የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4595441
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1802
2526
6928
4567652
33406
77308
4595441

Your IP: 54.90.207.75
2017-12-12 17:47

ዓውዲ ዘበርከቱ ስራሕቲ ሃፍቲ ተፈጥሮ

here we go
selam new

ሓረስታይ ፍርያት ፃዕሩ ዝሓፍሰሉ ዓውዲ ሓጋይ

ወርሒ ታሕሳስ 2009 ዓ/ም እዩ። ዛሕሊ ዝሓዘ ኣየር ይነፍስ ኣሎ። እዚ ኣስሓይታ ዝዓሞኸ ዛሕሊ ሓረስታይና ንዝራእቲ ሽንብራ ፅቡቕ እዩ ዋላኳ እንተበሎ ነቲ ዓንዲ ዝራእቱ ዝኾነ ስገም፣ ስርናይን ጣፍን ግን ብፍላይ ዓውዲ ንዘውደቐ ሓረስታይ እቲ ብርዒ ስለ ዝኣውል ባህ ኣይበሎን ዘሎ። እቲ ዛሕሊ ዝወለዶ ኣስሓይታ ንምክልኻል ፀሓይ ዑደታ ሓልያ ቅልቅል እንትትብል ደገ ወፂእኻ ክትፅሎ ከም ጡብ ኣዶ ኣይትሙነን። ይኹን እምበር ፀሓይ ወፀት ኣይወፀት ዛሕሊ እውን በረድ እንተኾነ እዋኑ ፍርያት ፃዕሮም ዝሓፍስሉ ስለ ዝኾነ ንዝራእቲ ኣዝመራ ቀልጢፎም ብምልዓል ናብ ልምዓት መስኖ ንምእታው ዝሸባሸብሉ ብምዃኑ ፋታ ዕረፍቲ ዝህብ እዋን ኣይኮነን፡፡ ስለ ዝኾነ እቶም ሓረስቶት ዝቐደመ ዕማም ፈፂሞም ናብ ቀፃሊ መደብ ንምእታው  ኣብ ሓያል ውራይ እዮም ዘለዉ። ንሕና እውን እዚ ሃይሃይታ ስራሕ እናረኣና ሱቕ ኢልና ክናሓልፍ ስለ ዘይደለና  ናብቶም መኸዳ ዓውዲ ዝጀመሩ ሓረስታይ ቅርብ ኢልና  ከምቲ ንቡር “ዓውዲ ይበርክት” ኢልናዮም ንሶም ድማ “በረከት ይሃብኩም” ዝብል ግብረ መልሲ ሰላምታ ሂበሙና።

ቐሺ ኣለም ገ/ማርያም፣ ነባሪ ወረዳ ጉሎ መኸዳ ጣብያ ኣንበሰተ ፈቓዳ እዮም። ናይ ስራሕ ሰብ ምዃኖም ገና ካብ ኣከዳድነኦም ሪኢኻ ምግማት ይከኣል። እቶም ሓረስታይ ንቡር ኮይንዎም ሰላምታ ሂበሙና እምበር ንወግዒ ዝኸውን ግዘ ዘይብሎም እዮም ዝመስሉ፡፡ ምኽንያቱ ፃዕዳ ክዳኖም ብምቕያር  መጠምጠሚኦም ኣቕሚጦም ዝነበረ ቀዝሒ ቁሪ እንከይተሰኮኑ ኣብዑር እናዘሩ ሆሆየ እንትብሉ ኢና ረኺብናዮም። ኣብቲ መኼዳ እውን “ሆሆየ ሆሆየ ብዕራይየ ወዲ ላሕሚየ ናትካ ጎጎ ናይ እነኻ ጠስሚ ሓዋዊስካ’ማ ዘለዎ ጣዕሚ፡፡ ሆሆየ ሆሆየ ……” እናበሉ ምስ ኣውዕሮምን መኼዳ እኽሎም ኮይኑ ኣሎ ወግዖም፡፡ ኣብ መንጎ ስርሖም ኣቲና ክነዛራርቦም ምስ ፈቐዱልና ብትኽክል እውን እቲ ፃዕሮም ይኹን ኩለ መዳይ ዘረበኦም ካብ ሕሉፍ ኩነታቶም ዝተምሃሩ እዮም ዝመስሉ፡፡ ምኽንያቱ እዞም ሓረስታይ ኣብ 1997 ዓ/ም ውሕስነት ምግቦም ካብ ዘየረጋገፁ መራሕቲ ስድራ ሓረስቶት እታ ወረዳ ተባሂሎም ኣብ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ተሓቚፎም። እቲ ፕሮግራም መዛለቒ ከም ዘይኾኖም ምስ ኣረጋገፁ ኣብቲ ፕሮግራም ተሓቚፎም ዝረኸብዎ ክፍሊት ንምግቦም እናውዓሉ ሃፍቲ ኣብ ዘዋህልሉሉ ስራሕቲ ምርባሕ ከፍቲ፣ ጤለበጊዕን ልምዓት ንህብን ተዋፊሮም ምስራሕ ጀሚሮም።

ብምኽንያት እዚ ኣብ ዘበነ ምህርቲ 2008/09 ዓ/ም እኳ እንተርእይና ናይ ዓርሰም ክልተ ፅምዲ ተሓራሳይ መሬት ናይ ካልኦት ሓረስቶት ድማ ሽዱሽተ ፅማድ መሬት ተወፊሮም ከም ዝሓርሱ እዮም ዝዛረቡ። መፍረያይነቶም ንምስሳን ሓደ ኩንታል ምሩፅ ዘርኢ፣ ኣርባዕተ ኩንታል ዘበናዊ ድኹዒ ተጠቒሞም ዘሪኦም። ሕነ እቲ ኣብ ዘመነ ምህርቲ 2007/08 ዓ/ም ዝሰኣንዎ እቶት ንምክሕሓስ ድማ መፍረያይነት ኣብ ምስሳን ዝሕግዝ ብክልሰ ሓሳብን ተግባርን ስልጠና ካብ ዝረኸቡ ሓረስቶት ሓደ እዮም። ብመሰረት እዚ ብመስመር ምዝራእ፣ ምሕራስን ምልስላስን፣ ኣጠቓቕማ ኬሚካል ፀረ ፃህያይን ተግባራዊ ብምግባሮም ሎሚ ዘበን ቐውዒ 28 ኩንታል ፍርያት ክረክብ እየ ዝብል ትፅቢት ከም ዘለዎም ይገልፁ።

መፍረያይነት ኣብ ምስሳን ብፅሒት ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት እንታይ እዩ? ኢልና ንቐሺ ኣለም ሓቲትናዮም ነይርና። ገፆም ንድሕሪት ኣዙር ኣቢሎም ብዝሓዝዎ መስአ ኣብ ድሕሪ ገዝኦም ዘሎ መፋስስ እናቋመቱ “እዚ ሐዚ እትሪእዎ ዘለኹም ሓምለዋይ ዝለበሰ ጎቦ ቅድሚ 10 ዓመት ኣይነበረን። ብሰብን እንስሳን ጥርሑ ተሪፉ ዝተግሃፀ ዓፅሚ እዩ ዝመስል ነይሩ። ካሊእ ተሪፉ ንመውግኢ ጥሕሎ ዝኸውን ሽንጣር እውን ንምርካብ ጋዶ ዝኾነሉ ኩነታት ተፈጢሩ ነይሩ” ነቲ ኩነታት እናዘከሩ ዘንቲየሙልና። ኣብዞም ዝሓለፉ 10 ዓመታት ግን ብፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔትን ነፃ ወፍሪ ዕቀባ ሓመድን ማይን ብዝተሰርሐ ስራሕ ስዲ ጋህፂ ተኸሊሉ ሳዕሪ ዓፂድካ ብምጥቃም ጐቦታት ወዞም ተለዊጡ ንልምዓት ንህብን ቀለብ እንስሳን ጥጡሕ ባይታ ዝተፈጠረሉ ኩነታት ከም ዘሎ የረድኡ። ኣብ ተሓራሳይ መሬት ዝተሰርሑ ጠሊ ዓቀብቲ ስትራክቸራት እውን ዝነጠበት ማይ ናብ ከርሰ መሬት ክትኣትው ብምግባር ምህርቲ ኣብ ምስሳን ዓብዪ ረብሓ ከም ዝረኸቡ እቶም ሓረስታይ ብኣንደበቶም ይገልፁ።

ኣብዚ ሐዚ እዋን ድማ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ከም መሰጋገሪ ተጠቒሞም መንግስቲ ዘውረደሎም መደባት ተግባራዊ ብምግባሮም ኣብ መነባብረኦም ምምሕያሽ ከም ዘሎ እዮም ዝገልፁ። ቅድም ክብል ካብ ኢድ ናብ ኣፍ ዝነበረ መነባብሮ ቐሺ ኣለም ሎሚ ወናኒ ብቆርቆሮ ዝተሰርሐ ኣርባዕተ ክፍሊ ገዛ ኣርባዕተ ኣብዑር፣ ሰለስተ ፀባ ከፍትን ክልተ ኣድግን ክኾኑ ክኢሎም እዮም። ብቐፃሊ ናይ ወፃኢ ዓሌት ፀባ ከፍቲ ብምውሳኽ ፀባን ውፅኢት ፀባን ናብ ከተማ ፋፂ እናቕረቡ እቶቶም ብምዕባይ ካብቲ ሐዚ ዘለዉዎ መነባብሮ ናብ ዝሓሸ ብርኪ ንምስግጋር ከም ዝፅዕሩ የረድኡ።

እዚ ምምሕያሽ ናብራ ኣብቶም ሓረስታይ ጥራሕ ዘሎ ኣይኮነን፤ መራሒት ስድራ ወ/ሮ ኣሚና ገ/መስቀል ነባሪት ወረዳ ጉሎ መኸዳ ጣብያ ኣንበሰተ ፈቓዳ እውን ተመሳሳሊ ተመክሮ እዩ ዘለወን። ኣብ መፈለምታ 2003 ዓ/ም ብዝተፈላለየ ምኽንያት ካብ በዓል ቤተን ምስተፋተሓ “ኣርባዕተ ቆልዑ ሒዘን እንታይ ሰሪሐ ከምህሮም እየ” ብዝብል ፅልምትምት ኢሉወን ነይሩ። ኣብዚ ከምዚ ዝበለ ኩነታት እናሃለዋ እየን እምበኣር ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢአን እናልምዓ ውሕስነት ምግበን ከረጋግፃ ኣብ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ዝተሓቖፉ። ኣብቲ ፕሮግራም ተሓቚፈን ብምግቢ ዓርሰን እናኸኣላ ጎድና ጎድኒ ደርሁን ጤለበጊዕን እናራብሓ ተስፈአን ክልምልም ጀሚሩ። ቅድም ንተውፍርቲ ሂበን ዘሕርስኦ ዝነበራ ግራተን ኣብ ዘበነ ምህርቲ 2008/09 ዓ/ም ዓርሰን ክኢለን ብገንዘበን ንሓደ ማሕረስ 200 ብር እናኸፈላ ኣሕሪሰንኣ። ካብ’ዚ ብምቕፃል ነታ መዓል ሓደ ፅምዲ ተሓራሲት መሬተን ብዓቐና 78 ኪሎ ዘበናዊ ድኹዕን 25 ኪሎ ምሩፅ ዘርእን ጠሊበን ብመስመር ዘሪአን።

ወ/ሮ ኣሚና ዘሪእኻዮ ክትትል እንተዘይተገይርሉ፣ ብኣግባቡ እንተዘይተፃህዩ፣ ብእዋኑ ማይ እንተዘይተኣልይሉን ብእዋኑ እንተዘይተኣኪቡን ዋጋ ከም ዘይብሉ ካብ ሰብ ሙያ ሕርሻ ዝረኸብኦ ምኽርን ሓበሬታን ተግባራዊ ገይረን እየን። ስለዝኾነ ድማ ፀረ ፃህያይ “ኬሚካል” ተጠቒመን፣ ብጉልበተን እውን ክልተ ግዜ ፃህየን፤ ምህርተን ኣብ ዘሰሰኑ እታዎታት ትኹረት ሂበን ይሰርሓ ከም ዘለዋ ይገልፃ። ቅድሚ 10 ዓመት ካብ ሰለስተ ኩንታል ዘይዛይድ እቶት እየን ዝረኽባ ነይረን። ሎሚ ብዝምልከቶም ኣካላት እኹል ደገፍን ክትትልን ስለ ዝግበረለን፣ ዓርሰን እውን ረብሕኡ ተረዲአን ሙሉእ ግዚአንን ጉልበተንን ኣብ መሬተን ስለ ዘውዕለኦ ካብታ ዘላ ፀባብ መሬት 10 ኩንታል እቶት ከም ዝረኸባ ብዓርሰ እምነት ገሊፀን።

እዘን መራሒት ስድራ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ብዝፈጠረለን መደያይቦ ተጠቒመን ኣብ ኢድ ሰብ እንከይወደቓ ኣርባዕተ ደቀን የምህራ ኣለዋ። ዛጊድ ሓንቲ ጓለን ሳልሳይ ዓመት ተምሃሪት ዩኒቨርስቲ ኣላተን። ሰለስተ ደቀን እውን ኣብ ዝተፈላለየ ብርኪ እናተምሃሩ እዮም። ንኣርባዕቲኦም ደቀን ከም ሃፍተ ገነተን ሒሳብ ደብተር ኣውፂአናሎም በቢ ወርሑ ይዓቑራሎም እየን። ወርሓዊ በቢ ቁሩብ እናዓቖራ ስለ ዝመፃ ድማ እታ ዓባይ ጓለን ዩኒቨርስቲ ክትኣትው እንከላ ሸውዓተ ሽሕ ብር ኣብ ሒሳብ ደብተራ ሒዛ ከም ዝኣተወትን ብዘይ ገለ ጭንቕንቕ ትመሃር ከም ዘላን የረድኣ። ኣብታ ፀባብ ተሓራሲት መሬት ጥራሕ ከይተደረታ ተወሳኺ ሰለስተ ዘበናዊ ቆፎ ንህቢ፣ ሓሙሽተ ኣባጊዕን 10 ደርሁትን ኣተኣታትየን ኣብ ምንቅስቓስ ይርከባ። ብቐፃሊ ድማ ኣብ ምርባሕ ጤለ በጊዕ፣ ዘበናዊ ቆፎ ንህብን ምርባሕ ደርሁትን ብምንጣፍ ዝሓሸ ሃፍቲ ከዋህልላ፣ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብ ህፁፅ ሓገዝ ተሓቚፈን ደገፍ ከም ዝተገበረለን ድሕሪ ሐዚ ግን ካብ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ብዓርሰ ድሌተን ተመሪቐን ንክወፃ ልዑል ድሌትን እምነትን ከም ዘለወን የረድኣ። 

ከም መርኣዪ ነዞም ክልተ ሓረስቶት ወሲድና እምበር ኣብ ወረዳ ጉሎ መኸዳ ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ዙራት ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ብምግቢ ዓርሶም ዘይከኣሉ 60 ሽሕን 677፣ ዕያል ዘመሓድሩ 12 ሽሕን 937 መራሕቲ፣ ብምግቢ ንስራሕ 7201 መራሕቲ ስድራ ድማ ብነፃ ሓገዝ ኣብ ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ተሓቚፎም ተጠቀምቲ ኮይኖም እዮም። እዚ ፕሮግራም ሓረስቶት ግዝያዊ ቐለብ ዝረኸብሉ ጥራሕ ዘይኮነስ ናብ ዘላቒ ልምዓት ዘሰጋግር መሳልል እውን እዩ። ስለዝኾነ ድማ ሓረስቶት ሃፍቲ ተፈጥሮ ከባቢኦም እናልምዑ ኣብ መስኖ፣ መፍረያይነትን ሃፍቲ እንስሳን ተዋፊሮም ብምስራሕ ሃፍትን ጥሪትን ክውንኑ ኣኽኢሉዎም እዩ። 

ኣብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ዙራት በቲ ፕሮግራም ንልምዓት መስኖን መፍረያይነት ንምስሳን ዝሕግዙ ኣብ 51 መፋስሳት 197 ሄ/ር ጉህሚ ንምሕዋይ ትልሚ ተታሒዙ ብልዕሊ ትልሚ 249 ሄክታር ተሰሪሑ እዩ። ኣብዞም ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ዝተሳለጠሎም 12 ሽሕን 529 ሄ/ር መሬት ብስነ ህይወታዊ ስራሕቲ ንምሽፋን ተሓሲቡ 11 ሽሕን 808 ሄክታር መሬት ክሽፈን ክኢሉ እዩ። ነቶም ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ዝተሰርሖም ጎቦታትን ጉህምታትን እንተዘይተኸሊሎም ንድሕሪት ክምለሱ ስለ ዝኽእሉ ድማ 39 ሽሕን 25 ሄክታር ንምኽላል ትልሚ ተታሒዙ ብልዕሊ ትልሚ 39 ሽሕ 218 ሄክታር መሬት ተኸሊሉ እዩ። ካብዚ እቲ 20 ሽሕን 17 ሄክታር መሬት ተኸላ ፈልሲ ከም ዝተኻየደሉ ድማ መተሓባበሪ ውሕስነት ምግቢ ወረዳ ጉሎ መኸዳ ኣይተ ምዑዝ ገ/ሚካኤል ይገልፁ።

ካብዚ ብተወሳኺ 83 ዓይኒ ማያት ምጉልባት፣ 17 ሓበራዊ ሆረየ፣ 369 ሓባር ዒላ ንምስራሕ መደብ ተታሒዙ 67 ዓይኒ ማያት፣ 11 ሓበራዊ ሆረየ፣ 451 ሓበራዊ ዔላ ተሰሪሖም ናብ ልምዓት ኣትዮም እዮም። ከምኡ እውን 210 ውልቀ ዔላ ዓቕሚ ንዝሓፀረን ደቂ ኣንስትዮ ተዃዒቱ ማይ ወኒነን ናብ ልምዓት መስኖ ንክኣትዋ ትልሚ ተታሒዙ ን194 ደቂ ኣንስትዮ ማይ ተዃዒቱለን ናብ ስራሕ ኣትየን እየን። ብተመሳሳሊ 97 ቼክዳምን 12 ሩባ ምእላይን ንምስራሕ ተሓሲቡ ብዝተትሓዘሉ ትልሚ መሰረት ተፈፂሙ እዩ። ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ሓረስቶት ፍርያቶም ናብ ዕዳጋ ንምቕራብን ግልጋሎት መጓዓዝያ ብቐሊሉ ክረኽቡ ኣብ ምግባርን ይነጥፍ እዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ኣብቶም ዝሓለፉ 10 ዓመታት ጣብያ ምስ ጣብያን ወረዳን ዘራኽብ 77 ኪሎ ሜትር ዝንውሓቱ ሓዱሽ መንገዲ ፀፀር ንምስራሕ መደብ ተታሒዙ 66 ኪሎ ሜትሮ ተፀሪጉ። ነዞም ዝተሳለጡ ስራሕቲ ካብ 2004 ክሳብ 2008 ዓ/ም ጥራሕ ብገንዘብ ልዕሊ 73 ሚልዮን ብር፣ ብእኽሊ ድማ ልዕሊ 178 ሽሕ ኩንታል ብምግቢ ንስራሕን ብነፃ ሓገዝን ተኸፋፈሉ።

ኣብቲ ወረዳ ኣብ ምሕዋይ ሃፍቲ ተፈጥሮ ብዝተሰርሑ ኣድማዕቲ ስራሕቲ ማይ ከርሰ መሬትን ወሓዝቲ ሩባታትን እናጐልበቱ መፂኦም እዮም። ናይዚ ውፅኢት እውን ሓረስታይ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራሕ ንሱ እውን ብክረምታዊ ኣዝመራ ተጠቒሙ ዘልምዕ ዝነበረ ሎሚ ረብሕኡ ስለ ዝተረድኦ ብመስኖ ክልተ ሰለስተ ግዜ እናልመዐ ተረባሒ ዝኾነሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ከም ወረዳ ቅድሚ 10 ዓመት 84 ሄክታር መሬት ጥራሕ ብመስኖ ዝለምዕ ዝነበረ ሎሚ 3305 ሄክታር መሬት ብዝተፈላለዩ ቀወምቲ ተኽልን ገደና ኣሕምልትን ብመስኖ ኣብ ምልማዕ ይርከብ። ሎሚ ዓመት እውን 3560 ሄክታር ብመስኖ ንምልማዕ መደብ ታሒዙ ዛጊድ እቲ ልዕሊ 1300 ሄክታር መሬት ኣብ ይለምዕ ኣሎ።

ኣብ ወረዳ ጉሎ መኸዳ ኣብዚ ሓዱሽ ራብዓይ ዙር ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ካብቶም ዝሓለፉ ሰለስተ ዙራት ብዝተፈለለየ መንገዲ ካብ ኣድልዎን ወገናውነትን ብዝፀረየ መንገዲ ንምስላጥ ካብ ቁሸት ክሳብ ወረዳ ዘሎ ኣመራርሓ መጨበጢ ግንዛበ ስልጠና ተዋሂቡ። ብመሰረት እዚ ኣብ 2008 ዓ/ም 32 ሽሕን 772 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከበኦም 63 ሽሕ 132 ተጠቀምቲ በቲ ምልመላን ፅሬትን ኣቢሎም ብምሕላፍ ብምግቢ ንስራሕን ብነፃ ሓገዝን ክሕቆፉ ከም ዝተገበረ እቶም መተሓባበሪ የረድኡ። ፕሮግራም ልምዓታዊ ሴፍትኔት ጎቦታትን ጉህምታትን ብምሕዋይ ዘላቒ ልምዓት ኣብ ዘምፅኡ ልምዓት መስኖ፣ ሃፍቲ እንስሳን መፍረያይነትን ዝራእቲ ኣብ ምስሳንን ጭቡጥ ለውጢ እናምፀአ እዩ። ሐዚ እውን ነዚ ኣጠናኺሩ ብምቕፃል እቲ ፕሮግራም መሰጋገሪ ምርኩስ ድኣ እምበር መጠወሪ ከም ዘይኮነ ብውነ ተረዲኡ ሎሚ እውን ከም ቀደሙ ንዝያዳ ዓወት ተዓፃፂፉ ክሰርሕ ይግባእ ንብል።   


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 966
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010