እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

5052280
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
2377
2909
31394
4998067
84474
110388
5052280

Your IP: 54.198.134.104
2018-04-20 14:27

ካብ ካልኦት ዝመሃር እቲ ዝበለፀ እዩ!

here we go
selam new

ሰራዊት ብምንቕናቅ ካብ መንጨብጨቢ ናብ ተሸላሚ ዝመፀ ሰራሕተኛ

ኣብ 2006/07 ዓ/ም “ብኣፈፃፅማ ስርሓ ሞዴል” ተባሂላ እያ ብብርኪ ክልል ንሽልማት በቒዓ ነይራ፤ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማ ኣላማጣ። ይኹን እምበር ኣብ 2008 ዓ/ም መደባት ብምንጥብጣብ ካብ ዝነበራ መሪሕነት ክተንሸራትት ክኢላ እያ። ቀንዲ ምኽንያት እቲ ምንሽርታታ ኣብ መሪሕነት ዝነበረ ክፍተት ከም ዝኾነ እዩ ተራእዩ። ጉድለት መሪሕነት ማለት፣ ኣብ ክንዲ ሰራሕተኛ ኣዋሂድካ ብሰለጤንን ፅሬትን መደባት ክስርሑ ምግባር ገሊኡ ሰራሕተኛ መጥቅዒ፣ ገሊኡ ኸዓ ተኸላኻሊ ብምዃን ኣብ ጎይቊ ዝውዕለሉ ኩነታት እናተፈጠረ ክትእርም ዘይምኽኣል ዘማእኸሎ ሕመቕ እዩ ነይሩ። እዚ ኩነታት ድማ እቲ ሰራሕተኛ ሓድነቱ ክልሕልሕ እናገበሮ መፂኡ። በዚ ምኽንያት ሓድነቱ ዝተበጣጠሰ ሰራሕተኛ እንበኣር ውሁዳትን ስሙራትን ሰራሕተኛታት ምስ ዘለውወን ኣብያተ ፅሕፈት ተወዳዲሩ መደቡ ብዝግባእ ከዐውት ብዘይምኽኣሉ ካብ ሽልማት ርሒቑ ንተሸለምቲ ዘጣቕዕ መማዕደዊ ናብ ምዃን ወሪዱ።

እዚ ሕመቕ ኣብ 2008 ዓ/ም ዝተረኣየ ውድቀት ቤት ፅሕፈት እቶት ከተማ ኣላማጣ እዩ። ይኹን እምበር ሎሚ ክነዋገዐኩም ደሊና ዘለና ነጥቢ ግን “እዛ ቤት ፅሕፈት ከመይ ናብዚ ሕመቕ ኣትያ” ዝብል ኣይኮነን። እኳ ድኣስ ካብዚ ፀገም ንምውፃእ ዝገበረቶ ፃዕርን ዘዐወተቶ ስራሕን መምሀሪ እዩ እሞ ከመይ ናብቲ ንቡር ዓወታ ከምዝተመለሰት ኢና ክነዘንትወልኩም። ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝገለፅናዮ እዚ ፀገም ከምዘሎ ዝተረድአ ኣመራርሓ እታ ከተማ ቆሪፁ ናብ ምህዳስ እንትኣቱ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ኢዱ ኣእትዩ ስለ ዝሓገዘ እቶም ፀገማት ተጎሊሎም ወፂኦም እዮም። እቲ ካብ ናይ ትማሊ ተሸላሚ ናብ ናይ ሎሚ መጣቕዒ ንድሕሪት ዝተመለሰ ሰራሕተኛ “ናብ ዝነበርናዮ መሪሕነት ክንምለስ ኣለና” ኢሉ ብኒሕ ብምልዕዓል ዝነበርዎ ፀገማት ነቒሱ ከውፅእ ጀሚሩ።

ለውጢ ክርከብ ዝኽኣለ እቲ ፀገም ስለዝተገምገመ ኣይኮነን። ኣብታ ቤት ፅሕፈት ዝተወለዐ ገምጋም ኣብ ቃላት ዝተርፍ ዘይኮነስ ክሳብ ምቅፅፃዕ ሰራሕተኛ ዝኸደ ለዋጥን ተግባራውን እዩ ክኸውን ክኢሉ። ከም ቤት ፅሕፈት ጥራሕ ዘይኮነስ ምምሕዳር እታ ወረዳ እውን ከይተረፈ ነቲ ቤት ፅሕፈት እቶት ዝመርሕ ዝነበረ ሓላፊ ብዝነበሮ ፀገም መሪሕነት ገምጊሙ ካብ ስራሕ ክእለ እዩ ገይሩ። ካሊእ ኣብ ቀንጠብጠብ ዝኣተወን 19 ዝኣኽሉ መዛግብቲ ሒሳብ ኦዲት ብሰንኪ ዘይምግባሩ ከም ቤት ፅሕፈት ንውድቀት ዓብዪ ምኽንያት ዝኾነን ሰራሕተኛ እውን መሃያ ሰለስተ ወርሒ ንክቕፃዕ ብድስፕሊን ኮሚቴ ተወሲኑሉ እዩ። ኣብ ነገር እንበር ኣብ ስራሕ ዘይነበረ ካሊእ ሰራሕተኛ እንተኾነ እውን ብኸቢድ መጠንቀቕታ ክሕለፍ እዩ ተገይሩ። ነዚ ገምጋም ስዒቡ እቲ ምስጥጣም ጠንኪሩ ክኸይድ ኣብ ዝጀመረሉ እዋን ድማ እቶም ፀገም ዝነበሮም ክልተ ሰራሕተኛታት ብዓርሰ ፍቓዶም ካብቲ ቤት ፅሕፈት ብምልቃቕ ናብ ናይ ውልቀ ስራሕ ኣትዮም። እዚ ክኸውን እንተሎ እቲ ቤት ፅሕፈት ናብ ንቡር ቦትኡ ይምለስ ምህላው ዘርኣዩ እኹላት ኣብነታት ነይሮም።

ብርግፅ ሕመቕ እታ ቤት ፅሕፈት ውልቀ ሰባት ብምሽግሻግን ብምቕፃዕን ጥራሕ ዝቃናዕ ኣይነበረን። እቶም ሰባት ነቲ ኣሰራርሓ እዮም ቀይዶም ሒዞምዎ ነይሮም። ስለዚ እቲ ስራሕ ክዕወት እንተድኣ ኮይኑ ድሕሪ እቶም ሰባት እቲ ኣሰራርሓ ክፍተሽ ነይርዎ። እቶም ሰራሕተኛታት “ፀገማትና ኣብ ቁልፊ መደብ ህንፀት ሰራዊት ልምዓት ብዘይምድሃብና እዩ” ዝበልሉ ምኽንያት እውን እዙይ እዩ ነይሩ። ስለዚ ናብቲ ዝነበርዎ ጥንካረ ንምምላስ ብመንፅር ህንፀት ሰራዊት ልምዓት እዮም ንውሽጦም ፈቲሾም። ድሕሪ እዚ ሓደሽቲ ኣሰራርሓታት ኣተኣታትዮም እዮም እቲ ስራሕ ፈሊመምዎ። እዚ Reform (ምኽላስ) ካብ ትልሚ ምምዕርራይ እዩ ጀሚሩ። ንኣብነት ኣብ ሰሙን ሰሉስን ሓሙስን ዝግበር ብቓለ ጉባኤ ዝተደገፈ ውዕሎ ገምጋምን ኣብ ወርሒ ክልተ ግዜ ኩልሻዕ ቀዳም ዝካየድ ዓርሰ ምምህሃርን እንተይተቖራረፀ ብስሩዕ መንገዲ ዘካይድዎ ርክብን መተኣራረምን ምጥቃስ ይከኣል። ድሕሪ እዚ እቲ ሰራሕተኛ ናብቲ ንቡር ብሉፅ ኣፈፃፅማ ስራሕ ክምለስ ክኢሉ።

“ናብቲ ንቡር ተመሊሱ” ማለት ከዐውቶም ዘይከኣለ ብዙሓት ስራሕቲ ብቐሊሉ ናብ ዝቆፃፀርሉ ብርኪ በፂሑ። ንኣብነት ኣብ ነጋዶን ኣካረይትን ዝነበረ ምሕባእ ግብሪ ዝተቖፃፀርሉ ሜላ ምጥቃስ ይከኣል። ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ነዚ ንምፍታሕ ንታሕተዎት ነጋዶን ኣካረይትን ብኽልተ መልክዕ (ብውዳበን ብነፍሲ ወከፍን) መዓልታዊ መፅናዕቲ እናካየዱ እዮም ክቆፃፀርዎም ጀሚሮም። እቶም “ብውዳበ መልክዕ” ዝበሃሉ ኣብ ዕዳጋ፣ ሼድ፣ ብሎኬት ዝተዋፈሩ ነጋዶ እቲ ዝግባእ ምስሎም እንታይ ከምዝመስል ንምፍላጥ ዝጥቀምሉ እዩ። ፈለማ እቶም ኣመራርሓ ጉጅለ ነጋዶ ብመሰረት ዝተውሃቦም ስልጠና ምስቶም ነጋዶ ብመጠን ምንቅስቓስ ስርሖም በዓልቶም ተገማጊሞም መን ኣብ ቅድሚት፣ ማእኸልን ድሕሪትን ከም ዝስራዕ ዘቐምጥሉ ኩነታት ተፈጢሩ። እቶም ነጋዶ ነቲ ስልጠና መሰረት ገይሮም ተገማጊሞም እንትሰራርዑ “ዋላ ኣዋፂእና ክኸፍልዎ ዝግባእ ግብሪ ክንሽፍነሎም እምበር ኣብ ክሳራ ዝኣተው ኣለው” ንዝበልዎም ነጋዶ ኣብ ራብዓይ ብርኪ ሰሪዖም ዝሰድሉ ኩነታት ከምዝተፈጠረ መተሓባበሪት ኬዝ ቲም መረዳእታ ወ/ሮ ህይወት ታደለ ይገልፃ።

ብኸምዚ ናብ መስመር ለውጢ ዝኣተው ነጋዶ ከምዘለው ዝተዓዘቡ ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ነታ ስርርዕ ነጋዶ ኣብ ግምት ኣእትዮም ብናይ በዓልቶም ውሽጣዊ ኣሰራርሓ እውን መዓልታዊ መፅናዕቲ ብምክያድ ናብ ተመን ግብሪ ኣትዮም። እቲ ብሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት እታ ከተማ ዝውሰን ተመን ግብሪ እቶም ኣመራርሓ ጉጅለታት ልምዓት መሊሶም ክሪእይዎ ብምግባር ናይቶም ኣመራርሓ ርኢቶ ጠርኒፍካ ዝመሓየሸሉ ከይዲ እውን ኣተኣታትዮም። ድሕሪ እዚ ክመሓየሽ ዝግበኦ ኣመሓይሾም ናብ ቤት ምኽሪ ዘርፊ ነጋዶ እታ ከተማ ዘቕርብሉ ኩነታት ስለ ዝፈጠሩ ሰራሕተኛ እታ ቤት ፅሕፈትን ከፋሊ ግብርን ከም ማይን ፀባን ምውህሃድ ጀሚሮም። ብፍላይ እቲ ተመን ግብሪ ኣብ መወዳእታ ኩሉ ነጋዳይ ክርእዮ ኣብ ዝኽእል መቓልዕ ቦታ ብምልጣፍ ኩሉ ነገር ብግልፂ ብምስርሖም ምስቲ ነጋዳይ እናተረዳድኡ ክኸዱ ኣኽኢሉዎም። ስለዝኾነ ቅድም ኢሉ ትሽዓተ ዝነበረ ጥርዓን ነጋዶ ኣብ 2009 ዓ/ም ናብ ክልተ ክወርድ ከምዝሓገዘ ዓቃቢ ሕጊ እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ሞላ ካሕሳይ የረድኡ።

እቲ ብብቱን መልክዕ ዝካየድ ካልኣይ መዓልታዊ መፅናዕቲ እውን እንተኾ ነቶም ኣብ በቢ ቁሸቱን በቢ ከባቢኡን ዘለው ሸቀጣት ንምፅናዕ ኣርባዕተ ጉጅለ ክጣይሹ እዮም ተገይሮም። እዚ ከይዲ ብዋናነት ትካላትን ክራይ ገዛን ዝፅነዐሉ ኣመራርሓ ጉጅለ ልምዓት ደቂ ኣንስትዮ ብዋናነት ዝንቀሳቐሳሉ ሜላ እዩ። ኣብዚ ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ነተን ኣመራርሓ ጉጅለ ልምዓት ብምስልጣን በቢ ቁሸተን ዘሎ ኩነታት ክራይ ገዛ ከፅንዓ ምስገበሩ ምሕባእን ምሽፋጥን እናተቐነሰ መፂኡ። ንኣብነት ኣብ 2009 ዓ/ም ን139 ጉጅለታት ልምዓት ደቂ ኣንስትዮ ዘሰልጠኑ ኮይኖም ካብዚኣተን እተን 80 ጉጅለታት ልምዓት ኣብ 16 ቁሸታት ተኸፋፊለን ኣብ ሰለስተ መዓልቲ 940 ገዛውቲ ከፅንዓ ክኢለን እየን። ኣብ 2010 ዓ/ም እውን እንተኾነ ን64 ጉጅለታት ልምዓት ደቂ ኣንስትዮ ዳግም ብምስልጣን ካብዚኣተን እተን 48 ጉጅለታት ልምዓት ናብ ተግባር ኣትየን እየን። ብፍላይ ሰለስተ ጉጅለታት ልምዓት ምስ ሓደ ሰራሕተኛ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ኮይነን ስለዝተዋፈራ ኣብ ሰለስተ መዓልቲ 1033 ገዛውቲ ንምፅናዕ ክከኣልን ንምቁፅፃርን ቀሊል ገይርዎ።

ብኸምዚ መልክዑ እናተዋደዱ ስለዝኸዱ ዝሕባእ ዝነበረ ግብሪ ክተርፍ ገይረምዎ። ንኣብነት 600 ብር ዝካረ ዘሎ ገዛ “ብ400 ብር ኢና ኣካሪናዮ” እናተብሃለ ዝሕባእ ዝነበረ ሸፈጥ በተን ፈለጥቲ ውሽጢ ኣባላት ጉጅለታት ልምዓት ተቓሊዑ እቲ ትክክለኛ ክራዩ 600 ብር ምዃኑ ተረጋጊፁ ናብ ስርዓት ክኣቱ ዝገበረኦ ሓደ ኣብነት ምጥቃስ ይከኣል። ካልኣይ ኣብነት ክንውስኽ፡- ሓደ ትካል 4000 ብር ወርሓዊ ክራይ ከምዘለዎ ብመፅናዕቲ ተታሒዙ ይፀንሕ። እቲ በዓል ዋና ግን ምስ ተኻራዪ ተመሻጢሩ ብብር 1500 ከም ዘካረዮ ኣብ ፍትሒ ውዕሊ ኣሲሩ ዝመፀሉ ኩነታት ነይሩ። ኮይኑ ግን በቲ ኣቐዲሙ ዝተኻየደ መፅናዕቲ መሰረት “ብር 1500 ዘይኮነስ ብር 4000 እዩ ዝካረ” ተባሂሉ በቲ ትክክለኛ ክራይ ኽምዝገብ ዝተገበረሉ ኩነታት ተፈጢሩ፤ ሳላ እተን ጉጅለታት ልምዓት።

ጉጅለታት ልምዓት ክሳብ ክንድዚ ተገዲሰን መዐወትቲ እቲ መደብ ዝኾናሉ ምሽጥር እንታይ ምዃኑ ንምፍላጥ ነባሪት ጣብያ 02 ቁሸት ክልተ ኣዶ መንበር ጉጅለ ልምዓት ለምለምን ንዝኾና ንወ/ሮ ኣዳኑ በለጠ ኣዘራሪብናየን ነይርና። እተን ወ/ሮ “ንሕና ዕድመ ድፍእ ዘበልና፣ ሰለስተ መንግስቲ ዝረኣና ሰባት ኢና። ቅድም እኽሊ ክትሽምት ኣድጊ ሒዝካ ዘጓሕ ዝበሃለሉ ዝነበረ ሎሚ ሳላ ፅርግያ ኣብ ሓፂር ግዜ ሓሳብካ እትውግነሉ ኩነታት እዩ ዘሎ። ቅድም ኣዶታት እንትወልዳ ከይሞታ በዓቲ ዝድገፍ ዝነበረ ሎሚ ሳላ ሕክምናን ኣንቡላንስን ጭንቂ ወላድ ዳርጋ ተሪፉ ኣሎ። ኣብ ትምህርቲ፣ መብራህትን ካልኦት መሰረተ ልምዓትን መፂኡ ዘሎ ለውጢ ሳላ እቶት መንግስቲ እዩ። መንግስቲ እቶት እንተዘይረኺቡ እቲ መሰረተ ልምዓትስ ይትረፍ ሰራሕተኛ ቆፂሩ እውን ንዓና ከገልግለና ኣይኽእልን። ነዚ ተረዲእና ኢና ውራይ ግብሪ ውራይና ኢልና ክንሰርሕ ዘለና” ክብላ ገሊፀናልና። በዚ መሰረት ዝሓሸ ምርድዳእ እናገበራ ከምዝመፃ ብምዝኽኻር።

ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት ከተማ ኣላማጣ ካብቲ ዘጋጠሞም ውድቀት ንምትሳእ ዘንፀፍዎ ስርዓት ግብሪ ነቲ ልዕል ኢሉ ዝተሓበረ ይመስል። ውራይ ግብሪ ብኸምዚ መልክዕ ናብ ህዝቢ እንትሰርፅ ተኣምር ክስራሕ ከምዝኽእል ዝለዓለ ትምህርቲ ተወሲድዎ እዩ። ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ኣብቲ ዝበዝሕ ከፋሊ ግብሪ ማለት እውን 3250 ብርኪ “ሐ” ዘሎ ነጋዳይ ከተማ ኣላማጣ ብጉጅለታት ልምዓት ኣቢሉ ክውገን ብምኽኣሉ ነቶም 402 ሒሳብ መዝገብ ዘለዎም ላዕለዎትን ማእኸለዎትን ከፈልቲ ግብሪ ድማ ዓቕሞም ኣዕሪፎም ንክሰርሑ እናሓገዞም እዩ። ሎሚ ኣብ ከተማ ኣላማጣ ግብሪ ክስውሩ ንዝሓስቡ ነጋዶ መረዳእታታት እናዋደዱ ናብ ስርዓት ክኣትው ዝገብሩሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ንኣብነት ሓደ ኣብ ኮንስትራክሽን ዝንቀሳቐስ በዓል ሃፍቲ ግብሪ ንዘይምኽፋል መዐደጊ ስፔርፓርት፣ እርጋን መሽናትን ካልኦት ምኽንያታትን ብምፅፍፃፍ “ኒል” (ትርፊ ኣልባ) ኢሉ ሒሳብ መዝግብ ኣስሪሑ ዝመፀሉ ኩነታት ነይሩ። ብመሰረቱ እቶም ኣብ ስወራ ግብሪ ዝንቀሳቐሱ ሰባት ምስ ክኢላታት ሒሳብ እናተመሻጠሩ ዝሰርሕዎ ስለዝኾነ ክፍተቱ ብዘየርኢ ኩሕል ስእል ኣቢሎም እዮም ዘቕርብዎ። ኮይኑ ግን “ንብረት ብሃፍቲ እንተየመዝገብካ ብእርጋን ይኹን ፅገና ‘ወፃኢ ገይረ’ ኢልካ ኣይትሓትትን” ብዝብል መስርሕ 121 ሽሕን 720 ብር ግብሪ ክኸፍል ገይሮምዎ እዮም። ሰለስተ ደብሪ ዘለዎ ገዛ ዝውንን ሓደ መካረዪ እውን በቲ ሓደ ገፅ “ክልተ ምድሪ ጥራሕ ኣካርየ” ኢሉ ዘፍለጠ ኮይኑ በቲ ካሊእ ገፅ ድማ ካብ ግብሪ ንከምልጥ ናይ ሰለስቲኡ ደብሪ እርጋን ወፃኢ ገይሩ ሒሳብ መዝገብ ኣስሪሑ እንትመፅእ “ኣብ ግልጋሎት ዘይወዓለ እርጋን ኣይተሓዘሉን” ብዝብል ኣሰራርሓ በቲ ዘመልከቶ ክልተ ደብሪ ክራይ ገዛ ናብ ስርዓት ግብሪ ንክኣቱ ገይሮም እዮም።

ከምዚ ስርዓቱ ናብ ዝሓለወ ኣፈፃፅማ ዝተመልሰ ሰራሕተኛ ልምዓት እቶት ከተማ ኣላማጣ በቢዓመቱ ዘመዝግቦ ዘሎ ወሰኽ እቶት ብቕዓት ህንፀት እቲ ሰራዊት እናርኣየ መፂኡ ኣሎ። ንኣብነት ኣብ ሓምለ 2009 ዓ/ም ዝነበረ መዓልቲ ምጅማር ምኽፋል ግብሪ ኣብ ውሽጢ ሸሞንተ መዓልቲ ብምሉእነት ክእከብ ክኢሉ እዩ። ኣብ ሓፂር ግዜ ምእካቡ ጥራሕ ኣይነበረን እቲ ዓወት። ኣብ ፈለማ እቲ ዓመት 35 ሚልዮን እቶት ክእክብ እዩ ብበዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትልሚ ተታሒዙሉ ነይሩ። ኣፈፃፅማ እቶም ሰራሕተኛታት ምስተረኣየ ግን ድሕሪ ሽዱሽተ ወርሒ ናብ 38 ሚልዮን ክዓቢ እዩ ገይሩ። ከም ቤት ፅሕፈት እቲ ምምሕያሽ ትልሚ ብዕምቆት ተረዳዲኦም ኣብ ቤት ምኽሪ ኣፅዲቖም ስለ ዝተንቀሳቐሱ ከዓ ልዕሊ 38 ሚልዮንን 653 ሽሕ ብር (ልዕሊ ትልሚ) ክእክቡ ክኢሎም እዮም።

ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማ ኣላማጣ ናብዚ ክትበፅሕ ዝኸኣለት ዘለውዋ ፀገማት ኣለልያ ስለዝኣረመቶም እዩ። ትማሊ ፅቡቕ ስለዝነበርካ ፅቡቕ ኮይንካ ትነብር ማለት ከምዘይኮነ ንሳ ካብ ባዕላ ተማሂራ ኣላ። ንሕና ከዓ ካብታ ቤት ፅሕፈት ክንመሃር ይግባእ። ምኽንያቱ ካብ ባዕሉ ዝመሃር ጎበዝ እንትኸውን ካብ ካልኦት ዝመሃር ከዓ እቲ ዝበለፀን ናይ ጎበዛት ጎበዝን እዩ እሞ።


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 971
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት ለካቲት 2010