉታዊ ፅልዋ ድማ ግልፂ ጨረታ ካብ ምውፃእ ጀሚሩ ክሳብ ምፍፃም ዕድጊት ተግባርን ኣተሓሳስባን ኣካብነት ክራይ ብግልፂ ተራእዩ እዩ።ናይዚ መግለፂ ኣብ ክንዲ ካብ ዝተሓተ ዋጋ ዘቕረበ ተጫራታይ ዕድጊት ምፍፃም ዝለዓለ ዋጋ ካብ ዘቕረበ ተጫራታይ ዕድጊት ዝፍፀመሉ ኣካይዳ ነይሩ።ድምር ናይቶም ክፍተታት ድማ ኣብ 2007 ዓ.ም ከም ወረዳ ዝተመደበ በጀት ብእዋኑ ፀገማት ሕብረተሰብ ኣብ ዝፈትሑ ስራሕቲ ልምዓት ኣብ ምውዓል ናይ ባዕሉ ኣሉታዊ ፅልዋ ኣሕዲሩ እዩ።ንኣብነት ኣብቲ ዓመት ዝተመደበ በጀት 93 ነጥቢ ሸሞንተ ሚልዮን ብር እዩ።ካብዚ በቲ ዝድለ ኣብ ረብሓ ዝወዓለ 86 ነጥቢ ሸውዓተ ሚልዮን ብር እዩ።እዚ ድማ ሸውዓተ ሚልዮን ብር ግና ኣብ ረብሓ ስለዘይወዓለ ናብ ክልል ፈሰስ ምዃኑ ይፍለጥ።ብምዃኑ እዞም ጉድለታት ተመሓይሾም ዶ ይኾኑ? እንተድኣ ተመሓይሾም ኮይኖም፣ በየናይ መንገዲ ነዚ ንምርግጋፅ ድሕሪ ትሽዓተ ወርሒ ናብቲ ከባቢ ተመሊስና ዝተፈላለዩ ኣካላት ኣዘራሪብና ኣለና።ምሉእ ትሕዝቶኡ ከም ዝስዕብ ተዋዲዱ ቀሪቡ ኣሎ፡፡

ካብቲ ዝነበረ ፀገም ንምውፃእ ኣብ 2008 ዓ.ም ቐዳምነት ዝተውሃቦ ኣፈፃፅማ መደባት 2007 ዓ.ም ምግምጋም እዩ።ብመሰረት እዚ ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ/ም ዕሙቕ ዝበለ ገምጋም ተኻይዱ።ብፍላይ እቶም ዝነበሩ ፀገማት ምስ ነብሲ ወከፍ ሰራሕተኛ ብምልጋብ ተገምጊሞም እዮም።ድሕሪ እቲ ገምጋም ኣብ ኣካብነት ክራይ ጥሒሎም ዝነበሩ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ሓዊሱ ሓሙሽተ ሰራሕተኛታት ስጉምቲ ተወሲድሎም።ብመሰረት እዚ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ካብ ሓላፍነቶም ክለዓሉ ተገይሩ።ሓደ ሰራሕተኛ ገደብ ስራሕ ክልተ ዓመት ዝተወሰኖ እንትኸውን እቶም ዝተረፉ ድማ ማእሰርቲ ሓደ ዓመት ተፈሪድሎም እዩ።እቲ ዝተወልዐ ወያናይ ቃልሲ ብድሕሪኡ እውን ተጠናኺሩ ቀፂሉ እዩ።በዚ ድማ “ንምንታይ ኣካብነት ክራይ መግለፂና ይኸውን? ንምንታይ ኣብ ውድቀት ንነብር?” ዝብሉን ካልኦትን መሰረታዊ ሕቶታት በቲ ሰራሕተኛ ብግልፂ ክለዓሉ ጀሚሮም።ብተወሳኺ እቲ ሰራሕተኛ ዓቕሙ ንምዕባይ ነንባዕሉ ተመክሮ ዝለዋወጠሉን ስልጠና ዝወሃሃበሉን መስርሕ ከም ዝተኣታተወ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ታሕታይ ኣድያቦ ኣይተ ፍፁም ገብረእግዚኣብሄር ኣመልኪቶም፡፡

ነዚ ብዝበለፀ ንምጥንኻር ድማ ተዳኺመን ዝነበራ ውዳበታት ዋህዮን ኔትዎርክታትን ኣወዳድበአን ከም ብሓዱሽ ክጠናኸራ ተገይሩ።ከም ቤት ፅሕፈት ተበታቲኑ ዝነበረ ውዳበ ዋህዮ ካብ ዘለዉ 32 ሰራሕተኛታት ብዘይካ ሓንቲ ሕፅይቲ ኣባል እቶም ካልኦት ምሉእ ንምሉእ ኣባላት ውድብ ኮይኖም እዮም።ኩሎም ኣብ ሓንቲ ዋህዮ ዝተወደቡ እንትኾኑ ስራሕቶም መሰረት ገይሮም በብክልተ ሰሙን ይገማገሙ።ከምኡ እውን ኣብ ክልተ ሰሙን ሓደ ግዘ ብጋዜጣ ወይን ኣቢሎም ኣብ ዓምዲ ፋይናንስን ቁጠባዊ ልምዓትን ዝሕተሙ ብሉፃት ተመክሮታት ይመያየጡ።

ብተወሳኺ ኣብ ትሕቲ እታ ዋህዮ ኣርባዕተ ኔትዎርክታት ተጣይሸን እየን።እቶም ሰራሕተኛታት ኣብ ኣዋጃት፣ ደንብታት፣ መምርሕታትን ሪፎርምታትን ፋይናንስ መሰረት ገይሮም ዘተ የካይዱ።በዚ ድማ ኣብ መንጎ ሰራሕተኛታት ዝነበረ ሰፊሕ ክፍተት ክእለትን ኣተሓሳስባን ናብ ዝሓሸ ኣፈፃፅማ ብርኪ ክመፅእ ክኢሉ እዩ።ካብዚ ዝብገስ ሰራሕተኛታት ኣብ 2007 ዓ.ም ዝነበሩ መሓንቓት ብምፍታሕ ተተኻኺኦም ንምስራሕ ዘኽእሎም ኣተሓሳስባን ሓድነትን ከማዕብሉ ጀሚሮም።ከም ሰራዊት ከምዚ ዝበለ ኣሰራርሓ እናማዕበለ ብምምፅኡ ድማ ዝተመደበ በጀት ብመሰረት ዝተትሓዘ ትልሚ ኣብ መዓልኡ ንምውዓል ዝሐሸ ለውጢ ተራእዩ።ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ/ም 114 ሚልዮን 577 ሽሕን 578 ብር ተመዲቡ እቲ 112 ሚልዮንን 602 ሽሕን 364 ብር ኣብ ስራሕ ውዒሉ ኣሎ።ምስ ናይ 2007 ዓ.ም እንትነፃፀር ኣዐርዩ ዝተመሓየሸ እኳ እንተኾነ ሐዚ እውን ሓደ ሚልዮንን 956 ሽሕን 214 ብር ናብ ክልል ፈሰስ ኮይኑ እዩ።እዚ እውን ቀሊል ክፍተት ስለዘይኾነ ብቐፃልነት ትኹረት ሂብካ ምስራሕ ከም ዘድሊ ተገምጊሙ እዩ።

እቲ ካልእ ኣብ 2007 ዓ.ም ዝተርኣየ ፀገም መምርሒ ጨረታ ዘይኽበር ምንባሩ እዩ።ንኣብነት ሕጋውያንን ዘይሕጋውያንን፣ “ኦርጅናል” ፍቓድ ንግዲ ዘቕረቡን ዘየቕረቡን ነጋዶ ሓዋዊስካ ዝወዳደሩሉ ኩነታት ነይሩ።በዚ ድማ እቲ ዝቐርብ ዝነበረ ንብረት ፅርየት ኣይነበሮን።ነዚ ፀገም ንምፍታሕ ኣብ 2008 ዓ.ም ንዝካየድ ጨረታን ዕድጊት ንብረትን ፈለማ ኮሚቴታት ተጣይሸን።እተን ኮሚቴታት፣ ኮሚቴ መፅናዕቲ ዕዳጋ፣ ኮሚቴ ጨረታን ዕድጊትን እየን።ኣባላት እተን ኮሚቴታት ካብ ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ዝተወከሉ እንትኾኑ ኣብቲ ዓውዲ ዝሐሸ ፍልጠትን ክእለትን ዘለዎም፣ ብሞያዊ ስነ ምግባሮም ምስጉናት፣ ቅድሚ ሐዚ ብጠልቆምቆምን ኣካብነት ክራይን ዘይጥርጠሩ ምዃኖም ዝተኣመነሎም እዮም።

ብመሰረት እዚ ኣወዳድባ፣ ፈለማ መፅናዕቲ ዕዳጋ ተኻይዱ።እዚ ዘተኣማምን ኮይኑ ምስተፈፀመ ድማ ኣብ መማእኸሊ ከተማ እታ ወረዳ ብምጥቃዕን ብሬድዮ ድምፂ ወያነ ትግራይን ኣቢሉ ምልክታ ጨረታ ተቓሊሑ።እቲ ምልክታ ጨረታ ዝኽፈተሉ ዕለትን ሰዓትን ምስ ኣኸለ ኩሎም ተጫረትቲ ኣብ ዝተረኸብሉ ተኸፊቱ እዩ።ተወሳኺ ግልፅነት ንክህልዎ ድማ ኣብ ምኽፋት ጨረታ ካልኦት ተዓዘብቲ ተዓዲሞም እዮም።ብኸምዚ ኣገባብ ኣብ 2008 ዓ/ም ክልተ ግዘ ግልፂ ጨረታ ንምክያድ ትልሚ ተታሒዙ ምሉእ ንምሉእ ከም ዝተኻየደ ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዝረኸብናዮ ሰነድ ጨረታ የመላኽት።ንዕደጋ ንብረት ዝተመደበ በጀት ድማ ሸውዓተ ሚልዮንን 281 ሽሕን 492 ብር እንትኸውን ካብዚ እቲ ሽዱሽተ ሚልዮንን 584 ሽሕን 706 ብር በቲ መስርሕ ዘፍቅዶ ከም ዝተፈፀመ ኣተሓባባሪ ከይዲ ስራሕ ዕደጋ ንብረትን ምምሕዳር ፋይናንስን ኣይተ ጋሼ መንግስቱ ኣረዲኦም።ኣብዚ ከም ክፍተት ዝተርኣየ ሐዚ እውን ዋላ እኳ ከምቲ ናይ ሕሉፍ ዓመት ብኣካብነት ክራይ ዝግለፅ ኣይሃልው እቲ ዝተመደበ በጀት 100 ምኢታዊ ኣብ ዕደጋ ንብረት ኣብ ምውዓል ፀገም ኣሎ።ንኣብነት ካብቲ ንዕደጋ ንብረት ዝተመደበ በጀት እቲ 696 ሽሕን 786 ብር ተመላሲ ኮይኑ እዩ።እዚ ድማ ክድገም ከም ዘይብሉ ኣብ መወዳእታ ዓመት 2008 ዓ.ም ተገምጊሙ እዩ፡፡

  እዚ ከም ዘሎ ኮይኑ ኣብ ኣተሓሕዛን ኣጠቓቕማን ንብረት ዘሎ ኩነታት ንምክትታል ቆፀራ ንብረት ይካየድ እዩ።ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ/ም ኣብ 23 ኣብያተ ፅሕፈት ሓደ ግዘ ቆፀራ ንብረት ንምክያድ ትልሚ ተታሒዙ ኣብ ኩለን ተኻይዱ እዩ።እዚ ድማ ሕድ ሕድ  ንብረት ቀዋምን ሃላቕን ተፈልዩ ብስርዓት ከም ዝተቐመጠ በቲ ቆፀራ ንምርግጋፅ ተኻኢሉ ኣሎ። ድሕሪ ቆፀራ ንብረት ካብ ግልጋሎት ወፃኢ ዝኾኑ ንብረታት ኮሚቴ ብምጥያሽ ይውገዱ።ካብዚኦም ኣብ 2008 ዓ/ም 235 ሽሕን 29 ብር ኣታዊ ከም ዝተረኸበ ክኢላ ምምሕዳር ንብረት ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስ ወረዳ ታሕታይ ኣድያቦ መምህር ክንፈ ዳዊት ይገልፁ፡፡

ኣካቢ ቀዋሚ ኮሚቴ ጉዳያት በጀትን ኦዲትን ቤት ምኽሪ ወረዳ ታሕታይ ኣድያቦ ኣይተ ፍታው ብርሃነ፣ ኣብ ምሕደራ በጀትን ንብረትን እታ ወረዳ ተወሳኺ መብርሂ ሂቦምና እዮም።ንሶም ከምዝገልፅዎ፣ በጀት ካብ ክልል ብመሰረት ቀመር ምስተልኣኸ ፈለማ ፈፃሚ ስራሕ ኮሚቴ ወረዳ ይሪኦ።ብድሕሪኡ ናብ ቀዋሚ ኮሚቴ ጉዳያት በጀትን ኦዲትን ይምራሕ።ኣብቲ ወረዳ ናይ ዝርከባ ኣብያተ ፅሕፈት ኣመራርሓ እውን ተኣኪቦም ይረዳድእሉ።ብድሕሪ እዚ ካብ ሕብረተሰብ ዝተወከሉ (መራሕቲ ሃይማኖት፣ ዓበይቲ ዓዲ፣ ነጋዶ ወዘተ) ብምእካብ ምይይጥ ይግበረሉ።ናይ ህዝቢ ኮንፈረንስ ብምግባር ህዝቢ ርእይቶታቱን ሓሳቡን ክህብ ይግበር እዩ።ብምቕፃል ቀዋሚ ኮሚቴ ጉዳያት በጀትን ኦዲትን ደጊሙ ምስ ረኣዮ ናብ ቤት ምኽሪ ቀሪቡ ይፀድቕ።

ካብዚ ብተወሳኺ፣ እቲ ዝተመደበ በጀት ብመሰረት ዝተትሓዘሉ ትልሚ ይፍፀም ምህላዉ በብርብዒ ዓመት ዳህሳስ ይግበር እዩ።ብተወሳኺ ኣፈፃፅማ በጀት ኣመልኪቱ ካብ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን በብወርሑ ዝለኣኽ ፀብፃብ ከም ሓደ መከታተሊ መስርሕ ይጥቀምሉ።ካብ ወረዳ ክሳብ ጣብያታት ዘሎ ምሕደራ ንብረት እውን በብርብዒ ዓመት ዳህሳስ ብምግባር ግቡእ ክትትል ይግበር።ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ.ም ኣብ 18 ጣብያታት ኣርባዕተ ግዘ ዳህሳስ ንምክያድ ትልሚ ተታሒዙ ምሉእ ንምሉእ ተፈፂሙ እዩ።ብመሰረት እቲ ዝተኻየደ ዳህሳስ ኣብ ጣብያታት ዘሎ ምሕደራ በጀትን ንብረትን ሰፋሕቲ ፀገማት ከም ዝነበሩዎ ንምርግጋፅ ተኻኢሉ እዩ።በዚ ድማ ኣብ ጣብያ ዝባን ገደና 90 ሽሕን 91 ብር፣ ጣብያ ዓዲ ፀፀር 127 ሽሕ ብር፣ ዓዲ ሃገራይ 4‚000 ብር ኣብ ሰነዳት ዝነበሩ ሓላፍ ዘላፋት ስርዓት ክሕዙ ተገይሩ እዩ።

እቲ ካልእ ኣብ ሕብረተሰብ ዝተፈጠረ መንፈስ ዋንነት ሃፍቲ መንግስቲ እዩ።ቅድሚ 2008 ዓ.ም ኣብ ዝነበሩ እዋናት ንብረት መንግስቲ ከም ንብረቱ ዘይርእን ንዝሪኦም ፀገማት ምሕደራ ንብረት ሸለል ዝብልን ሕብረተሰብ እዩ ነይሩ።ነዚ ፀገም ንምፍታሕ ድማ ኣብ ምድላው ምዕራፍ 2008 ዓ.ም ምሕደራ ንብረት ዝምልከት ናይ ህዝቢ ኮንፈረስ ተኻይዱ።ብድሕሪ እዚ ዝሐሸ ግንዛበ ስለዝተፈጠረ ንብረት መንግስቲ ከም ንብረቱ ዝርኢ ሕብረተሰብ ክምዕብል ጀሚሩ።በዚ ድማ “ኣብዚ ሐዚ እዋን ኣብ ጣብያ ተደርብዩ ዝርአ ንብረት የለን” ይብሉ ኣይተ ፍታው።

“ቅድሚ ሐዚ ኣብ ወረዳና ዝምደብ በጀት ዝምልከት ምንም ዓይነት ፍልጦ ኣይነበረናን።ምኽንያቱ ካብ ምፅዳቕ በጀት ክሳብ ተግባራውነቱ ተሳተፍቲ ስለዘይነበርና እዩ።በዚ ድማ ‘ንብረት መንግስቲ ንብረትና እዩ’ ዝብል ኣተሓሳስባ ኣብ ምውናን ሰፋሕቲ ፀገማት ነይሮምና”፤ ዝብሉ ነባሪ ወረዳ ታሕታይ ኣድያቦ ኣይተ ገብረሚካኤል ሕሉፍ እዮም።ኣብ 2008 ዓ.ም ግና ኩሉ ህዝቢ በብጣብያኡ ምሕደራ በጀትን ንብረትን ኣመልኪቱ መድረኽ ተኸፊትሉ ዘትዩ እዩ።ነቲ በጀት ዓመት፣ ዝተመደበ በጀትን እቲ በጀት ንምንታይ ከም ዝውዕልን ብዝርዝር ህዝቢ ክመያየጠሉ ተገይሩ።እቶም መድረኻት ህዝቢ፣ ንብረት መንግስቲ ከም ንብረቱ ክርኢ ኣብ ኣተሓሳስባ ዓበይቲ ለውጥታት ፈጢሮምሉ እዮም።ብመሰረት እዚ ሕብረተሰብ ንብረት መንግስቲ ከም ንብረቱ ኣብ ምርኣይን ምክንኻንን ብተግባር ዝርኣዩ ጭቡጣት ለውጥታት ኣምፂኡ።ይኹን እምበር እዚ ኣተሓሳስባ ምሉእ ንምሉእ ተወኒኑ እዩ ምባል ስለዘይከኣል ተወሳኺ መዕበዪ ግንዛበ ዘድሊ ምዃኑ ከምዝተኣመነሉ ኣይተ ገብረሚካኤል ገሊፆምልና ኣለዉ፡፡

ካብቶም ዓበይቲ ፀጋታት ኣሰራርሓ ስርዓት መምርሒ ፋይናንስ ክልልና ንፁራት ፖሊስታትን ስትራቴጅታትን ምህላዎም እዩ።ካብዚ ብተወሳኺ ንነብሲ ወከፍ ሰራሕተኛ ኣብያተ ፅሕፈት እንፍፅሞም ከስርሑ ዝኽእሉ ኣዋጃት፣ ደንብታትን መምርሕታትን ኣለዉ።እቲ ወሳኒ ጉዳይ ነዚኦም ብዝግባእ ጨቢጥካ ብቅንዕናን ተወፋይነትን ምስራሕ እዩ።ምኽንያቱ ዝተዳለወ መምርሒ ዘተግብር ኣካል ከድልዮ ግድን ስለዝኾነ።ኣብ ሓደጋ ኣካብነት ክራይ ጥሒላ ዝነበረት ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ታሕታይ ኣድያቦ ካብቲ ሓደጋ ተናጊፋ ዓይኒ ዘለዎ ምሕደራ በጀት ክተርኢ ምጅማራ እውን ሓደ ናይዚ መርኣዪ እዩ።እዚ ኮይኑ እቶም ኣብ ሕድ ሕዱ ዝተሓበሩ ፀገማት ንምፍታሕ ተጀሚሩ ዘሎ ወያናይ መንፈስ ተጠናኺሩ ክቕፅል ይግባእ።ህዝቢ እታ ወረዳ እውን ይዕበ ይንኣስ ኣብ ወረድኡ ዘሎ ሃፍቲ ክከናኸንን ክቆፃፀርን ትፅቢት ይግበረሉ።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 966
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010