የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4105186
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1863
1892
18099
4065532
62961
90416
4105186

Your IP: 54.92.128.223
2017-07-22 10:47

ብደንጎላ ድኽነት ማረኽቲ

here we go
selam new

ስራሕ ሰብ ይስእን እምበር ሰብ ስራሕ ኣይስእንን

“ቦይንግ” ዝበሃል ዓብይ ትካል ነፈርቲ ዓለም ብ1916 ዓ.ም.ፈ ኣብ ሃገረ ኣመሪካ “ሲያትል ዋሽንግተን” ዝተጣየሸ ኮይኑ ብሽም ዊልያም ቦይንግ ዝበሃል ዉልቀ ሰብ ዝተሰየመ እዩ። ዊልያም ቦይንግ ኣብ ሃገረ ኣመሪካ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ያለ ትምህርቲ ቴክኒክን ሞያን ዝተምሃረ እንትኸዉን ኣብ ኢንዳስትሪ ጨርቃ ጨርቂ እታ ሃገር እውን ብርክት ንዝበለ እዋን ሰሪሑ። ድሕሪኡ ኣብ ስራሕቲ ዕንፀይትን ሓፂነ መፂንን ብዝተፈላለየ ቅርፃ ቅርፂ ምስራሕ ጀሚሩ። ብዝሰርሖም ስራሕቲ ዝሓሸ ኣታዊ ይረክብ ዝነበረ ዊልያም ቦይንግ ብፍላይ ኣብ ፅርበት ዕንፀይቲ ዝለዓለ ፍልጠትን ክእለትን ስለ ዝነበሮ ኣታዊኡ ኣብ ሓፂር እዋን ክዓቢ ክኢሉ እዩ።

ክሳብ 1918 ዓ.ም.ፈ ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ውልቀን ማሕበርን እናሰርሐ ዝፀንሐ ዊልያም ቦይንግ ብ1919 ዓ.ም “ቢ ዋን” (B-one) ዝተብሃለት ነፋሪት ሰሪሑ ፈላማይ በረራ ኣካየደ። ነዚኣ እናመሓየሸ ድሕሪ ምፅናሕ ብ1929 ዓ.ም.ፈ ድማ 12 ተጓዓዝቲ እትሕዝ ቦይንግ 80 ዝዓይነታ ነፋሪት ሰሪሑ። ካብ ግዘ ናብ ግዘ ዘገርም ለዉጥታትን ስግግርን እናገበረ ድማ ንቕድሚት ቀፂሉ። ብኸምዚ ኣገባብ ዕዉት ጉዕዞ ህይወት ክመርሕ ጀሚሩ። ሕዚ እቲ ትካል ብብርኪ ዓለም ዝለዓለ ብርኪ ካብ ዘለዎም ኣፍረይቲ ነፈርቲ ሓደ እዩ። ፈለማ ካብ ፅርበት ዕንፀይትን ሓፂነ መፂንን ዝተበገሰ ቀስ ብቀስ እናዓበየ ሎሚ ኣብ ትሕቲኡ ልዕሊ 200 ሽሕ ሰራሕተኛታት ዕድል ስራሕ ረኺቦም ናብርኦም ብዝሓሸ ኩነታት ይመርሑ ኣለዉ። እዚ ጥራሕ ዘይኮነስ ብኣሽሓት ዝቑፀሩ  ደቀቕትን ኣናእሽተይን ትካላት ንግዲ እውን ሓቚፉ እዩ ንቕድሚት ዝግስግስ ዘሎ። ስለዚ እውን ብመንገዲ ዕብየት ልዕሊ 90 ዓመት ተጓዒዙ ሐዚ እውን ናህሩ ዓቂቡ ይምርሽ ምህላው ዝተፈላለዩ መራኸብቲ ሓፋሽ የገንዝቡ።

ብመንፅር እዚ ከም ሃገር ይኹን ከም ክልል ክሳብ ሕዚ ዘመዝገብናዮ ጉዕዞ ልምዓት እንትንርኢ ካብ ደኣንት ሰፊሕ ልምድን ተመክሮን እናተረኸበ መፂኡ ኣሎ። ሕዚ እውን እዚ ተጠናኺሩ እናቐፀለ እዩ። ብፍላይ ድማ ትካላት ደኣንት ብናይ ባዕለን ጉልበትን ፃዕርን ሰሪሐን ምህፍታም ከም ዝኽእላ መበገሲ ክኸውን ዝኽእል ተመክሮ ተረኺቡ እዩ። ብመሰረት እዚ ኣብ ገፀር ከተማታት ይኹን ዓበይቲ ከተማታት ተስፋ ዝህቡ ዓወታት ይምዝገቡ ኣለዉ።

ነዚ መበገሲ ገይርና እምበኣር ኣብ ዞባ ደቡብ ምብራቕ ትግራይ ወረዳ እንደርታ ኣብ ደኣንት ተወዲቦም ብደንጎላ ድኽነት ይማርኹ ናይ ዘለው ትካላት ደኣንት ምንቅስቓስ ክንድህስስ። “ብደንጎላ ድኽነት ማረኽቲ!” ዝበልናሉ ምኽንያት እውን ማእኸል እቲ ተመክሮ ኣብ ስራሕቲ ምፅራብን ምቕራብን “ኮብል ስቶን” (መልከዐኛ እምኒ) መሰረት ዝገበረ ስለዝኾነ እዩ። ስራሕቲ ምፅራብን ምንፃፍን “ኮብል ስቶን” ከም ሓደ ፕሮጀክት ኣብ ሃገርና ተግባራዊ ክኸዉን እንትሕረ ብዙሓት ረብሓታት ዝህብ ምዃኑ ስለ ዝተፈለጠ እዩ። ካብኣቶም እቲ ሓደ መሰረተ ልምዓት መንገዲ ከተማታት ኣብ ምስፍሕፋሕ ዘለዎ እጃም ዓብይ ምዃኑ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ መናእሰይ ብማሕበር እናወደብካ ዕድል ስራሕ ብምፍጣር ኣንፃር ጥራሕ እንተይኮነስ ካፒታል ዝውህለለሉ ዝለዓለ ኣማራፂ ስራሕ እውን እዩ። እቲ ዘፈር ንዘለካ ጉልበት ብምጥቃም ካፒታል ኣዋህሊልካ ናብ ዝሓሸ ብርኪ ኢንተርፕራይዝ ዘሰጋግር መሳልል እውን እዩ። ኣብ ምርግጋፅ ፅባቐ ከተማታት እውን ዝለዓለ ረብሓ ኣለዎ።

ነዚ ረብሓ ብኣግባቡ ካብ ዝተገንዘቡ መናእሰይ ወረዳ እንደርታ እምበኣር መንእሰይ ኣስመላሽ ካሕሱ ሓደ እዩ። መንእሰይ ኣስመላሽ ቅድሚ ሓሙሽተ ዓመት ኣብ 2004 ዓ.ም ኣእጋሩ ንሰገር ባሕሪ ኣምሪሑ ስዑዲ ዓረብ ረጊፁ እዩ። ኣብኡ ድማ ለዉጢ ኣብ ዘይነበሮ ናብራ ዓድ ጓና ክሳብ 2006 ዓ.ም ፀኒሑ። ከምቲ ዝሓሰቦ ሱዒዲ ዓረብ ብወረ ዝህፍተመሉ ዓዲ እምበር ብተግባር ሰሪሕኻ ዘይትልወጠሉ ዓዲ ምዃኑ ድሕሪ ምርግጋፅ ግና ኣብ ዓዱ ሰሪሑ ክልወጠሉ ብዛዕባ ዝኽእል ኣማራፅታት ስራሕ ክሓስብ ጀሚሩ። ኣብ መፈለምታ 2006 ዓ.ም ድማ “ናብራ ስደት ይኣክል” ኢሉ ገፁ ናብታ ተወሊዱ ዝዓበየላ መረበቱ መሊሱ። ድሕሪ ሓደ ዓመት ኣብ 2007 ዓ.ም ምስ መተዓብይቱ ዝኾኑ መናእሰይ ጣብያ ለምለም ማሕበር ኣጣይሹ። ማሕበሮም፣ 13 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኣ ጠቕላላ 25 ኣባላት ዝሓዘት ኮይና” ማሕበር ሸዊት” ተባሂላ ተሰይማ። ስራሕ ክትጅምር ዝሓዘቶ መበገሲ ካፒታል ጉልበት ጥራሕ እዩ ነይሩ። ምኽንያቱ ባህሪ እቲ ስራሕ ጉልበት እምበር ገንዘብ ዝሓትት ኣይኮነን።

ድሕሪ እዚ ኣባላት ማሕበር ሸዊት ንምውዳብ ዘድልዩ ረቛሕታት ኣማሊኦም ድሕሪ ምዉዳብ ናብ ተግባራዊ ስራሕ ፅርበት ኮብል ስቶን ኣትዮም። ይኹን እምበር ዝፀረብዎ ኮብል ስቶን ናብ ዕዳጋ ንምቕራብ ፀገም ፅርግያ ኣጋጢምዎም። ነዚ ዝተገንዘበ ቤት ፅሕፈት ደኣንት ወረዳ እንደርታ መኪና ዝኣትዋሉ ፅርግያ ብምፅራግ ዘድሊ ደገፍ ምስ ገበረሎም ፍርያቶም ናብ ዕዳጋ ዘቕርብሉ ዕድል ረኺቦም። ንኣብነት ኣባላት ማሕበር ሸዊት ንዕለታዊ ስራሕቶምን ወፃኢታቶምን ብምሽፋን ኣብ ሓደ ዕዳጋ ጥራሕ ብ2007 ዓ.ም 80 ሽሕ ብር ኣታዊ ረኺቦም እዮም። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ከምዚ ዝበሉ ዘፈራት ስራሕ ብዝወሃበካ ገደብ ግዜ ተጠቒምካ ካፒታል ኣዋህሊልካ ናብ ካልእ ብርኪ እትሰጋገረሎም እምበር ኣብኡ ከለኻ ንነዊሕ እዋን እትቕፅለሎም ኣይኮኑን። ብከምዚ ኣገባብ ከም ማሕበር ከባቢ 230 ሽሕ ብር ኣታዊ ረኺቦም ድሓር ኣብ 2008 ዓ.ም ነቲ ከምዚ ብዝበለ መንገዲ ዘዋህለልዎ ትርፊ ብምክፍፋል ናብ ካልእ ነናይ ውልቆም ዓዉደ ስራሕ ተሰጋጊሮም ኣለዉ።

 ንኣብነት ንመንእሰይ ኣስመላሽ ካሕሱ እንተወሲድና በቲ ብማሕበሩ ብኮብል ስቶን ዝረኸቦ ከባቢ 10 ሽሕ ብር ኣቢሉ ምስ ካልኣይ መሓዝኡ ብምዃን ቅድሚኡ ብውልቆም ዘዋህለልዎ ገንዘብ ወሲኾም ብ430 ሽሕ ብር ናይ ፅዕነት መኪና ገዚኦም ኣለዉ። ካብታ መኪና ዝረኽበዎ ኣታዊ ብቐፃልነት እናቖጠቡ ናብ ካልእ ብርኪ ክሰጋገሩ ድማ እናሰርሑ ይርከቡ። ካልኦት ኣባላት ማሕበር ሸዊት እውን በብውልቆም ኣብ ዝመረፅዎ ስራሕ ተዋፊሮም እናሰርሑ እዮም። ዝበዝሑ ኣብ ምህጣር ኣብዑር ተዋፊሮም ኣለው።

ኣብታ ወረዳ ክሳብ ዝሓለፉ ሰለስተ ዓመታት ከምዚ ኣብ ዝበለ ስራሕ ተዋፊሮም መነባብርኦም ዝለወጡ ልዕሊ 8‚750 መናእሰይ ከም ዘለዉ ኣተሓባባሪ ግልጋሎት ሓደ ማእኸል እታ ወረዳ ኣይተ መንግስቱ ግርማይ ይገልፁ። ኣብ 2009 ዓ.ም እንተወሲድና እውን 4000 መናእሰይ ኣብ ዝተፈላለዩ ውዳበታት ደኣንት ተጠርኒፎም ዕድል ስራሕ ዝረኽብሉ ኩነታት ንምፍጣር ተተሊሙ ዛጊድ 3‚157 መናእሰይ ተጠቀምቲ ዕድል ስራሕ ክኾኑ ክኢሎም ኣለው። እቲ  ፍፃመ ናብ ዝተትሓዘ ዓመታዊ ሸቶ ዝተቓረበሉ ምኽንያት ባህሪ ስራሕቲ ምፅራብ ምሩፅ እምኒ ዘድልየሉ ግዘ ካብ ቀዳማይ ርብዒ ዓመት ናይ በጀት ዓመት ጀሚርካ ብዝለዓለ ትኹረት ዝስርሐሉ ስለ ዝኾነ እዩ።

ኣብ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ደኣንት ወረዳ እንደርታ ዝስርሑ ስራሕቲ ፈላማይ ትኹረቶም ትልሚ እዩ። ብመሰረት እዚ ኣብ ትልሚ ዝተርኣዩ ጥንካረታትን ሕፅረታትን ድማ ብፍሉይ ተገምጊሞም ኣለዉ። ከም ጥንካረ ካብ ዝተገምገሙ እቲ ሓደ ኣብ ደኣንት ዘለዉ ጉጅለታት ልምዓት፣ ዋህዮ፣ መሰረታዊ ዉዳበ፣ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ንናይ ወረዳ መበገሲ ትልሚ መሰረት ገይሮም ነናይ ባዕሎም ትልሚ ምድላዎም እዩ። እዚ ከባቢያዊ  ሃፍተ ገነት መሰረት ይገብር። ብፍሉይ ኣብ ስራሕቲ ፅርበትን ቀረብን ኮብል ስቶን ዝነጥፉ ዉዳበታት ደኣንት ድማ ዝድለ ካፒታል ንምርካብ ትኹረት ትልሞም  ፅርየት እዩ። ነዚ መረጋገፂ ከዓ ኣብ ሕሉፍ ዓመታት ዝነበሩ ጥንካረታትን ሕፅረታትን መሰረት ዝገበረ ገምጋማዊ ስልጠናታት ይወሃብ።

ካብቲ ዝወፀ ትልሚ ብምብጋስ ምስሊ ዉዳበታት ደኣንት እዚ ዓመት ክንርኢ ከለና ከም ወረዳ 43 ጉጅለታት ልምዓት ደኣንት ንምዉዳብ ተተሊሙ ክሳብ ወርሒ ሕዳር 2009 ዓ.ም ዝነበረ ፍፃመ 38 ምዃኑ እዮም ኣይተ መንግስቱ ዝሓበሩ። እዚ ብመንፅር መንቀሳቐስቲ ደኣንት ወሲድካ እንትርአ 657 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኦም 1332 ንምዉዳብ እዩ ዓመታዊ ትልሚ ተታሒዙ። ብዝግበር ዘሎ ዕቱብ ምንቅስቓስ ድማ ዛጊድ 544 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከበአን 1‚119 መንቀሳቐስቲ ደኣንት ተወዲበን ናብ ዝተፈላለየ ስራሕ ዝኣትዋሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ኣብዚ ድማ ቅድመ ግምባር ዝኾነ ኣባል ዉድብ መሪሕ ኮይኑ ንምኻድ ዝተትሓዘ ሸቶ ፍፃምኡ ከም ዘመላኽቶ ብዝተሓሰበሉ መንገዲ ይኸይድ ምህላዉ እዩ።ንኣብነት ሎሚዘበን ዓመት ትልሚ 542 ኣባላት ዉድብ ዝኾኑ መናእሰይ ኣብ ዝተፈላለያ ዉዳበታት ደኣንት ኣእቲኻ ነቲ ካልእ ኣባል ዘይኮነ መንእሰይ ከንቀሳቕሱ ተተሊሙ እዩ። ዛጊድ ዘሎ ተግባራዊ ስራሕ ወሲድካ እንትርአ ድማ 524 ኣባላት ዉድብ ዝኾኑ መናእሰይ ኣብተን ኣብዚ ዓመት ተወዲበን ዘለዋ ዉዳበታት ተመልሚሎም  ኣለዉ።

እቶም ክሳብ ሕዚ ኣብ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ተወዲቦመ ዘለዉ መናእሰይ ኣብ ሰለስተ መሰረታዊ ዉዳበ፣ 38 ዋህዮታትን 223 ኔትዎርክታትን ዝተጠርነፉ እዮም። ረብሓ እቲ ኣወዳድባ ትካላዊ ኣሰራርሓ ሒዝካ መደባት እናገምገምካ ንምምራሕ እዩ። ነዚ መሰረት ገይረን ድማ እተን ዉዳበታት ናብ ተግባረዊ ስራሕ ኣትየን መደብ መሰረት ብምግባር ትልመን ከመይ ከም ዝፍፅማ፣ መን እንታይ ከምዝሰርሕ መዓዝ እንታይ ከምዝፍፀም ተሊመን ናብ ተግባር ኣትየን ኣብ ምስራሕ ይርከባ።

እዚ ብኣብነት እንትንርእዮ ከም ወረዳ ካብ ዘለዋ 38 ጉጅለታት ልምዓት እተን 16 ቅድሚት፣ 13 ማእኸል ዝተሰርዓ ኮይነን ዝተረፋ ትሽዓተ ድማ ስርርዐን ድሕሪት እዩ። ኔትዎርክታት ወሲድካ እውን ቅድሚት ዝተሰርዓ 103 እየን። እተን ዝተረፋ 83 ኔትዎርክታት ኣብ ማእኸል፣ 37 ድማ ኣብ ድሕሪት ተሰሪዐን። እቲ ስርርዕ ክሳብ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ዝወርድ ኮይኑ 459 ኣብ ቅድሚት፣ 348 ኣብ ማእኸል ተሰሪዐን ኣለዋ።ዝተረፋ 312 መንቀሳቐስቲ ደኣንት ድማ ድሕሪት ዝተሰርዓ እየን። ምኽንያቱ ድማ ትካላዊ ኣሰራርሓ ሒዝካ መደብካ ካብ ዘይምምራሕ ይብገስ። ስለዚ ኣብ ኣፈፃፅማ መደባት እተን ዉዳበታት ደኣንት ዓብይ ፍልልይ ኣሎ። ብዝሕ ዝበላ መንቀሳቐስቲ ደኣንት ድሕሪት ዝተሰርዓሉ ኩነታት ስለ ዘሎ ነዚአን ኣብ ቅድሚት ንምስራዕን ዘድሊ ብርኪ ስግግር ኣረጋጊፀን ናብ ዝሓሸ ለዉጢ ንክመፃ ድማ ኣብቶም ተሪፎም ዘለዉ ኣዋርሕ እዚ ዓመት ግቡእ ዝኾነ ደገፍን ክትትልን ምግባር ወሳኒ እዩ።

እቲ ካልእ ኣብ ዉዳበታት ደኣንት ብትኹረት ዝስርሓሉ ጉዳይ ስራሕቲ ምቑጣብ ገንዘብ ከምኡ እውን ምሃብን ምምላስን ልቓሕ እዩ። ብመሰረት እዚ ድማ ኣብዚ ዓመት 1500 ሰባት ኣብ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ብዉዳበ ይኹን ብዉልቀ ደኣንት ተዋፊሮም ልዕሊ ሰለስተ ነጥቢ 17 ሚልዮን ብር ክዓቑሩ እዩ ትልሚ ተታሒዙ። ክሳብ ወርሒ ሕዳር 2009 ዓ.ም ዝነበረ ፍፃመ እንትርአ 281 ሰባት ዝተሳተፍሉ ልዕሊ ሰለስተ ነጥቢ 95 ሚልዮን ብር ምዕቛር ተኻኢሉ ኣሎ። ስለዚ ኣብ ዉዳበታት ደኣንት ንመናእሰይ ብዝግባእ እናወደብካን ዕድላት ስራሕ እናፈጠርካን እንተተኸይዱ ካብቲ ንሓፂር ግዘ ዝረኽብዎ ኣታዊ ብዝዛየደ ገንዘብ እናቖጠቡ ፅባሕ ዝበለፀ ስራሕ ንምስራሕ  ይክኣል።

ምስ ምሃብ ልቓሕ ተዛሚዱ እውን መበገሲ ካፒታል ሕፅረት ንዘጋጠሞም ውዳበታትን ዉልቀን ደኣንት መንግስቲ ዝተፈላለዩ ዕድላት ኣመቻችዩ እናሰርሐ መፂኡ እዩ። በዚ ኣገባብ እዚ ከም ወረዳ ኣብ 2009 ዓ.ም ን85 ወገናት መንቀሳቐሲ ልዕሊ ሓደ ነጥቢ ሸውዓተ ሚልዮን ብር ትልሚ ተታሒዙ ኣሎ። ካብዚ  ዛጊድ ዝተፈፀመ እንትርአ ን35 ሰባት 467 ሽሕ ብር ክወሃብ ተገይሩ እዩ።

እዞም ስራሕቲ እዚኦም እንትስርሑ እቲ ዝድለ ዉፅኢት ካፒታል እናዋህለልካ መነባብሮኻ ካብ ምልዋጥ ሓሊፉ ካብ ብርኪ ናብ ብርኪ ንምስግጋር እዩ። ምኽንያቱ ቀንዲ ተልእኾን ዕላማን ኤጀንሲ ልምዓት ደኣንት መናእሰይ ብዉልቀን ዉዳበን ኣቢልካ ዘድሊ ደገፍን ክትትልን ብምግባር መሰረታዊ ለዉጢ ከምፅኡ ምግባር እዩ።

እተን ሎሚ ካብ ንኡሽተይ ካፒታልን ሰፊሕ ጉልበትን እናተበገሳ ንዕብየት መሰረት ዝኸዉን ለዉጢ ዘመዝግባ ዘለዋ ዉዳበታት ደኣንት እውን ፅባሕ ከምቲ ትካል ቦይንግ በፂሕዎ ዘሎ ብርኪ ንምብፃሕ ዝህለወን ግዘ ኣዝዩ ርሑቕ ኣይኸዉንን። ካብ ፅርበት ዕንፀይትን ስራሕቲ ሓፂነ መፂንን ተበጊሱ ወናኒ ዓለም ለኸ ፍሉጥ ትካል ነፈርቲ ናይ ዝኾነ ቦይንግ ኣብ ዓድና ዘለዋ ሎሚ እምኒ ዝፀርባ፣ ሓፂን ዝቕጥቅጣ ወዘተ ትካላት ደኣንት እውን ፅባሕ ወነንቲ ዓበይቲ ትካላትን ሚልዮናት ገንዘብን እየን። ምኽንያቱ እቶም ኣብ ውሽጢ ውሑድ ዓመታት ካብ ባዶ ተበጊሶም ብኣሽሓት ዝቑፀር ገንዘብን ንብረትን ዝዉንኑ ዘለዉ መናእሰይ ሃገርና ይኹን ክልልና በቲ ዕዉት ስርሖም መሰኻኽር እዮም።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 955
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት ግንቦት 2009