እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4812459
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1719
3314
11505
4777565
44720
108196
4812459

Your IP: 107.20.94.6
2018-02-18 05:17

ዓወታቶም እናዓቀቡ ናብ ካሊእ ዓወት ዝሰግሩ

here we go
selam new

“መንግስቲ መሰረተ ልምዓታት ዝሃንፅ እኹል በጀት እንትሕዝ ጥራሕ እዩ፡፡ እቲ ዝተሓዝ በጀት ድማ ፍልፍሉ ካብ ዝእከብ ግብርን ታኽስን ስለዝኸውን እኹል እቶት ዘይብሉ መንግስቲ መንፈር ከም ዘይብላ ዒፍ ተገይሩ ይውሰድ፡፡ ነዚ እውን እዩ

“ሃገር ዝህነፅ ብልዑል ተሳትፎ ምኽፋል ግብሪ እዩ”

ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ ‘ናብ ዘበናዊ ምሕደራ ስርዓት ግብሪ ብምእታው ሱር በቆስ ዝኾነ ለውጢ ክነምፅኦ ኣለና፡፡ እንተዘይኮይኑ ኣብ ድሑር ዝኾነ ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ተሸኺልና ክራበታ ኣሲርና ብእንልምኖ በጀት ድኽነት ክነጥፍእ ኣይንኽእልን፡፡’ ኢሉ ምሕደራ ስርዓት ግብሪ ናብ ዘበናዊ ስርዓት ንኽሰጋገር ፓኬጅ ሓንፂፁ ናብ ተግባር ብምእታው ድልዱል ኢኮኖሚ መሰረት ከንፅፍ  ክኢሉ” ክብል መፅሔት ግብሪ ንልምዓት ካልኣይ ሕታም ቁፅሪ 2005 ዓ/ም ይገልፅ፡፡

ከም ኣገላልፃ እቲ ልዕል ክብል ዝረኣናዮ ሓቂ ዓለም ሓንቲ ቁሸት ኣብ ዝኾነትሉ ዘበን ወቕቱ ዝጠልቦ መሰረት ልምዓት እንተዘይተሃኒፁ ጉርዲ ኮይንካ ተጐሊልካ ካብ ምትራፍ ዓዲ ኣይወዓልን፡፡ ካብዚ ዝደሓን እውን ዝተምሃረ ሓይሊ ሰብ ወኒንካ ምስቲ እዋን ዝስጉም ቴክኖሎጅታት ምዕጣቕ እንትካኣል እዩ፡፡ ነዚ ንምውጋን ድማ ቁጠባዊ ዓቕምኻ ምድልዳል የድሊ፡፡ ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው ኣብያተ ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማታትን ወረዳታትን ትግራይ መረዳእታታት ብምፅፋፍ ኣብ ምሕደራ ግብሪ ክነጥፋ ፀኒሐን እየን፡፡ ካብተን መርኣያ ኮይነን ኣብ ምንቅስቓስ ዝርከባ ወረዳታትን ከተማታትን ክፍለ ከተማ ሰሜን ሓንቲ እያ፡፡ እዛ ቤት ፅሕፈት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝነበራ ብርኪ ኣፈፃፅማ መሰረት ብምግባር ኣብ ሕታም ቁፅሪ 896 ዳህሲስናያ ነይርና ኢና፡፡ ሕዚ ዘለዋ ብርኪ ኣፈፃፅማ መደባት እንታይ ከም ዝመስል ድማ ደጊምና ዳህሲስናያ ኣለና፡፡

ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ክፍለ ከተማ ሰሜን ኣብ 2006 ዓ/ም ካብ ክልል ዝመፀ ሓደ ነጥቢ ኣርባዕተ ሚልዮን ብር መረዳእታ መሸጣ ንግዲ ኣብ ረብሓ ብምውዓል ብወገና 50 ሚልዮን መረዳእታ ንካልኦት ከተማታትን ወረዳታትን መጊባ ነይራ፡፡ በዚ መሰረት ሰራሕተኛታት ክፍለ ከተማ ሰሜን ብኣግባቡ ዝሓዝዎ መረዳእታ ብምጥቃም ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ፍትሓውን ሚዛናውን ንምግባር እናሰርሑ ይርከቡ፡፡ ንኣብነት ሓንቲ መለዋወጢ ኣቕሓ (ስፔርፓርት) ትሽይጥ ወገን ብመዓልታዊ መፅናዕቲ “ኣብ ዓመት 100 ሽሕ ብር ተንቀሳቕሲ እኺ” ተባሂላ 10 ሽሕ ብር ግብሪ ተተሚኑላ ይኹን እምበር “ጌጋ እዩ ክንድኡ ኣየንቀሳቕስን” ብምባል ጥርዓን ኣቕሪባ፡፡ ድሕሪ እዚ ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ካብ ዝተፈላለዩ ትካላት መረዳእታታት ብምጥንኻር 36 ሽሕ ግብሪ ክትከፍል ተገይሩ፡፡ ኣብ እንዳ ሓፂነ መፂን ዝሰርሕ ካሊእ ነጋዳይ እውን እንተኾነ 100 ሽሕ ብር ዝበፅሕ ዓመታዊ ምንቅስቓስ ንግዲ የብለይን ኢሉ ብምቅዋሙ ብመሰረት ዝተረኸበ መረዳእታ ክልተ ሚልዮን ብር መሸጣ ተረኺብዎ ልዕሊ 400 ሽሕ ብር ግብሪ ክኸፍል ዝተወሰነሉ ኩነታት ነይሩ፡፡ መረዳእታታት ምንቅስቓስ ንግዲ ብኸምዚ ዓይነት ኣገባብ ብፅፈት ስለዝሰርሑ ኣብ 2005 ዓ/ም 200 ኣብ 2006 ዓ/ም ድማ 370 ነጋዶ ብርኪ “ሐ” ናብ ብርኪታት “ሀ”ን “ለ”ን ንኽዓብዩ ከም ዝገበሩ ርኢና ነይርና፡፡

በዚ መሰረት እታ ክፍለ ከተማ ኣብ ኣካረይትን ጠቕላላ ከፈልቲ ግብርን ብዝገበረቶ ሰፊሕ ስራሕ ኣብ 2003 ዓ/ም ይእከብ ካብ ዝነበረ ልዕሊ 44 ሚልዮን ብር ግብሪ ኣብ 2006ዓ/ም ናብ ልዕሊ 156 ሚልዮን ክተዕብዮ ክኢላ እያ፡፡ እዚ መጠን እቶት ኣብ ውሽጢ ሰለስተ ዓመት 112 ሚልዮን ብር ወሰኽ ከርኢ ምኽኣሉ ሓደ መርኣያ ቃልስን ኣጠቓቕማ ፅፉፍ መረዳእታን እታ ቤት ፅሕፈት ከም ዝኾነ ድማ ተገምጊሙ፡፡ ኣብ 2007 ዓ/ም እቶታ ናብ 198 ሚልዮን ብር ንምዕባይ ብመሰረት ዝተትሓዘ ትልሚ ካዓ ሕዚ ኣብ ምንታይ ብርኪ ከም ዝበፅሐት ከም ዝስዕብ ዳህሲስናዮ ኣለና፡፡ 

ሰራሕተኛታት ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ክፍለ ከተማ ሰሜን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝነበረ ብሉፅ ኣፈፃፅማ ስራሕ ዓቂቦም ዓመት ዕረፍቶም ብምስራዝ “ትርፊ ሰዓትና” እንተይበሉ ተጊሆም ብምስራሕ ኣብዚ ዓመት ክእከብ ዝተተለመ 198 ሚልየን ብር ምሉእ ብምሉእ ክእክብዎ ክኢሎም እዮም፡፡ ነዚ መጠን ገንዘብ ንምእካብ ን4,448 ብርኪ “ሐ” ከፈልቲ ግብርን ኣካረይቲ ገዛን ክልተ ግዜ መዓልታዊ መፅናዕቲ ዝተኻየደ ኮይኑ ከፈልቲ ግብሪ ምንቅስቓስ ንግዶም ብምርኣይ ብርኪ ስግግር ክገብሩ እውን ተገይሩ፡፡ ንኣብነት 104 ብርኪ “ለ” ከፈልቲ ግብሪ ናብ ብርኪ “ሀ”¿ 127 ብርኪ “ሐ” ድማ ናብ ብርኪ “ለ” ክዓብዩ ተገይሩ፡፡ እዚ ከምዚ እናሃለወ 109 ሓደሽቲ ከፈልቲ ግብሪ ንግዲ ፍቓድ ከውፅኡ ዝተገበረ ኮይኑ 425 ሓደሽቲ ኣካረይቲ ገዛ ድማ ናብቲ ስርዓት ክኣትው ብምግባር ኣብዚ ዓመት ውሳነ ግብሪ ተዋሂብዎም እዩ፡፡ ምስ እዚ ጎድና ጎድኒ እታ ቤት ፅሕፋት ሒሳብ መዝገብ ከፈልቲ ግብሪ እታ ክፍለ ከተማ እንትትፍትሽ 5 ሚልዮንን 953 ሽሕን 928 ብር ምንቅስቓስ ንግዲ ዘመላኽት መረዳእታታት ናብ ክልልን ካልኦት ኣብያተ ፅሕፈትን እንትትምግብ 1 ነጥቢ 5 ቢልዮን ካብ ክልል ዝመፁ መረዳእታታት ተጠቒማ ብእዋኑ ግብሪ ውሳነ ሂባ ኣብ ረብሓ ክውዕል ገይራ እያ፡፡

እታ ቤት ፅሕፈት ነቲ ዝተገለፀ እቶት ንምእካብ ውዳበታት ደኣንት፣ ጉጅለ ልምዓት፣ ውዳበ ኣንስትዮን ኣመራርሓ ጣብያን እናተጠቐመት ካብ ምፅናዕ ብተወሳኺ ሕድሕድ መረዳእታ ኣብ እዋኑ ናብ ግብሪ ውሳነ ክሓልፍ እናገበረት መፂኣ ኣላ፡፡ ብመሰረት እዚ ን576 ሒሳብ መዛግብቲ ብዕምቆት ብምፍታሽ ብስትራተጂ ኦዲት ክፍለዩ ክኢሎም እዮም፡፡ እዚ እውን 205 ከፈልቲ ግብሪ ፅፉፍ መረዳእታ ብምሓዞም ሒሳብ መዝገቦም ቅቡል ዝተገበረ እንትኾን ን202 ሒሳብ መዛግብቲ ድማ ብውሱን ኦዲት ንኽረኣዩ ተወሲኑ እዩ፡፡ ይኹን እምበር 169 ከፈልቲ ግብሪ ኣብ ኣታውን ወፃእን ሒሳብ መዝገቦም ሰፊሕ ክፍተት መረዳእታ ብምርካቡ ብዓሚዩቕ ምርመራ ኦዲት ንኽረኣዩ ከም ዝተወሰነ መተሓባበሪ ኣወሳስና እቶትን ክትትልን እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ግርማይ ይብራህ ይገልፁ፡፡

ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዘሎ ስራሕቲ ምፅፋፍ መረዳእታ ዝነኣድ እዩ፡፡ ሕብረተሰብ ቅብሊት ምቁራፅ ተግባራዊ እናገበሮ ኣብ ዝኸደሉ እዋን ኣከብቲ ክራይ ድማ ዘይሕጋዊ ቅብሊት ብምድላው ከጭበርብሩ ዝፍትኑሉ ኩነታት ኣሎ፡፡ ብምዃኑ እውን እታ ቤት ፅሕፈት ሕድሕድ መረዳእታ ቅድሚ ናብ ግብሪ ውሳነ ምሕላፉ እታ መረዳእታ ሕጋዊት ምዃና ትፍትሽ፡፡ ብመሰረት እዚ ክልተ ዘይሕጋውያን ነጋዶ ዘቕረብዎ መረዳእታ ተቐባልነት ዝሰኣነሉ ኩነታት ነይሩ፡፡ ሓደ ነጋዳይ ካብ ሓደ ኮንትራክተር ሓደ እዋን 428 ካሊእ እዋን 222 ብር ዝዓደጎ ዕንፀይቲ ነተን ክልተ ቅብሊት ኣብ ሕድ ሕደን ሰለስተ ባዶ ብምውሳኽ እቲ ዕንፀይቲ “ፈለማ ብ428 ሽሕ ብርንካሊእ ግዜ ድማ 222 ሽሕ ብር ዓዲገ እሞ ኣብ ወፃኢ ይተሓዘለይ ኢሉ የምፀኦ፡፡ እቲ መረዳእታ ብትኹረት እንትፍተሽ ግን ዝኾነ ቁፅሪ ከም ዝተወሰኾ እቶም ሰራሕተኛታት ብሞያዊ ጥበቦም ተረዲኦም፡፡ ሽዑ እንታይ ክገብሩ ከም ዘለዎም ተዛትዮም ዝረኸብዎ መፍትሒ ቀራዩ እታ ቅብሊት ምርግጋፅ እዩ ነይሩ፡፡ ነታ ቅብሊት ዝሃበ ኮንትራክተር እታ ዝቖረፃ ቀራዪት ቅብሊት ሒዙ ክመፅእ ብምግባር እቲ ተግባር ኣካብነት ክራይ ምዃኑ ድማ ይፍለጥ፡፡ በዚ እውንሽዑ ንሽዑ ይፍሸል፡፡ ሽዑ እቲ ነጋዳይ ንምንታይ ከምኡ ገይርካ እንትበሃል “ሰባት እዮም ወሲኾምለይ” ኢሉ ከመኽኒ ይፍትን፡፡ ኮይኑ ግን ዳግም ከምኡ ዝበለ ስሕተት ከይድገም መጠንቀቕታ ብምሃብ እቲ ተግባር መምሃሪ ኮይኑ ኣብ መድረኽ ነጋዶ ክቐርብ ተገይሩ፡፡

ብተመሳሳሊ መልክዑ ካሊእ ነጋዳይ ብ700 ሽሕ ብር ዝዓደጎ ሓፂንን መለዋወጢ ኣቑሑትን ዘይሕጋዊ “ቫት”ን “ቲኦቲ”ን ኣቑሪፁ ዝመፀ ኮይኑ ነቲ መረዳእታ ብዕምቆት ብምፍታሽ ውድቂ ተገይሩ እዩ፡፡ እዚ ነጋዳይ እውን “ብሰብ ስለ ዘልኣኽክዎ ዘይሕጋዊ ቅብሊት ምዃኑ ኣይፈለጥኩን” ኢሉ ከመኽኒ ፈቲኑ ነይሩ፡፡ ይኹን እምበር እቲ ዝቐረበ ምኽንያት ዘይትኽክል ምዃኑ ብምሕባርን ነቲ መረዳእታ ውድቂ ብምግባርን ኣብ ሒሳብ መዝገቡ ብወፃኢ እንተይሓዝካ ብምቕፃዕ ንቐፃሊ ከይድገም መጠንቀቕታ ተዋሂብዎ እዩ፡፡ ብተወሳኺ ኣብ መድረኽ ነጋዶ ብኣብነት ብምቕራብ ካልኦት ወገናት ክመሃርሉ ዝተገበረ ኮይኑ ዛጊድ እውን ትካል ዘይብሎም “ቅብሊት ‘ቫት’ን ‘ቲኦት’ን ክንቆርፀልኩም” ካብ ዝብሉ ገለገለ መጭበርበርቲ ነጋዶ መርካቶ ንኽቑጠቡ ከም ዝሓገዞም ዝገለፁ ነጋዶ ከም ዝነበሩ እቶም መተሓባበሪ የረድኡ፡፡

ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ንከፈልቲ ግብሪ በቢ ወርሑ መድረኽ ኣዳልዮም ኣስተምህሮ ብምሃብ ኣብቲ ነጋዳይ ዝሓሸ ግንዛበ ተፈጢሩ ንምባል ይከኣል፡፡ ናይዚ መርኣያ ኣብ ብርኪ “ሐ” ዝርከቡ ደኣንት ከፈልቲ ግብሪ ሃገራዊ ግቡእ ዝኾነ ግብሪ ንዘይምኽፋል “ማሕበራት ኢና” ካብ ዝብል ሸፈጥ ወፂኦም “ዓመት ምሉእ ሰሪሐ እንታይ ኮይነ ግብሪ ዘይከፍል?” ናብ ዝብል ስምዒት ክመፁ ክኢሎም እዮም፡፡ ብፍላይ ቅድም እንትብል ንሰራሕተኛታት እቶት ብጎቦ ዓይኖም ዝሪኡ ዝነበሩ ሒሳብ መዝገብ ዝሕዙ ከፈልቲ ግብሪ “ሒሳብና ብእዋኑ እናተርኣየ ስለ ዝውሰን እዞም ሰራሕተኛታት ንቐፃሊ ዓመት ዕዳ ሒዝካ ካብ ምፅናሕ ኣድሒኖምና” እናበሉ ዘመስግንሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ፡፡ ከፈልቲ ግብሪ እታ ክፍለ ከተማ ምኽፋል ግብሪ ተመሊሱ ዘልመዐካ ክፍፍል ሃፍቲ ምዃኑ ብምግንዛብ ኣብ ሓምለ ዝግበር ምኽፋል ግብሪ በቢዘፈር ንግዶም ብምውዳብ ዝኸፍልሉ መዓልቲ ነፂሮም ይንቀሳቐሱ ከም ዘለዉ ነጋዳይ እታ ክፍለ ከተማ ኣይተ ሕሉፍ ተስፋይ ይገልፁ፡፡

ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ክፍለ ከተማ ሰሜን ከምዚ ዝበለ ለውጢ ክተመዝግብ ዝኸኣለት ምስ ከፈልቲ ግብሪ እናተናበበት ስለትኸድ እዩ፡፡ ሓድ ሓደ መዓልታዊ መፅናዕቲ እንትካየድ ሪኦም ቆልዑ እናገደፉ ንዝስወሩ ከፈልቲ ግብሪ በቢ እዋኑ ምንቅስቓስ ንግዲ እታ ትካል ግምት እናተወሰደ ተመላሊስካ እንትስኣኑ ብቆፆሮ ካብኡ ዝሓለፈ ድማ ፃውዒት ምልክታ ብምልጣፍ ፅንዓት ክትገብር ፀኒሓ እያ፡፡ ብኸምዚ መንገዲ ስለዝኸደት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 70 ዝነበረ ግብሪ በዚሑና ዝብል ጥርዓን ኣብዚ ዓመት ናብ 38 ክወርድ ክኢሉ እዩ፡፡ ካብ 4,448 ብርኪ “ሐ”ን ኣካረይቲ ገዛን ከፈልቲ ግብሪ 38 ጥራሕ ውሳነ ግብሪ በዚሑ ኢሎም ዝጠርዑ ኣካላት ምርኣይ እቲ መፅናዕቲ ክሳብ ክንደየናይ ፍትሓዊ ከም ዝነበረን ኣብቲ ሕብረተሰብ እውን ዝሓሸ ግንዛበ ግብሪ ብምፍጣር መንፈስ ግብሪ ከፋላይነት ክዓስሎ ከምዝተገበረ ዘመላኽት እዩ፡፡

ኮይኑ ግን ኣብ ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ዓበይቲ ለውጥታት እንትመፅኡ ከምቶም ኣብ ላዕሊ ዝተገለፁ ተግባራት ኣካብነት ክራይ መሊኦም ዝተቐረፉ ኣይኮኑን፡፡ “ብዘይ ግብሪ ዝውገን መሰረተ ልምዓት፣ ሰላም ሓንቲ ዓዲ ዘረጋግፅ ሓይሊ ፀጥታ፣ ልምዓት ከቀላጥፍ ዝኽእል ክኢላ ሓይሊ ሰብ ስለዘየለ ግብሪ ንኽፈል፣ ፍትሓዊ ውሳነ ግብሪ ክህሉ ድማ ቅብሊት ንቑረፅ” እናተብሃለ እንትሕበር ዘይሕጋዊ ቅብሊት “ቫት”ን “ቲኦትን” ዝፈጠሩ ኣከብቲ ክራይ ይመፁ ኣለዉ፡፡ እዚኦም ናብ ሕጊ ኣቕሪብካ መምሃሪ ቅፅዓት ከይውሰዶም ድማ ካብቲ ሰራሕተኛ በዓል መዚ ክስወሩ ፀኒሖም እዮም፡፡ ኮይኑ ግን እዚኦም ካብ ህዝቢ ክስወሩ ስለ ዘይኽእሉ እቲ ሕብረተሰብ እናቃልዐ ስርዓት ምሕደራ ግብሪ እዛ ሃገር ውሑስ ንክኸውን ብፅሒቱ ክዋፃእ ይግባእ፡፡

ህዝቢ እቲ ንመንግስቲ ኢሉ ዝኸፍሎ 15 ምኢታዊ ቀረፅ ናብ መንግስቲ እናበፅሐ ልምዓትና ክቀላጠፍ እንተኾይኑ ናይ ዝተጠቐምናሉ ግልጋሎት ቅብሊት እንትንሓትት ጥራሕ እዩ፡፡ እንተዘይኮይኑ ንልምዓት ሃገር ኢልና ዝኸፈልናዮ ቀረፅ ናብ ውልቀ ረብሐኦም ስለ ዘውዕልዎ ቅብሊት ምሕታት ሓደ መግለፂ ሃገራዊ ፍቕሪ ምዃኑ ተገንዚብና ብፅሒትና ክንዋፃእ ይግባእ፡፡ እንተ ንቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ክፍለ ከተማ ሰሜን ግን ሕልኽላኻት ተግባራት መጭበርበርቲ እናቃልዐት መደባታ ብዝግባእ ብምዕዋታ ዓወታቶም እናዓቀቡ ናብ ካሊእ ዓወት ዝሰግሩ ሰራሕተኛታት ዝሓዘት ቤት ፅሕፈት ኢልናያ ኣለና፡፡


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 970
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010