እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4812467
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1727
3314
11513
4777565
44728
108196
4812467

Your IP: 107.20.94.6
2018-02-18 05:18

እናሓደረ ዝብርኽ ኣፈፃፅማ

here we go
selam new

ወለድና “ዓንዲ ሒዝካ ተቖፀ” ይብሉ። እዚ ምስላ ውህሉል ፍልጠት ዘለዎ ኣባህላ እዩ። እቲ ምንታይ እዚ ብሂል ኣብ ማሕበራዊ መስተጋብር ሕብረተሰብና ዳርጋ ኣብ ዘይኣትዎ ቦታ ዘይብሉ ሰፊሕ ትርጉም ዘለዎ ተምሳሌታዊ ዘይቤ ስለ ዝኾነ። ቀጥታ ትርጉሙ እንትንርኢ እውን እቲ      ሓደ፤ “ዓንዲ” ማእኸል እቲ ውራይ ብምዃኑ ናብ ማእኸል ቀሪብካ ካብቲ ዕሙር ጎይላ ዋና ተቛዳሲ ከምትኾን ንምሕባር እዩ። እቲ ካሊእ ትርጉሙ ድማ ኣብ ማእኸል እቲ ፀወታ ካብ ሃፍቲ እቲ ባህሊ እንትትቋደስ ካብ በዝሒ ምውዝዋዝ ዝብገስ ንከይትወድቕ እሞ ጉድኣት ንከይበፅሓካ “ዓንዲ ሓዝ” ክብሉ ይምዕዱ። እዚ እውን ዓንዲ እንተሒዝካ ክንዲ ድላይካ እንተተነነኻ ዘተኣማምንን እትምርኮሰን ዓንዲ ኣብ ጥቓኻ ስለዘሎ ጉድኣት ኣይበፅሓካን ንምባል እዩ።

ነዚ ብሂል ወለዲ ብዘይምኽንያት ኣየልዓልናዮን። ግለፅነት፣ ፍትሓውነትን ስሉጥ ግልጋሎትን ዝብሉ ዓንድታት ስርዓት ግብሪ ብምሓዝ ኣፈፃፅማ መደበታ እናሓደረ ዝብርኽ ቤት ፅሕፈት ስለ ዝረኸብና እዩ። ጉዕዞና ናብ ዞባ ምብራቕ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማ ዓዲግራት እዩ። መንግስቲ፤ እዛ ሃገር ካብ ዝነበረቶ ትሕቲ መስመር ድኽነት ንክትወፅእ ኣንፈታት ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ከም ዝሓንፀፀ ይፍለጥ። እቲ ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ብኣግባቡ ንከይዕወት መጉረብ ኮይኑ ዘዐንቅፎ ዋና መሓንቕ ድማ ሕፅረት በጀት ከምዝፍትኖ ተፈሊጡ። እዚ ድማ በብእዋኑ ብዝልመን ልቓሕ ገንዘብ ዓቐበት ስለዘይውፃእ እቲ ክፍተት ብውሽጣዊ ዓቕሚ ንምፍታሕ ኩለመዳይ ፀጋታት ግብሪ ፀንቂቕካ ምእካብ  ከም ዘድሊ መንግስቲ ይርዳእ። ብምኽንያት እዚ ድማ ኣወዳድባ ሓይሊ ሰብ እቶት ንምትዕርራይ ኣድልዩ።

እዚ ምትዕርራይ ኣብ 2003 ዓ.ም ኣብ ትሕቲ ትልምን ፋይናንስን ብከይዲ ስራሕ ዝጥርነፍ ዝነበረ እቶት ዓርሱ ክኢሉ ብብርኪ ቤት ዕዮ ክጣየሽ ተገይሩ። ብሓደሽቲ መምርሒታትን ኣዋጃትን ተዓጂቡ  ዝተጣየሸ እዚ ቤት ዕዮ፤ ኣብ ቅድሚኡ ብዙሓት ፈተናታት እናገጠምዎ መፂኦም። እቲ ሓደ ብስሩዕ መንገዲ ግብሪ ምኽፋል ዘይለመደ ሕብረተሰብና “እንታይ መፀና” እናበለ ዝስምብደሉ ኩነታት ነይሩ። እቲ ዝሓሸ ግንዛበ ክህልዎ ትፅቢት ዝግበር ሰራሕተኛ መንግስቲ እውን እንተኾነ ንዓርሱ ዝኸፍሎ ግብሪ ትኹረት እንተይሃበ “ወፂዖምዎም፣ በዲሎምዎም” እናበለ መቀፃፀሊ እቲ መረረት ዝኾነሉ እዋን ነይሩ።       

ኣብዚ ከምዚ ዝበለ ፈታኒ እዋን ኣብያተ ዕዮ ልምዓት እቶት በዓል መዚ ክልልና ልእኽቶ  ትልሚ ዕብየትን ስግግርን ተሓንጊጠን ንምዕዋት ኣብ ግልፅነት፣ ተሓታትነትን ስሉጥ ግልጋሎት ዝብላ ኣምራት ሽኻል ሒዘን ነቶም ዝረኣዩ ዝነበሩ ፀገማት ክብደሀኦ ፀኒሐን። ካብዚኣን ኣብያተ ዕዮ ሓንቲ ኣብ ከተማ ዓዲግራት ዝነበረ ምንቅስቓስ ክንርኢ። እንትርፊ ንፌደራልን ቤት መዘጋጃን ዝኸፍሉ ውሱናት ዝተረፉ ሓታቲ ዘይነበሮም ነጋዶ ከተማ ዓዲግራት፤ “ግብሪ ክፈሉ” እንትበሃሉ “እንታይ መፀና” ኢሎም ዝደናገፅሉ ኩነታት ነይሩ። ኣብዚ እዋን ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት መዓልታዊ መፅናዕቲ ንምክያድ እንትቀሳቐሱ ገዛ ዓፅዩ ዝሕባእ ይኹን “የለዉን” ዘብል ነጋዳይ ቀሊል ኣይነበረን። እቲ “እንተተሓባእኹ ኣየምልጥን” ዝብል እውን እንተኾነ ግብሪ ምኽፋል ካብ ዘይምልማዱ ዝብገስ “በዚሑኒ ቀንሱለይ” እናበለ ዝጠርዐሉ ኩነታት ነይሩ።

ነዚ ክፍተት ዝተገንዘቡ ሰራሕተኛታት ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማ ዓድግራት ስሉጥ ግልጋሎት ንምሃብ ዓቕሚ ሰራሕተኛ ምዕባይ፤ ኣብ ስርዓት ግብሪ ግልፅነት ንክህሉ ድማ መድረኽ እናዳለኻ ኣብ ነጋዳይን ካሊእ ማሕበረሰብን ግንዛበ ምፍጣር ዝብል እምር ሒዞም ተንቀሳቒሶም። ብመንፅር እቲ ኣብ ሰራሕተኛ ዝተፈጠረ ዓቕሚ እንትንርኢ ንዝተውሃቦ ዕማም ንምዕዋት ብሓደ ልቢ ዝወፍርን “ናተይ ናትካ” ዘይፈልጥን ኣብ ዝዓሞም መደባት ክፍተት እንትርኢ እውን ብትረት ዝግምግም ሰራሕተኛ ተፈጢሩ። እዚ ክኸውን ዝኸኣለ እውን ብኔትዎርክ በቢሰሙኑ ከም ቤት ፅሕፈት ድማ በቢወርሑ ብዘይምቁርራፅ ዓርሰ ምምህሃር ብምክያዱ እዩ። እዚ ብምግባሩ ድማ፣ እቲ ሰራሕተኛ ኣብቶም መምርሕታትን ኣዋጃትን ዘለዎም ፍልጦ ክዓቢ ሓጊዝዎ። ካብ ፍልጦ ዝብገስ ግልጋሎት ብመስፋኑ ድማ ነቲ ስራሕ ስሉጥ ክኾን ከም ዝሓገዘ  ሓላፊ እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ገብረስላሴ ገ/ሄር ይገልፁ።

ብወገን እቲ ነጋዳይ እውን እንተኾነ ካብ ዝረኽቦ ስሉጥ ግልጋሎትን ዝፍጠረሉ ግንዛበን ተበጊሱ ኣብ መስመር ስርዓት ግብሪ ስለ ዝኣተወ ካብ 2005 ዓ/ም ጀሚሩ ካብ 18 ከተማታትን ክፍለ ከተማታትን ክልልና ልምዓት እቶት ከተማ ዓድግራት ብኣፈፃፅማ ስርሓ ብልፅቲ እናተብሃለት ንተኸታተልቲ ኣርባዕተ ዓመታት ተሸላሚት እናኾነት መፂኣ እያ። ኣብዚ ገሊአን ከተማታትን ወረዳታትን ሓደ ግዜ ብሉፅ ስራሕ ኣመዝጊበን ተሸሊመን ኣብ ቀፃላይ ብርኪ ኣፈፃፅማአን ናብ ድሕሪት ኣብ ዝወርደሉ እዋን እታ ቤት ፅሕፈት ብተኸታታሊ ክትሽለም ዝኸኣለትሉ ምስጢር ብቁዕ ሰራዊት ካብ ምፍጣር ዝብገስ እዩ።

ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ንዘመዝገብዎ ለውጢ እናዐቀቡ ንቀፃላይ መደባቶም ንምዕዋት እናተጣበቡ ዝሓድሩ እምበር ብሕሉፍ ብሉፅ ኣፈፃፅማ ዘየስተርሕው ምዃኖም ኣመስኪሮም እዮም። ብስሩ እውን ኣብ ካልኦት ከተማታት መረረት ከፋሊ ግብሪ ኣብ ዝበራኸተሉ እዋን ንሶም ቀልጢፎም ቅርታ ከፋሊ ግብሪ ኣብ 2007 ዓ/ም ናብ ሓደ ነጥቢ ሸውዓተ ምኢታዊ፣  ኣብዚ ሕዚ እዋን ድማ ናብ ባዶ ነጥቢ ሰለስተ ሽዱሽተ ምኢታዊ ከውርድዎ ዝኸኣልሉ ቀንዲ ምኽንያት ምስ ነጋዳይ እናተሓኻኸኹ ስለ ዝኸዱ ኣይኮነን። እንተዝተሓኸኹ ነይሮም እማ ነቲ ዝምደበሎም ስሩዕ በጀት ልዕሊ 90 ምኢታዊ ካብ እቶቶም ኣይምሸፈኑን። እቲ ምስጢር ነቲ ከፋሊ ግብሪ ዝግባእ ግንዛበ ምፍጣርን ዘይምፍጣርን ከም ዝኾነ እዮም ኣይተ ገ/ስላሴ ዘረድኡ።

ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት ከተማ ዓድግራት ኣብ 2003 ዓ/ም ዝነበረ 3707 በዝሒ ነጋዳይ ብርኪ ስግግር ይኹን ዝግባእ ክትትል እናገበሩ ስለ ዝመፁ ኣብዚ ሕዚ እዋን ናብ 8757 ኣዕብዮምዎ ኣለዉ። እቶም ሰራሕተኛታት እቲ ምንቅስቓስ ቁጠባ እዛ ሃገር ዝፈጠሮ ነጋዳይ በዝሒ ናብ ስርዓት እናእተኻ ንክውስኽ ምግባር ጥራሕ ዘይኮነስ ዝግባእ ግብሪ ንክእከብ እውን ስለ ዝገብሩ ኣብ ካሊእ ፈተና ዝኾን ዘሎ ቫትን (ተወሳኺ እሴት ታክስ) ቲኦትን ኣብኦም 33 ምኢታዊ እቶት እታ ከተማ ክሽፍን ክኢሉ እዩ። ነጋዶ እታ ከተማ ዋላ ምሉእ ኣይኹን ክሳብ ዝተኽኣለ ግብሪ ፀንቂቖም ክኽፍሉ ስለ ዝኸኣሉ እውን እዩ ኣብ 2003 ዓ/ም 60 ምኢታዊ በጀት እታ ከተማ ዝሽፍን ዝነበረ 34 ነጥቢ ሸውዓተ ሚልዮን እቶት ኣብ 2008 ዓ/ም ነቲ ዝምደበሎም በጀት 90 ምኢታዊ ሽፋን ዘለዎ ብልዕሊ ሰለስተ ዕፅፊ ዝወሰኸ 133 ሚልዮን ክእክቡ ዝኸኣሉ።

እዚ ንክኸውን ዝኸኣለ እውን ካብቲ ሰራሕተኛ መንግስትን ነጋዳይን ወፃኢ ዘለዉ ፀጋታት ግብሪ ኣለልዮም ስለ ዝኸዱ እዩ። ኣብታ ከተማ ካብ ተኾናተርቲ ጀሚሩ ኣብ 235 ትካላት ዝሰርሑ  ሰራሕተኛታት ውልቀ ናብ ስርዓት ግብሪ ብምእታው 22 ነጥቢ 7 ምኢታዊ ሽፋን እቶት እታ ከተማ ዘለዎ ልዕሊ 21 ነጥቢ 47 ሚልዮን ብር እቶት ኣኪቦም እዮም። እቶም ሰራሕተኛታት ውልቀ ናብ መርበብ ስርዓት ግብሪ ንክኣትው ዝተሓለፈ ፈተና ቀሊል ኣይነበረን። ግን ተደጋገምቲ መድረኻት ብምድላው እቶም ሰራሕተኛታት ውልቀ ነቶም ዝስርሑ ዘለዉ ዓበይቲ ፕሮጀክትታት ተጠናኺሮም ብምቕፃል ንዜጋታት ዕድል ስራሕ ንክፍጠር  በጀት ከም ዘድሊ ናብ ምስትምሃር ኣትዮም። በጀት ድማ ካብ ግብሪ ዝርከብ ከምዝኾነ ኣብ ምርድዳእ ተበፂሑ። ምስቶም ውልቀ ትካላትን ተኾናተርትን ድማ ዝቖፀርዎም ሰራሕተኛታት ግብሪ እንተኸፊሎም እቲ ንመሃያ ሰራሕተኛ ዝኸፍልዎ መጠን ገንዘብ ብወፃኢ ከም ዝተሓዘሎም ኣብ ምርድዳእ ስለ ዝተበፅሐ ሕዚ ግብሪ ሰራሕተኛ ውልቀ ትካላት ናብ ስሩዕ ኣትዩ ኣሎ።

ካብዚ ሓሊፉ ኣብቲ ነጋዳይ ዝረአ ስወራ ግብሪ እውን ነቶም ነጋዶ ናብ ቃልሲ ብምእታው መን ካብ መን ከም ዝሓይሽ ብመድረኽ ዝገማገምሉ ኩነታት ተፈጢሩ። ኣብታ ከተማ ነቶም ብርኪታት “ለ”ን “ሀ”ን ነጋዶ እውን ሓዊሱ እዩ መዓልታዊ መፅናዕቲ ዝካየድ። ኣብ ካልኦት ከተማታትን ወረዳታትን ንብርኪ “ሐ” ነጋዶ ጥራሕ መዓልታዊ መፅናዕቲ እናተኻየደ ኣብታ ከተማ ግን ነቶም ሒሳብ መዝገብ ዘለዎም ነጋዶ እውን ዝፅነዐሉ ምኽንያት እንታይ ከምዝኾነ ንመተሓባበሪ ኬዝ ቲም መረዳእታ እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ሃ/ማርያም ተ/ሃይማኖት ሓቲትናዮም ነይርና። ምላሽ እቶም መተሓባበሪ እቶም ሒሳብ መዝገብ ዘለዎም ከፈልቲ ግብሪ፣ ግብሪ ኣብ ዝስውርሉ እዋን እቲ ሸፈጥ ክሳብ ብመረዳእታ ዝረጋገፅ በቲ መዓልታዊ መፅናዕቲ ንክትመኖም ዝሕግዝ ከም ዝኾነ ኣረዲኦምና። 

እቶም ሰራሕተኛታት ንኩሎም ከፈልቲ ግብሪ መዓልታዊ መሸጣ ዘፅንዕሉ ምኽንያት እቶም ከፈልቲ ግብሪ ውሑዳት ስለ ዝኾኑ እውን ኣይኮነን። ኣብታ ቤት ፅሕፈት ድጋፍ ወሃብቲ ሓዊሱ 40 ሰራሕተኛታት እዮም ዘለዉ። ከፈልቲ ግብሪ ድማ ኣካረይቲ ሓዊሱ 8757። እዚ ብምዃኑ እቲ ሰራሕተኛ ናብ ዝምንጠሎ እዩ ዝስእን። እቲ ዝመፅእ መረዳእታ መሸጣ እውን ልዕሊ ዓቐን እዩ። ኣብ 2008 ዓ/ም ልዕሊ 371 ሚልዮን መረዳእታ መሸጣ ካብ ክልልን ካልኦት ወረዳታት እንትመፅእ ኣብ 2009 ዓ/ም ናብ ልዕሊ 705 ሚልዮን እዩ ዓብዩ። እዚ መጠን መረዳእታ ምስ ሕድሕድ መዝገብ ግብሪ ነጋዳይ ክተናብብ ዝበልዖ ግዜ ቀሊል ኣይኮነን። ኣናቢብካ እንትሰኣን እቲ መረዳእታ መሸጣ ናብ ክልል ምልኣኽ እውን ሓላፍነት እቶም ሰራሕተኛታት እዩ። ስለ ዝኾነ እውን ኣብ 2008 ዓ/ም ካብቶም ዝመፁ መረዳእታታት መሸጣ እቶም 35 ነጥቢ 73 ሚልዮን እንትምለሱ ኣብ 2009 ዓ/ም ድማ ልዕሊ 17 ሚልዮን መረዳእታታት ክፍተት ግልፅነት  ኣለዎም ተባሂሎም ናብ ክልል ከም ዝተመለሱ ኣይተ ሃ/ማርያም የረድኡ።

ኣብዚ እቲ ቀንዲ ስራሕ እታ ቤት ፅሕፈት ካብ ክልል ዝመፀ መረዳእታ ምጥቃም ጥራሕ ኣይኮነን። ካብ ዩኒቨርስትን ኣብታ ከተማ ዝርከብ ፋብሪካ መድሓኒትን  ጀሚሩ ዘለዉ 235 ዓበይቲ ትካት መረዳእታ ክመፀእን ዝመፀ ናብ ረብሓ ክውዕልን እውን ተወሳኺ ዕማማ እዩ። እቲ ዝመፅእ መረዳእታ ንዓርሶም ኣብ ጥቕሚ እናውዓሉ ንካልኦት ወረዳታት ከተማታትን ዘገልግል እንተኾይኑ እውን ምፍላይ ቀፃላይ ዕማሞም እዩ። ብመሰረት እዚ ኣብ 2008 ዓ/ም 14 ነጥቢ 71 ሚልዮን ኣብ 2009 ዓ/ም ድማ 67 ነጥቢ 32 ሚልዮን መረዳእታ መሸጣ ንክልል ልኢኾም ኣለዉ። ከምዚ ካብ ክልል ይኹን ናይ ባዕልቶም መረዳእታ ብዝግባእ ስለ ዝጥቀሙ እውን ግብሪ ክስውሩ ዝበሉ ሸሞንተ ነጋዶ ብመረዳእታ ኣመሳኺሮም 321 ሽሕን 818 ብር ተወሳኺ ገንዘብ ክኸፍሉ ዝገበሩሉ ኩነታት ኣሎ።

ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ከተማ ዓድግራት ከምዚ ዝበለ ዘሐብን ስራሕ ስለ ዘለዋ እውን እዩ እናሓደረ ዝብርኽ ኣፈፃፅማ ስራሕ ንብል ዘለና። እዚ ከምዚ እናሃለወ ኣብታ ከተማ ክስተኻኸል ዝግበኦ ሓደ ክፍተት ግን ኣሎ። ንሱ እውን ካብ 235 ትካላት ዝመፀእ ሕድሕድ መረዳእታ መሸጣ ብዓርሰ ተበግሶ ዘይኮነስ ደብዳበ እናተፅሓፈ ዝትግበር ብምዃኑ እዩ። እቲ ደብዳበ ተፃሒፉ እውን እተን ውልቀ ትካላት ቕልጡፍ ለውጢ እንተምፅኣ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ግን ዘዕጠይጥየሉ ኩነታት ኣሎ። ረብሓ  በጀትን ገንዘብን እትርዳእ ቤት ፅሕፈት ነቲ ተመሓድሮ ሃፍቲ ዝኾን ገንዘብ ንከይእከብ ዕንቅፋት ትኾን ኣላ ማለት እዩ። እዚ ድማ ኣብታ ቤት ፅሕፈት ውራይ ግብሪ “ውራይና” እዩ ዝብል ኣረዳድኣ ይጓደል ምህላዉ ሓደ መረኣዪ እዩ። ብመሰረቱ እውን ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት “መረዳእታ እንተዘይሰዲድኩም በዚ ኣዋጅ በዚ ዓንቀፅ ተሓተቲ ኢኹም” እናበለ እናፀሓፈ ክውዕል ኣይምተገብኦን። እዘን ኣብያተ ዕዮ ጉዳይ ግብሪ ከምተን ካልኦት ከባቢታት ውራየን ገይረን መረዳእታ በቢእዋኑ እንተዝሰዳ እቲ ኣብ ደብዳበ ምፅሓፍን ምልኣኽን ዝባኽን ጉልበትን ግዜን ኣብ ካሊእ ስራሕ ብምውዓል ዝበለፀ ኣፈፃፅማ ስራሕ ንክህልዎም ምሓገዘ ነይሩ። ብዝተረፈ ግና ድማር ኣፈፃፅማ እታ ቤት ፅሕፈት ዝነኣድ ብምዃኑ እናሓደረ ዝብርኽ ንብል ዘለና። 


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 970
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010