እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4812473
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1733
3314
11519
4777565
44734
108196
4812473

Your IP: 107.20.94.6
2018-02-18 05:18

“ተምሳሌት ስራሕ”

here we go
selam new

ዳማይ ክፋል

ታሪኽ መግለፂ ሕሉፍን ህልውን ኩነታት ሓንቲ ሃገር፣ ህዝብን ከባብን ካብ ምዃኑ ንላዕሊ ንቐፃሊ ኣሚትካ ንዝስራሕ ስራሕ እውን እንተኾነ መሰረት የንፅፍ። ብፍላይ ከዓ ንዕብየትን ምዕባለን ሓጋዚ

ከተማ ዓዲግራት ብኽፋል

እንትኸውን ብዝበለፀ እቲ ታሪኽ ምቁር ክኸውን ምችው ባይታ ይፈጥር። ነዚ ክልስ ሓሳባዊ ኣገላልፃ ብተግባር ኣደጊፍና ምጉላህ ከድሊ እዩ። ስለ ዝኾነ ታሪኽ ሓደ ከባቢ ብምድህሳስ ምስ ህልዊ ኩነታት እናተሓሓዝና  ንምርኣይ ካብ ርእሰ ከተማ ክልልና ከተማ መቐለ ንኣንፈት ሰሜን 120 ኪሎ ሜትሮ ብሓሳብ ሓቢርና ንጓዓዝ። እዚ ርሕቐት ምስ ተጓዓዝና ዙርያኣ ምሉእ ብጎቦታት ተኸቢባ ኣብ ሰጣሕ መይዳ ዝተዘርግሐት ከተማ ንረክብ። ብፍላይ ኣጋ ምሸት ኣብ’ቶም መዓርግ ኮይኖም ዝኸበብዋ ጎቦታት ኮይኑ ብመብራህቲ ዕንበባ መሲላ ኣብ ዝወቀበትሉ እዋን ንዝረኣያ ሰብ ንኹሉ ግዘ ዘይርስዖ ፍሉይ ጠውላሕታ ትፈጥረሉ። እዛ ከተማ ንመቐለ፣ ኣኽሱምን ኤርትራን ኣብ ዝወስዱ ዓበይቲ ፅርግያታት ብምህላዋ ካብ 16 ክፍለ ዘመን ጀሚሩ ማእኸል ንግዲ ክትከውን ከም ዝኸኣለት ይንገረላ።

ብ1630 ዓ/ም ብደጃዝማች ክፍለ ዋህድ ደብረፅዮን ተጣየሻ፤ ብ1936 ዓ/ም ብከንቲባ ስዩም ብያድግልኝ ቤት ማዘጋጃ ዝቖመላን ንፈለማ እዋን ፕላን ዝተሰርሐላን ከተማ እያ። ድሕሪ እዚ ኣብ ከባቢ 1940፣ 1970 ዓ/ም  ዝነበሩ እዋናት ንክልተ ግዘ ውሱን ምምሕያሽ ፕላን ተገይሩላ። ድሕሪ ውድቀት ስርዓት ደርግ 1987 ዓ/ም ብትካል ብሄራዊ ፕላን ከተማታት ዝሓሸ ፕላን ብምስራሕ ብርኪ ከተማነታ ዝበለፀ ክሰፍሕን ክምዕርግን ተገይሩ። ኣብ 1999 ዓ/ም ድማ ንዓሰርተ ዓመት ዘገልግል ሓዱሽ ፕላን ተዳልዩላ ነይሩ፡፡

ኣብ ውሽጢ እታ ከተማ ዝርከብ ህዝቢ ንስራሕ ህርኩት ካብ ምዃኑ ብዝብገስ እታ ከተማ “ተምሳሌት ስራሕ” ዝብል ስያመ ተዋሂብዋ። ንጉሆ ካብ ዝሓደርካሉ ወፂእኻ ጎደናታት እታ ከተማ እንትተማዓድዎም  መናእሰይ ብበዝሒ ይጓዓዙሎም። ርፍድ ምስ በለ ድማ እቶም ብንጉህኡ ዝረኣኻዮም መናእሰይ ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ተፀሚዶም ትዕዘቦም። እዚ ኩነታት ንነዊሕ እዋን ዝፀንሐ መግለፂ ህዝቢ እታ ከተማ እዩ።ሎሚ፣ ሎሚ ብፍላይ ድሕሪ 2003 ዓ/ም ስትራተጂ ልምዓት ደቀቕትን ኣናእሽተይን ትካላት ንግዲ ብዝበለፀ ተግባራዊ እናኾነ ምስ መፀ ኣብ ፅላል እዚ ስትራተጂ ዘዕቝቡ መናእሰይ እናተበራኸቱ፣ ዓርሶም እናኸኣሉን ከተማኦም ብፅቡቕ ስም እናፀውዑን ይመፅኡ ኣለው። በዚ ድማ ካብ 2004 ዓ/ም ጀሚሩ በቢዓመቱ ንተኸታተልቲ ሰለስተ ዓመታት ብብርኪ ክልል ኣፍልጦ እናረኸበት፣ ብስርርዓ ቅድሚት እናመርሐት ዝተፈላለዩ ሽልማታት ትወስድ ምህላዋ ይፍለጥ፡፡

 ኣብ ስራሕ ፅኑዕ እምነት ታሪኽ ዘለዎ ህዝቢ ዝወነነት ከተማ ዓዲ-ግራት ኢና ዝኒሀና።ኣብ’ታ ከተማ ኣብ 23 መሰረታዊ ውዳበታት፣ 313 ጉጅለታት ልምዓት፣ 310 ዋህዮታትን 1,740 ኔትዎርክታትን ዝተወደቡ 7,740 ትካላት ዘንቀሳቕሱ 8,563 መንቀሳቐስቲ ደኣንት ኣለው። ኩሎም መንቀሳቐስቲ ደኣንት 100 ምኢታዊ ብውዳበታት ዝተጠርነፉ እዮም።ካብዚኦም እቶም 95 ምኢታዊ ድማ መሪሕ ኣባላት እዮም። መሪሕ ኣባላት ምዃኖም ቅድመ ግንባር ኮይኖም ክተሃናነፁ፣ ክደጋገፉን ክበቕዑን ከም ዘኽኣሎም ሓላፊ ኤጀንሲ ልምዓት ደኣንት ከተማ ዓዲ-ግራት ኣይተ ዳዊት ሙሉ ወርቅ ይገልፁ፡፡

ከም ኣገላልፃ እቶም ሓላፊ  ብዋናነት ኣብ ኣረኣእያን ኣተሓሳስባን ዘሎ ክፍተት ብምዕባስ ኣብ ግንባር ደኣንት ካብ መባእታዊ ሰራዊት ተበጊሱ ናብ ብርኪ ሰራዊትነት ከብፅሕ ዘኽእል ትልሚ ኣብ 2007 ዓ/ም ተሓንፂፁ እቲ ስራሕ ተጀሚሩ። ኣብ መንቀሳቐሲ ደኣንት ኣብ ፅሬት፣ እዋናውነት፣ ተፀባይነትን ክራይ ኣካብነትን ዝነበሩ ክፍተታት ብምቕራፍ ነቲ ሓይሊ ልምዓት መስመር ንምትሓዝ ከዓ ከም ከተማ ሰፊሕ ስራሕ ተሰሪሑ። ኣመራርሓ እታ ከተማ ንባዕሉ ካውንስል ደኣንት ብዝብል መፀውዒ ብምውዳብ ነባራት ደኣንት ብምድጋፍን ብምጥንኻርን መዳይ እወንታዊ ስራሕ ኣሳሊጡ እዩ። ሓደሽቲ ትካላት ኣብ ምጥያሽን ናብ ስራሕ ክተኣሳሰሩ ኣብ ምግባርን እውን ኣብ’ዚ ዓመት 2,620 ተተሊሙ ክሳብ ትሸዓተ ወርሒ 1,883 ትካላት ደኣንት ክፍጠሩ ክኢሎም እዮም፡፡

9,850 ትካላት ደኣንት ባዕሎም ንባዕሎም፣ ኣብ መንግስታውን ዘይመንግስታውን ትካላት ብ142 ነጥቢ 7 ሚልዮን ብር ምትእስሳር ዕዳጋ ክረኽቡ ተተሊሙ 4,908 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኦም 9,922 መንቀሳቐስቲ ደኣንት ብ133 ነጥቢ 9 ሚልዮን ብር ዕዳጋ ምትእስሳር ዕዳጋ ዝረኽብሉ ዕድል ተፈጢሩ። ዕድል ስራሕ ብምፍጣር መዳይ 14 ሽሕን 670 ትካላት ቀዋምን ግዝያውን ስራሕ ክፍጠረሎም ተተሊሙ ልዕሊ 12 ሽሕ ተፈፂሙ እዩ። ልቓሕ ንምሃብ እውን ከባቢ 48 ሚልዮን ብር ተተሊሙ 26 ነጥቢ 8 ሚልዮን ብር ተፈፂሙ እዩ። ኣብ’ዚ መዳይ ግን ሰፊሕ ክፍተት ዘለዎ እዩ። መበገሲኡ ድማ “እተን ትካላት ልቓሕ ብርኪ ዕብየት መሰረት ዝገበረ በቲ ደኣንት ትፅቢት ዝገብሮ ልቓሕ  ኣብ ምቕራብ ክፍተት ስለ ዘለዎ እዩ። ስለዚ ኣብ ልቓሕ ዘሎ ፀገም ምስ ዝምልከቶ ኣካል እናተረዳዳእኻ መሰረታዊ መፍትሒ ክቕመጦ ዝግባእ እዩ፤”  ክብሉ ኣይተ ዳዊት ይገልፁ፡፡

ደኣንት ለውጢ የምፅእ ኣሎ እዩ ክበሃል እንተኾይኑ ብኣተሓሳስባን ክእለትን እናበቕዐ ኣብ ካፒታል ብዘምፅኦ ምዕባለ ካብ ሓደ ብርኪ ናብ ዝቕፅል ትካላዊ ስግግር ምክያድ ግድን እዩ። ንኣብነት ኣብ ከተማ ዓዲ-ግራት ኣብ 2007 ዓ.ም ብርኪ ስግግር ደቀቕቲ እንተርእይና ካብ ጀማሪ ናብ ዓባዪ 3,247 ትካላት ክሰጋገሩ ተተሊሙ 2,514 ተፈፂሙ እዩ። ካብ ዓባዪ ናብ ምብቃዕ ትልሚ 986 ፍፃመ 755፣ ካብ ምብቃዕ ናብ ጀማሪ ንእሽተይ ትልሚ 502 ፍፃመ 205 እንትኾን ብድምር አብ ደቀቕቲ ትካላት 4,735 ትካላዊ ስግግር ከካይዱ ተተሊሙ 3,474 ተፈፂሙ ኣሎ። ጠለብ ቴክኖሎጂ እውን እንትንድህስስ 8,563 መንቀሳቐስቲ ደኣንት ዝስማዕምዕዎም ቴክኖሎጅታት ክጠልቡ ተተሊሙ 7,578 መንቀሳቐስቲ ቴክኖሎጂታት ከተኣታትው ክኢሎም እዮም፡፡

ብምኽንያት እዚ ካብ 2003 ዓ.ም ጀሚሩ ኣብ ከተማ ዓዲ-ግራት ኣብ ስራሕቲ ደቀቕትን ኣናእሽተይን ትካላት ንግዲ ተሓቝፎም ናብርኦም ዘመሓይሹ ዘለው መናእሰይ ካብ እዋን ናብ እዋን እናተበራኸቱ እዮም። እዚ ዘፈር ዘይተምሃረ ሓይሊ ሰብ ጥራሕ ዘይኮነስ ብኮሌጃትን ዩኒቨርስቲታትን ኣቢሎም ብምሕላፍ ብዝተፈላለዩ ሞያታት ዝተመረቑ መናእሰይ እውን እንተኾኑ ኣብ እዚ ዘፈር እናተመደቡ መበገሲ ካፒታል ብምሓዝ ኣብ ውልቀ ስርሖም ክዋፈሩ ዝግበረሉ ኩነታት ተበፂሑ ኣሎ። ንኣብነት ኣብ 2007 ዓ/ም ኣብ ስራሕቲ ምንፃፍ መልክዐኛ እምኒ /ኮብልስቶን/ ካብ ዝተዋፈሩ 963 መናእሰይ እቶም 418 ብርኪ ትምህርቶም ዲፕሎማን ልዕሊኡን እዮም፡፡

እዚ ኣተሓሳስባ ቅድሚ ሰለስተ ዓማውቲ ዘይነበረን ካብዚ ሕልፍ ብዝበለ ድማ ሕብረተሰብና እውን እንተኾነ ንስትራተጂ ልምዓት ደቀቕትን ኣናእሽተይን ብትኽክል ካብ ዘይምርዳእ ዝብገስ “ደቅና ዲግርን ዲፕሎማን ሒዞም ኣብ ደቀቕትን ኣናእሽተይን ከመይ ገይሮም ይውደቡ? ስራሕ መንግስቲ ንምንታይ ዘይረኽቡ?” ዝብል ዘይተቐረፈ ኣተሓሳስባ ነይርዎ እዩ። እቲ ኣብ ሕብረተሰብ  ይኹን መንቀሳቐሲ ደኣንት ዝነበረ ኣተሓሳስባ ኣመራርሓ ከተማ ዓዲ-ግራት ብሳላ ተደጋጋሚ መድረኽ እናፈጠረ ምስ ሕብረተሰብ ምልዛቡን ብተግባር ኣብቲ ዘፈር ተዋፊሮም ለውጢ ንዘምፅኡ መናእሰይ ተመክሮኦም ከካፍሉ ምግባሩን ሎሚ እቲ ኩነታት እናተቐየረ እዩ።

ከም ውፅኢቱ ድማ “ብፅሬት፣ እዋናውነት፣ ተፀባይነትን ክራይ ኣካብነትን ኣብ ደኣንት ብስፍሓት ዝረኣዩ ዝነበሩ ክፍተታት አናተቐረፉ ማሕበራዊ ፀገማት ኣብ ምድጋፍ፣ ፀጥታ ከባቢ ኣብ ምሕላው፣ ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ኣብ ምፍታሕ ብውዳብኦም ኣቢሎም ሰፊሕ ስራሕ እናሰርሑ እዮም። ንኣብነት ቅድሚ 2003 ዓ.ም ‘ደኣንት ግብሪ ክኸፍል ኣይብሉን’ ብምባል ፊት ንፊት ዝመፅእ ዝነበረ ሓያል ተቓውሞ ተሪፉ ሎሚ ብዘይ ምንም ፀገም ብውዳበኦም ኣቢሎም እናለዓዓሉ ኣባላቶም ብምእማን ብእዋኖም ተሰሊፎም ግቡኦም ይፍፅሙ ኣለው። ኣብ ልቓሕ ዘሎ ፀገም ንምፍታሕ እውን ዕቋር እናዓቖሩ፣ ባዕሎም ንባዕሎም ተወዲቦም ዕቁብ እናኣተው ኣብ ጎድኒ መንግስቲ ብምስላፍ ፀገማቶም ባዕሎም ዝቐርፉሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ፡፡” ክብሉ ኣይተ ዳዊት የረድኡ፡፡

ብብርኪ ከተማ ዘለዉ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ዝፈጥርዎ ዘለዉ ልምዓታዊ ኣተሓሳስባን ክእለትን መሰረቶም ውዳበታት እዮም። ኣብ ውዳበታቶም ኮይኖም ብመሰረት ዘውፅእዎ ትልሚ እናተደጋገፉን እናተሃናነፁን ብምኻዶም ብድምር እቲ ዝተገለፀ ለውጢ ክመፅእ ክኢሉ ኣሎ። እዚ ከይድን ውፅኢትን ምስ’ቶም ኣብ ተግባር ዘለው ትካላት ደኣንነት ክተኣሳሰር ስለ ዝግብኦ ኣብ ውዳበታት እንታይ ለውጢ ኣሎ? ዝብል ጉዳይ ንምፍታሽ መርኣያ ዝኾኑና መሰረታዊ ውዳበ ዘፈር መፍረይቲ /ሓፂን መፂንን ዕንፀይትን/ ከተማ ዓዲግራት ብኣብነት ክንርእይ።እዞም ውዳበ ኣብ 2004 ዓ/ም 70 ኣባላት ሒዞም እዮም ተጣይሾም። ኣብ 2005 ዓ/ም ናብ 101 ዓብዮም። ብውዳበኦም ኣቢሎም እናተደጋገፉ፣ እናተሃናነፁን ብምኻድ ተሞክሮኦም ንዘይተወደቡ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ብግልፂ እናካፈሉ ምስ ከዱ ኣብ 2006 ዓ/ም 144 ኣባላት በፂሖም፣ ኣብ 2007 ዓ/ም ድማ 223 ኣባላት ክበፅሑ ክኢሎም እዮም። ምሉእ ትሕዝቶ ተመክሮ መሰረታዊ ውዳበ ዘፈር መፍረይትን ውልቀ ትካላት እዚ ውዳበን ኣብ ካልኣይ ክፋል ንምድህሳስ ብሓሳብና ኣብታ “ተምሳሌት ስራሕ” ዝበልናያ ከተማ ዓዲ-ግራት ሓቢርና ንፅናሕ።


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 970
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010