እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

5193330
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
783
3331
20693
5145598
97388
128136
5193330

Your IP: 54.158.219.248
2018-05-25 05:24

ወልቃይት ብዓይኒ ምሕደራ ፋይናንስ

here we go
selam new

ፅፉፍ ምሕደራ ፋይናንስ ስሉጥ ልምዓት የረጋግፅ

ወልቃይት ኣብ ሰሜን ምዕራብ ትግራይ ዝርከብ ወረዳ እዩ። እዚ ከባቢ ብደቡብ ምስ ሰሜን ጎንደር፣ ብምዕራብ ምስ ሱዳን፣ ብሰሜን ድማ ምስ ኤርትራ ዝዳበው እዩ። ቅድሚ 25 ዓመት ከም ሃገር ንህዝቢ ዘመሓድር ዴሞክራስያዊ ስርዓት ስለዘይነበረ መሬት ወልቃይት ሸፋቱ ዝበዝሕዎ እዩ ነይሩ።ንኣብነት ኣብ ስርዓት ሃይለስላሰ ህዝቢ ወልቃይት ሕነ ንምፍዳይ ነንባዕሉ ይቃተል ስለዝነበረ በብዝወፈሮ ዝመውት ህዝቢ ማእለያ ኣይነበሮን። ኣብ ስርዓት ደርግ እውን ዝገደደ ኮይኑ። ይኹን እንበር ብሳላ ቃልስን መስዋእትን ውድብና ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ግፍዕን ጭቆናን ህዝብታት ኣብቂዖም ሰላምን ማዕርነትን ተረጋጊፁ። ህዝቢ ወልቃይት እውን ናይዚ ለውጢ ተቛዳሳይ ኮይኑ። መንግስትን ህዝቢ እታ ወረዳን ብዝገብርዎ ዝተዋደደ ፃዕሪ፣ ልምዓትን ፋይናንሳዊ ዓቕምን ካብ እዋን ናብ እዋን እናዓበየ መፂኡ እዩ። ትሕዝቶ ፅሑፍና እውን ስራሕቲ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ወልቃይት ዝድህስስ እዩ።

በጀት ዝምደብ ልምዓታዊ ስራሕቲ ብምስላጥ መላእ ህዝቢ ካብ ድኽነት ንምውፃእ እዩ። እዚ ድማ ድልየት ህዝብን ህልዊ ኩነታት ወረዳን ኣብ ግምት ዘእተወ ክኸውን ግድን እዩ። ኣብ ወረዳ ወልቃይት በብ ዓመቱ ዝምደብ በጀት እውን ካብዚ ወድዓዊ ሓቂ ይብገስ። ፈለማ ፀገም ህዝቢ ንምፍታሕ ቀዳምነት ዝውሃቦም ስራሕቲ ተፈልዮም ብቅደም ሰዓብ ይቕመጡ።ብምቕፃል ንዕኦም መፈፀሚ ዝኸውን በጀት ናብ ቤት ምኽሪ ወረዳ ቀሪቡ ብምፅዳቕ ናብ ተግባራዊ ስራሕ ይእቶ። ኣብ 2008 ዓ.ም እውን ኣብ ዝተመደበ በጀት ኣመራርሓን ነበርትን እታ ወረዳ ክመያየጥሉን ርእይቶ ክህብሉን ተገይሩ እዩ። ብመሰረት እዚ ናብ ተግባር ምስ ተኣተወ በብእዋኑ ዘሎ ኣፈፃፅማ በብወርሑ ይግምገምን ይመዛዘንን። በዚ ድማ በብግዚኡ ዘሎ ቀራዪ ገንዘብ ክፍለጥ ብምግባር ብዘይ ፀገም ኣብ ስራሕ ክውዕል ተገይሩ እዩ።

ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ.ም 134 ሚልዮንን 648 ሽሕን 724 ብር በጀት ተመዲቡ ምኢቲ ምኢታዊ ኣብ ዝተተለመሉ ስራሕ ከም ዝወዓለ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ወልቃይት ኣይተ ኪዳነማርያም ኣባይ ኣብሪሆምልና። እዚ ድማ ኣዋጃት፣ ደንብታትን መምርሕታትን ፋይናንስ ተግባራዊ ብምግባር መስርሕ ተሓታትነትን ግልፅነትን ብምትእትታው ዝተመደበ በጀት ኣብ ልምዓት ይውዕል ምህላዉ ዘመላኽት እዩ።

እዚ ከም ዘሎ ኮይኑ ዕደጋ ንብረት እታ ቤት ፅሕፈት ትሉምን ጥሙርን ብዝኾነ ኣሰራርሓ እዩ ዝፍፀም። ፈለማ ኣብታ ወረዳ ዝርከባ ኣብያተ ፅሕፈት ዝርዝር ክዕደገለን ዝደልይኦ ንብረት ዓመታዊ ዕደጋ ኣዳልየን ንቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ክህባ ሓበሬታ ይወሃበን። ብመሰረት እቲ ዝተውሃበ ሓበሬታ ኩለን ኣብያተ ፅሕፈት ዘድልየን ንብረት ጥሙርን ትሉምን ብዝኾነ መንገዲ ምስ ሃባ ፅንዓት ዕዳጋ ዘካይዱ ሓሙሽተ ኣባላት ዝሓዘ ኮሚቴ ይጣየሹ። እቲ ኮሚቴ ካብ ከይዲ ስራሕ ዕደጋ ንብረትን ምምሕዳር ፋይናንስን ዝተመረፁ ኣካላት ዝሓዘ እንትኸውን ዝካየድ እቲ ፅንዓት ዕዳጋ ተወሳኺ ግልፅነት ንክህልዎ ካብ ኣብያተ ፅሕፈት ዝተወከሉ ኣካላት ክሳተፉ ይግበር።

በዞም ኣካላት ኣቢሉ ዝተኻየደ ፅንዓት ዕዳጋ ምሉእ ንምሉእ ምስ ተወደአ ንፁር ኣድራሻ፣ ዝርዝር ዝዕደግ ንብረትን ካልኦት ኣቕረብቲ ከማልእዎም ዝግብኡ ረቛሕታትን ብምክታት ምልክታ ጨረታ ይመፅእ። እቲ ጨረታ ዝኽፈተሉ ዕለትን ሰዓትን ምስ ኣኸለ ድማ ኩሎም ተጫረትቲ ኣብ ዝተረኸብሉ ተኸፊቱ ይንበብ። ከይዲ እቲ ጨረታ ግልፅነት ንክህልዎ እውን ኣመራርሓ እታ ወረዳን ካልኦት ክዕዘቡ ዝደልዩን ኣብ ምኽፋት ጨረታ ንክርከቡ ይዕደሙ እዮም። እዚ ከይዲ ምስተዛዘመ እቶም ተጫሪቶም ዝሰዓሩ ውዕል ንክኣስሩ ሕጋዊ ደብዳበ ከም ዝፅሓፈሎም መብርሂ ኣይተ ኪዳነማርያም የረድእ። እቶም ተጫረትቲ ብወገኖም ብመሰረት ዝኣሰርዎ ውዕል ብእዋኖም ንብረት ከቕርቡ ፀኒሖም እዮም።

ኣብዚ ጉዳይ ከም ቀንዲ ጥንካረ ዝውሰድ ርኽክብ ንብረት ቅድሚ ምፍፃሙ ፅርየትን ድሕንነትን እቲ ንብረት ዘረጋግፅ ኮሚቴ ምህላዉ እዩ። እቲ ኮሚቴ ካብ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ካልኦት ኣብያተ ፅሕፈት እታ ወረዳን ዝተመረፁ ኣካላት ዝሓዘ እዩ። በዚኦም ኣቢሉ ንብረት ፅርየቱ ምስ ተረጋገፀ ናብቲ ዝተደለየሉ ቦታ ብምጉዕዓዝ ቀዋምን ሃላቕን ንብረት ተፈልዩ ኣብ ሰነድ ኣታዊ ንብረት ይምዝገብ። ድሕሪ እዚ ኣብታ ወረዳ ንዝርከባ ኣብያተ ፅሕፈት ብመሰረት ሕቶ ዕድጊት ንብረት ወፃኢ ተገይሩ ይወሃበን። እተን ኣብያተ ፅሕፈት እውን ኣብ ናይ ባዕለን ሰነድ ኣታዊ ንብረት ብምምዝጋብ ንመሳለጢ ስራሕቲ ብሰነድ ወፃኢ ንብረት ኣቢለን ኣብ ስራሕ የውዕልኦ። ብድምር ኣብ 2008 ዓ.ም ንዕደጋ ንብረት ዝተመደበ በጀት 11 ሚልዮንን 719 ሽሕን 973 ብር እንትኸውን ምኢቲ ምኢታዊ ተግባራዊ ኮይኑ እዩ።

እዚ ድማ ንዕደጋ ንብረት ዝተመደበ በጀት ብኣግባቡ ኣብ ረብሓ ከም ዝወዓለ መተሓባበሪ ከይዲ ስራሕ ዕደጋ ንብረትን ምምሕዳር ፋይናንስን እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ዋኘው ማማይ ገሊፆም። ነዚ ተወሳኺ መረዳእታ ዝኸውን እቲ ብበዝሒ ዝጥቀምሉ ሜላ ዕደጋ ግልፂ ጨረታ ምዃኑ እዩ። ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ.ም 88 ምኢታዊ ግልፂ ጨረታ፣ 11 ነጥቢ ሰለስተ ምኢታዊ ፕሮፎርማ፣ ባዶ ነጥቢ ሸውዓተ ምኢታዊ ድማ ቀጥታ ዕድጊት ተፈፂሙ እዩ። እዚ ብመንፅር ቢሮ ትልምን ፋይናንስን ዝሓዞ ትልሚ እንትርአ ዕውትን ሕጊ ፋይናንስ ዝተኸተለን ምዃኑ ዘመላኽት መረዳእታ እዩ። ምኽንያቱ ትልሚ 2008 ዓ.ም ቢሮ ትልምን ፋይናንስን ዝኾነ ይኹን መንግስታዊ ዕደጋ ንብረት እንተነኣሰ 85 ምኢታዊ ብግልፂ ጨረታ፣ ትሕቲ 14 ምኢታዊ ብፕሮፎርማ፣ ትሕቲ ሓደ ምኢታዊ ድማ ብቀጥታ ዕድጊት ክፍፀም ከም ዘለዎ እዩ ዝሕብር።

ብመንፅር እዚ እንትርአ ኣብ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ወልቃይት ትሉምን ጥሙርን ዕደጋ ይፍፀም ምህላዉ ምርግጋፅ ይከኣል። ኣብ ክሊ እዚ፣ ሐዚ እውን መሊኡ ዘይተፈትሐ ፀገም ኣሎ። ንሱ እውን እተን ኣብያተ ፅሕፈት ቀጥታ ዕድጊት ክፍፀመለን ናይ ምድላይ ዝንባለታት ኣለዉ።ኣብ 2008 ዓ.ም ኣብ ዝተፈፀመ ዕድጊት ንብረት እውን እዚ ተርእዮ ነይሩ እዩ። እዚ ከይዲ ዕድጊት ብመሰረቱ ንሃንደበታዊን ኣድላዪ ኮይኑ ንዝርከብን ንብረት ሓሓሊፉ ዝፍፀም እዩ። ነዚ ፀገም ንምፍታሕ ምስተን ዕድጊት ንብረት ዝፍፀመለን ኣብያተ ፅሕፈት ቀሪብካ ብቐፃልነት ምርድዳእ እናተገበረሉ ይኸይድ ኣሎ፡፡

እቲ ተዓዲጉ ኣታዊ ዝኾነ ንብረት ብመሰረት መምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ይመሓደር ምህላዉ ቆፀራ ንብረት ከምዝካየድ ዝፍለጥ እዩ። በዚ ድማ ዝተዓደገ፣ ንመሳለጢ ስራሕቲ ዝወፀን ኣብ መኽዝን ዝተቐመጠን ንብረት ይረጋገፅ። ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ.ም ሓደ ግዘ ቆፀራ ንብረት ንምክያድ ትልሚ ተታሒዙ ተፈፂሙ ኣሎ። ከይዲ ኣፈፃፅማ እቲ ቆፀራ እንትንርእይ ፈለማ ነብሲ ወከፍ ቤት ፅሕፈት ኣብ ውሽጢ ቤት ፅሕፈታ ካብ ዝርከቡ ሰራሕተኛታት ሰለስተ ኣባላት ዝሓዘ ሓደ ኮሚቴ ተጣይሽ። ናይዚኦም ሽም ዝርዝር ናብ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ይለኣኽ።

ብመሰረት እዚ ኣብ ቅድመ ቆፀራ፣ እዋን ቆፀራን ድሕረ ቆፀራን ክግበሩ ዝግብኦም ስራሕቲ ሓበሬታ ክወሃቦም ተገይሩ። ሓደ ዓይነትን ግልፅነት ዘለዎን ቆፀራ ንብረት ንክህልው ድማ ንኩሎም ማዕረ ዝኾነ ቅጥዒ መቑፀሪ ንብረት ተዋሂብዎም። በዚ ኣቢሉ ግልጋሎት ዝህብ፣ ካብ ግልጋሎት ወፃኢ ዝኾነን ተፀጊኑ ግልጋሎት ክህብ ዝኽእልን ንብረት እናተፈለየ ቆፀራ ተኻይዱ እዩ። ድሕሪ እዚ እቲ ግልጋሎት ዘይህብ ንብረት ተጠሚሩ ብጨረታ ይውገድ። ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ.ም ካብ ግልጋሎት ወፃእ ዝኾኑ ንብረታት ብምሻጥ 810 ሽሕን 965 ብር ከም ዝተረኸበ ኣይተ ዋኘው ካብ ዝሃብዎ ሓበሬታ ንምርዳእ ክኢልና። ይኹን እምበር ቆፀራ ንብረት ብመሰረት ዝተትሓዘሉ ሰሌዳ ግዘ ኣብ ምፍፃም ምድንጓይ ዝተርኣየሉ ኩነታት ምንባሩ ከምክፍተት ይውሰድ፡፡

ጉዳይ በጀት ጉዳይ ልምዓት እዩ። ጉዳይ ልምዓት እንትለዓል ድማ ጉዳይ ምህላውን ዘይምህላውን ክለዓል ግድን ይኸውን። እዚ ካብ ኮነ ብመንግስቲ ዝምደብ በጀት ብመሰረት ዝተትሓዘሉ ትልሚ ክፍፀም ምግባር ሓላፍነት ኩሉ ዜጋ እዩ። ኣብ ወረዳታትን ከተማታትን ትግራይ ዝርከቡ ኣባላት ኣብያተ ምኽሪ ድማ ብዋናነት በጀት መርሚሮም ኣብ ምፅዳቕን ንተግባራውነቱ ኣብ ምክትታልን ዓብዪ ሓላፍነት ኣለዎም።ኣባላት ቤት ምኽሪ ወረዳ ወልቃይት እውን ነዚ ሓላፍነት ተሸኪሞም ነታ ወረዳ ዘድሊ በጀት ብዝግባእ ርእዮምን ገምጊሞምን የፅድቑ። ምስ ፀደቐ ድማ ብመሰረት ዝተትሓዘሉ ሰሌዳ ግዘ ኣብቲ ዝተሓሰበሉ ዕላማ ክውዕል ይድግፉን ይከታተሉን። በጀት ብሕጋዊ ብመስርሕ ይፍፀም ምህላዉ እውን ምስ ኣመራርሓ እታ ወረዳ እናኾኑ በብወርሑ ይግምግሙ። ስሩዕ መከታተሊ ቅጥዒ /ቸክሊስት/ ብምድላው ናብ ኩለን ኣብያተ ፅሕፈት እናኸዱ ዳህሳስ ይገብሩ።

ንኣብነት ኣብ 2008 ዓ.ም ኣርባዕተ ግዘ ዳህሳስ ንምክያድ ትልሚ ተታሒዙ ምሉእ ንምሉእ ተፈፂሙ እዩ። ከምዚ ዝበለ ኣካይዳ ብምህላዉ ድማ እቲ ዝተመደበ በጀት ኣብ መዓልኡ ከም ዝወዓለ ኣካቢ ቀዋሚ ኮሚቴ ጉዳይ ኦዲትን በጀትን ቤት ምኽሪ ወረዳ ወልቃይት ኣይተ ተሻገር እንዳለው ሓቢሮምልና እዮም። ኮይኑ ግና ኣብ ጨረታን ዕድጊትን ዝተወሰነ ምድንጓይ ምንባሩ ኣብቲ ዳህሳስ ተራእዩን ክድገም ከም ዘይብሉ ተሓቢሩን እዩ፡፡

ኣብታ ወረዳ ዘሎ መስርሕ ግልፅነትን ተሓታትነትን ፋይናንስ ብዝምልከት ነበርቲ እታ ወረዳ እውን ምስክርነቶም ሂቦምና እዮም። ኣይተ ዮናስ ሽሻይ ኣብዚ ጉዳይ ርኢቶ ካብ ዝሃቡና ነበርቲ ወረዳ ወልቃይት ሓደ እዮም። “ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ህዝቢ ኣብ ጉዳይ በጀትን ንብረትን ብዙሕ ተሳታፊ ኣይነበረን። ካብዚ ዝብገስ እውን በጀቱ ኣብ ምንታይ ከም ዝወዓለ፣ እንታይ ይስራሕ ከም ዘሎ ግንዛበ ኣይነበሮን” ኢሎም። ብድሕሪኡ ብፍላይ ካብ 2005 ዓ.ም ጀሚሩ ግና በብዓመቱ ዝምደብ በጀትን ብኡ ኣቢሎም ዝስርሑ ስራሕትን ኣቐዲሙ ህዝቢ ክፈልጦምን ርእይቶ ክህበሎምን እናተገበረ ምምፅኡ ዘገንዘቡ ኣይተ ዮናስ እዚ ከይዲ፣ ህዝቢ በጀቱን ንብረቱን ምክትታልን ምቁፅፃርን ከም ዝጀመረ መረጋገፂ ምዃኑ ሓቢሮም እዮም፡፡

ወ/ሮ ኣበጀሽ ይርሳው ብወገነን በጀት እንትምደብ ክንደይ ምዃኑን ንምንታይ ከም ዝውዕልን ብዝርዝር ህዝቢ ተኣኪቡ ክመያየጠሉ ከም ዝግበር ይዛረባ። ካብቲ ዝተመደበ በጀት ኣብ ስራሕ ዝወዓለን ቀራይን በብ ሰለስተ ወርሒ ህዝቢ ኣብ ዝሪኦ ቦታ ይልጠፍ እዩ።ካብዚ ሓሊፉ ንመሳለጢ ስራሕቲ ዝዕደግ ንብረት እውን ህዝቢ ዝፈልጠሉ ኣሰራርሓ ኣሎ። ከምዚ ዝበለ ግልፅነት ዘለዎ ኣሰራርሓ ብምህላዉ ድማ ህዝቢ ኣብ ልምዓታዊ ስራሕቲ መንፈስ ዋንነት ከሕድር ኣኽኢሉ እዩ ኢለን፡፡

“መርዚ ዝኾነ ኣካብነት ክራይ ካብ ፍልፍሉ ንምድራቕ እንተተደልዩ ህዝቢ ምስታፍ እዩ። ምኽንያቱ ቀንዲ ናይ ልምዓት ተጠቃሚ ህዝቢ እዩ። ጉድኣት እንተሃልዩ እውን ነቲ ጉድኣት ዝሽከም ህዝቢ እዩ” ክብል ህያው መራሒና መለስ ዜናዊ ገሊፁ እዩ። እወ! ህዝቢ ዘይተሳተፈሉ ልምዓት ዘላቕን ብቐፃልነት መሰረታዊ ለውጢ ከምፅእን እዩ ኢልካ ኣይሕሰብን። እዚ ብምዃኑ ድማ ኣብ ዝኾነ ይኹን ልምዓታዊ ስራሕቲ ዝተወደበ ናይ ሓፋሽ ምንቅስቓስ ብምጥንኻር ቃልሲ ኣንፃር ድኽነት ምክያድ መማረፂ ክቐርበሉ ዘይኽእል ትኽክለኛ ተግባር እዩ። ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ወረዳ ወልቃይት እውን ካብዚ ወድዓዊ ሓቂ ብምብጋስ መምርሕን ኣሰራርሓን ፋይናንስ ተቐኒታ በጀት እታ ወረዳ ብመሰረት ሕቶን ድልየትን ህዝቢ ክኸውን ኣብ ምግባር ዝነኣድ ኣካይዳ ኣለዋ። እዚ ድማ ተጠናኺሩ ክቕፅልን እቲ ተመክሮ ናብ ኩሉ ክጋፋሕን ይግባእ።


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 977
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት ለካቲት 2010