ቀ.ሚ. ሃይለማርያም ደሳለኝ ኣድላይነት ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ እንትገልፁ

ኣቶ ጌታቸው ኣምባየ ኣብ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኣመልኪቶም ዝሃብዎ መግለፂ

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

1180203
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
409
18332
39631
958712
234528
278452
1180203

Your IP: 54.163.112.69
2017-01-17 00:52

ኣብ መስትያት ዘሎ ብልሓት

here we go
selam new

ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ራያ ኣላማጣ ኣይተ ሰለሞን መዝገበ

ቅድሚ 1983 ዓ/ም ኣብ ክልልና ፅርግያ ንምርካብ ብማእኸላይ ሽዱሽተ ሰዓታት እግሪ ጉዕዞ ዝሓትት ዝነበረ ሎሚ ጣብያታት ምስ ወረዳታት ብምርኻብ ብውሑድ ሓደን ፈረቓን ሰዓታት ብምጉዓዝ ፅርግያ ዝርከበሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ። እዚ ድማ እቲ ኣብ ገፀር ዝነብር ማሕበረሰብና ካብ መስኖ ይኹን ዝራእቲ ዝረኸቦ ፍርያት ንዕዳጋ ከቕርብ ይኹን ዘድልዮ ነገር ክሽምት ወዘተ ነዊሕ እንተይተጉዓዘ ግልጋሎት ክረክብ ዝገብር እዩ። ምክንያቱ ፅርግያ ሓረስታይ ኣድጊ ፅዒኑ ሓምበተት ካብ ምባል ጉልበቱን ግዚኡን ብምቑጣብ ኣብ ልምዓት ንከውዕሎ ዝሕግዝ እዩ። እቲ ከተመታይ እውን እንተኾነ ብግልጋሎት መንገዲ ዝደለዮ ዓይነት ምህርቲ ሕርሻ ብቐሊሉ ንክረክብ እናሓገዞ እዩ። ብመሰረት እዚ ኣብ ክልልና ኢሉ እውን ሃገርና ምዕባለ መንገዲ ንኣብነት ኣልዒልና እምበር ኣብ ካልኦት መሰረተ ልምዓት ዝምዝገብ ዘሎ ዕብየት እውን እንተርእይና ዘተባብዕ ስለ ዝኾነ ደበስ ሰማእታትና ዘብል እዩ።

ነዚ ቀንዲ መበገሲ እውን፣ እንኸፍሎ ዘለና ግብሪ ደም ሱር ኩሎም መሰረተ ልምዓታት ብምዃን ተመሊሱ የገልግለና ከም ዘሎ ዘመላኽት እዩ። መንግስቲ ኩለ መዳይ ልምዓት ንምቅልጣፍ ክሳብ 2002 ዓ/ም ኣብ ትሕቲ ትልምን ፋይናንስን ብብርኪ ከይዲ ስራሕ ዝነበረ እቶት ብብርኪ በዓል መዚ ብምጥያሽ መሓውሩ ክሳብ ወረዳታትን ከተማታትን  ዘርጊሑ ክንቀሳቐስ ፀኒሑ። ኣብያተ ዕዮ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ምስቲ ዕሸል ኣብያተ ዕዮ ምዃነን ዘጋጥምወን ዝነበሩ መሓንቓት እናሰገራ ሎሚ መርኣያ ኩለን ኣብያተ ፅሕፈት ኮይነን ኣለዋ።  ነዚ መርኣያ ካብ ዝኾናና ኣብያተ ፅሕፈት፣ ምንቅስቓስ ልምዓት እቶት ወረዳ ራያ ኣላማጣ መዚዝና ብምርኣይ ተመክሮኣ ከም ዝስዕብ ኣዋዲድና ኣቕሪብናዮ ኣለና።

ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ራያ ኣላማጣ ቅድሚ ክልተ ዓመት ብብርኪ ክልል ንሰለስተ ኣብያተ ፅሕፈት ቀዲማ ኣብ ድሕሪት እትስራዕ ዝነበረት ቤት ፅሕፈት እያ። ሎሚ ድማ “ከም ካልኦት ኣብያተ ፅሕፈት ሃገርና መሪሕ ዘይንኾን” ዝብል ወነ ሒዞም ”ስራሕትና መስትያትና እዩ” ኢሎም ዝንቀሳቐሱ ሰራሕተኛታት ብምፍጣሮም ናብተን ናይ ብሉፃት ብሉፅ ተባሂለን ዝተሸለማ ኣብያተ ፅሕፈት ተቐራሪባ ኣላ። ነዚ እውን ካብ 34 ገፀር ወረዳታት መበል 14 ክትስራዕ ምኽኣላ ምሽጥሩ፣ ዋህዮ እቲ ቤት ፅሕፈት ክትመርሕ ስለ ዝተገበረ እዩ።

ዋህዮ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ራያ ኣላማጣ ነቲ ሰራዊት ኣነቓኒቓ ስለ ዝሰርሐት ኣብዚ ሕዚ እዋን ክትበፅሖም ዝነበረት መደባት ስትራተጂክ ትልሚ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ክልተ ሚልዮን ሓለፋ ብምርኣይ 16 ነጥቢ 6 ሚልዮን ብር ኣኪባ እያ። እዚ እውን ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ተዋሃሂዶም ስለ ዝተንቀሳቐሱን መዳርግቲ ኣካላት ይኹን ኣመራርሓ እታ ወረዳ ናብቲ እወንታዊ ምንቅስቓስ ክፅምብርዎም ብምኽኣሎምን እዩ።

ኣመራርሓ እታ ወረዳ ንመደባት ልምዓት እቶት ልክዕ ከም ትምህርቲ፣ ጥዕና ትኹረት ሂቡ ከም ዝሰርሕ ሓደ መርኣዪ ነጥቢ ኣሎ።  ነዚ እውን ምምሕዳር እታ ወረዳ ኣብ ክረምታዊ መደባት እቶት ሕብረተሰብ ብዛዕባ ግብሪ ግንዛበ ክህልዎ ካቢኔ እታ ወረዳ በቢንኡስ ወረዳኡ ተመዳዲቡ መድረኻት እናፈጠረ ካብ ምልዕዓል ብተወሳኺ ንመሳለጢ ስራሕ እታ ቤት ፅሕፈት ዝውዕል ክልተ ሞተር ሳይክል ለጊሱላ እዩ። ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ ውሱናት እዋናት እንተዘይኮይኑ ሓላፊ እታ ቤት ፅሕፈት ቤት ዕዮኡ ንክድግፍ ካብ ወፍሪ ነፃ ዝኾነሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ። እዚ ድማ እታ ቤት ዕዮ ናብ ለውጢ ንክትመፅእ ከም ዝሓገዛ ሓላፊ እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ሰለሞን መዝገበ ይገልፁ።

ሰራሕተኛ ቤት ፅሕፈት እቶት ወረዳ ራያ ኣላማጣ ቅድሚ 2007 ዓ/ም ንምንቕቓፍ ዝስከፍን እንትግምገም ዝእነፍን ዝነበረ ሎሚ ብዝተፈጠረ ሰራዊት ብመለክዒታት ውድብ ይኹን መንግስቲ ኣፈፃፅማ መደባቱ ብስሩዕ እናገምገመ ካብታ ወረዳ ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ ቁመና ሰራዊት ዘለዎ ሰራሕተኛ ክፍጠር ክኢሉ እዩ። ብመስርሕ ቃልሲ ዝኣምን ሰራሕተኛ ስለ ዝተፈጠረ እውን ኣብ 2002 ዓ/ም ሰለስተ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚልዮን ብር ዝእከብ ዝነበረ እቶት እታ ወረዳ ኣብ 2008 ዓ/ም ግን 13 ሚልዮን ወሰኽ ዘለዎ 16 ነጥቢ 6 ሚልዮን ብር ንምእካብ ተኽኢሉ ኣሎ።

መበገሲ እዚ ለውጢ፣ ከም ቤት ፅሕፈት ሓደ ቋንቋ ዝዛረብ ሰራሕተኛ ኣብ ርእሲ ምፍጣሩ ምስ መዳርግቲ ኣካላት እውን ተዋዲዱ ስለ ዝሰርሕ እዩ። ንኣብነት ምስ ቤት ፅሕፈት ማይን መኣድንን ኢነርጅን ዘሎ ርክብ ምርኣይ ይከኣል። ቤት ፅሕፈት ማይን መኣድንን ኢነርጅን እታ ወረዳ ብብርኪ ክልል ካብ ሮያሊቲ (ከም ሑፃ፣ እምንን ፀፀርን ዝኣመሰሉ ሃፍቲ ተፈጥሮ) 120 ሽሕ ብር ክትእክብ ትልሚ ዝተውሃባ ኮይኑ ከም ወረዳ ግን 150 ሽሕ ብር ትልሚ ሒዛ ተንቀሳቒሳ እያ። እታ ቤት ፅሕፈት ናብ ከተማታት ኣላማጣን ኮረምን በቢ ኩርናዑ ዝኣቱ ሑፃ፣ እምንን ፀፀርን ብዝግባእ ምስ ተቖፃፀረት 210 ሽሕ ብር እቶት ክትእክብ ከም ዝኸኣለት ሓላፊ እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ኣሸናፊ ሃይለ ይገልፁ። እዚ ድማ እተን ሃፍቲ ወርቂ ዘለወን ከም ወረዳ ላዕላይ ኣድያቦ ዝኣመሰላ ወረዳታት ዘይኣከባኦ እወንታዊ ኣፈፃፅማ መደብ እዩ።

እታ ቤት ፅሕፈት ልዕሊ ትልማ እቶት ክትእክብ ዝኽኣለት ቀንዲ ምኽንያት ኣብቶም ሃፍቲ ከዋህልሉ ተወዲቦም ዝኣተዉ መናእሰይ ግቡእ ክትትል ስለ ትገብር እዩ። ቅድም ኢሉ እቶም መናእሰይ ካብ ዝሰርሕዎ ሰለስተ ምኢታዊ ግብሪ ንዘይምኽፋል “ፓድ” እንተይቆረፁ ሖፃን እምንን ዘመላልስሉ ኩነታት ነይሩ። ነቶም ምኽርን ማዕዳን ዘይሰምዑ ማሕበራት ሑፃ ብመኪና ፅዒኖም እንትመፅኡ ኢድ ብኢድ ብምሓዝ ከቢድ መጠንቀቕታ ሂቦም ናይቲ ሑፃ ሰለስተ ምኢታዊ ግብሪ 7,000 ብር  ክኸፍሉ ምስ ተገበረ ንካልኦት መምሃሪ ኮይኑ ለውጢ ክመፅእ ክኢሉ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ “ፓድ” ወዲእና ብዝብል ሸፈጥ ኣብ እቶት መንግስቲ ዘይውዕል ብፃዕዳ ወረቐት ዝሸጡ፣ ንሸፈጥ ሓንቲ “ፓድ” ቆሪፆም ሙሉእ መዓልቲ እናተመላለሱ ዝውዕሉ ዝነበሩ ኣካላት ትምልልስ ዝውዕሉ ናብ ስርዓት ክኣትዉ ምስ ተገበሩ ለውጢ ክመፅእ ከም ዝኸኣለ ኣይተ ኣሸናፊ የረድኡ።

ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ራያ ኣላማጣ ምስ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ዘለዋ ምውዳድ እውን ዝሓሸ እዩ። እዘን ኣብያተ ፅሕፈት ካብ ምስ ሓለፍቲ ዝግበር ርክብ ዝዘለለ ሕድሕድ ሰራሕተኛታት እውን ስጡም ርክብ ፈጢሮም ተዋዲዶም ይሰርሑ ኣለዉ። ስለ ዝኾነ ኣብታ ወረዳ ከምቲ ኣብ ካልኦት ወረዳታት ዝረአ መረዳእታ ዕደጋ ምዝንጋዕ ይኹን ግብሪ ውራይ ልምዓት እቶት ጥራሕ ገይርካ ብምርኣይ “ባዕልኹም መረዳእታ ኣክቡ” ዝብል ዝንባለ ኣወጊዶም ኣብ ዓመት ክልተ ግዜ ብስሩዕ ጠሚሮም ናብ ልምዓት እቶት ዘፍልጥሉ ኩነታት ኣሎ።

ስለ ዝኾነ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ራያ ኣላማጣ ካብ ትልምን ፋይናንስን ዝርከብ መረዳእታ ብሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ስለ ዝውገነላ ንሳ ካብ ኣብያተ ትምህርትን ትካላት ጥዕናን ዝርከብ መረዳእታ ዕዳጋ ንክትጥርንፍ ምዕሩይ ኩነታት ፈጢሩላ እዩ። ብምዃኑ ኣብ 2007 ዓ/ም ክልል ዝለኣኽ 11 ነጥቢ 28 ሚልዮን መረዳእታ መሸጣ ናብ ሒሳብ መዝገብ ሕድሕድ ነጋዳይ ተኣሲሩ ኣብ ተመን ግብሪ ዝወዓለ እንትኾን እታ ቤት ፅሕፈት ብወገና 16 ነጥቢ 96 ሚልዮን መረዳእታ ንክልል ሂባ እያ። ኣብ 2008  ዓ/ም እውን እንተኾነ ክልል 80 ሽሕ መረዳእታ መሸጣ እንትልእኽ ነቲ መረዳእታ ኣብ ተመን ግብሪ ኣውዒላ። ብወገና ድማ 909 ሽሕን 500 ናብ ክልል መረዳእታ ከም ዝለኣኸት መተሓባበሪ ኣወሳስናን ክትትልን ግብሪ እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ ሙላት ረብሶ ይገልፁ። 

ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ራያ ኣላማጣ ዝመፃ መረዳእታ ፀንቂቓ ኣብ ተመን ግብሪ ከም ተውዕሎ ዘርኢ ድማ ብድምር 80 ሽሕ ብር ብምኽፋል ግብሪ ከታልሉ ዝፈተኑ ሽዱሽተ ነጋዶ መረዳእታታት ብምውዳድ 390 ሽሕ ብር ወሰኽ ዘለዎ 471 ሽሕ 769 ብር ክኸፍሉ ዝተገበረሉ ኩነታት ኣሎ። ካብዚ ሓሊፉ እታ ቤት ፅሕፈት ግብሪ መሬት ፀንቂቕካ ንምእካብ እትገብሮ ምንቅስቓስ እውን ዝነኣድ እዩ። ቅድሚ ክልተ ዓመት ካብ ግብሪ መሬት 800 ሽሕ ብር እትእክብ ዝነበረት ሎሚ ኣመራርሓ ሕድሕድ ጣብያ ብዝግባእ ስለ ዝተንቀሳቐስሉ ሓደ ነጥቢ ክልተ ሚልዮን ብር ክትእክብ ትልሚ ሒዛ ተንቀሳቒሳ ሓደ ነጥቢ ሰለስተ ሚልዮን ብር ክትእክብ ክኢላ እያ። ይኹን እምበር በቲ ሓዱሽ መዐቀኒ ዝተለክዐ መሬት እታ ወረዳ ተግባራዊ ስለ ዘይኮነ ግብሪ መሬት ፀንቂቕካ ይእከብ ኣሎ ንምባል የፀግም እዩ። እዚ ድማ ቁርፀኝነት ምምሕዳር መሬት እታ ወረዳ ክንድቲ ዝድለ ዘይምዃኑ የርእየካ።

እቲ ካሊእ ክፍተት እታ ቤት ፅሕፈት ኣብ ሮያሊቲ ዘለዎ ምንቕስቓስ እዩ። ብርግፅ ኣብ ሮያሊቲ ዘለዋ ምንቅስቓስ እውን ዝነኣድ እንተኾነ ዝተርፍዎ ነገራት ግን ኣለዉ። እዚ እውን እቶት ሮያሊቲ እታ ወረዳ ብክኢላታት እምበር ዋርድያታት ቆፂርካ ክትትል ዝግበረሉ ዘይምዃኑ እዩ። እቲ ምንታይ ኣብ ቢሮ ዝውዕሉ ክኢላታት እናወፅኡ ዝገብርዎ ክትትል ውሱን ምዃኑ እዩ። ነዚ እውን እዩ ክኢላታት ጋንታ ኣፈሹም፣ ቆላ ተምቤን ቀትሪ፣ ንጎሆን ምሸትን ኢሎም ተኸታቲሎም ክወፅዎ ስለ ዘይኽእሉ ብኣድጊ፣ ጊመልን መኪናን ንከተማ ዝኣትዉ ሑፃን እምንን ዝቆፃፀሩ እተን ወረዳታት በቢኣንፈቱ ዋርድያታት መዲበን ዝንቀሳቐሳ ዘለዋ። ኣብ ወረዳ ራያ ኣላማጣ ግን ንሮያሊቲ ዝቆፃፀሩ ዋርድያታት የለዉን። ኣብዚ ክፍለጥ ዘለዎ ዋርዲያታት እንተዘይሃልዮም ኣከብቲ ክራይ ፓድ እንተይቆረፁ ይኹን ሓንቲ ፓድ ቆሪፆም ዝበዝሕ ሃፍቲ ህዝቢ ግብሪ እንተይከፈሉ ክጉሕጉሕዎ ዝገብር እዩ።

እቲ ካሊእ ክፍተት እታ ቤት ፅሕፈት ኣብ ውሱናት ኣብያተ ትምህርትን ትካላት ጥዕናን ዝጀመረቶ መረዳእታ ዕዳጋ ናይ ምእካብ ከይዲ ናብ ኩለን ዘይምብፃሕ እዩ። እኒ ወረዳ ላዕላይ ማይጨው ካብ መንግስታዊ ትካላት ሓሊፈን ኣብያተ ክርስትያን እውን ንህንፃ መስርሒ ዝዕድጋኦ ንብረት መረዳእታ ክህባ ብምግባር ኣብ ተመን ግብሪ የውዕላ ኣለዋ። ንሳ ግን እተን መንግስታዊ ትካላት እውን ፀንቂቓ ክትጥቀመሎም ብዘይምኽኣላ ዓንዲ ሑቘ ልምዓትና ዝኾነ እቶት መንግስቲ ከይድንፍዕ ምኽንያት ትኾን ኣላ ማለት እዩ። ስለ ዝኾነ እስትንፋስ ሓንቲ ሃገር ዝኾነ ግብሪ ፀንቂቕካ ክጥቀም ዝከኣል ሕድሕድ መረዳእታ ብዝተዋደደ መልክዑ እንትእከብ ብምዃኑ ነዚ ተረዲኣ ነተን ትካላት ብዝግባእ እናመርሐት መረዳእታ ክትጥርንፍ ይግባእ ንብል።

ካሊእ ነጥቢ እውን ኣሎ፤ ኮንትራክተራት ግብሪ ንዘይምኽፋል “ኒል ወይ ትርፊ ኣልባ” እናበሉ ዝገብርዎ ሸፈጥ ደገፍ መሃንድሳት ተጠቒምካ ናብ ስርዓት ዘይምእታው እዩ። እዚ እውን ኮንትራክተራት ንሓንቲ ፕሮጀክት ክንደይ ስሚንቶ፣ ሑፃ፣ እምንን ጉልበት ሰብን ከም ዝተጠቐሙ ብምስላሕ ካብ ትርፎም ግብሪ ክኸፍሉ ምግባር እዩ። ኣብ ኮንትራክተራት ግብሪ ንዘይምኽፋል ሸፈጥ ከም ዘሎ ብተግባር ኣብ ወረዳ ፀለምቲ ዝተረኸበ እኹል ኣብነት እዩ። እዚ እውን እቲ ኮንትራክተር ኣብ ርእሲ ግብሪ ዘይምኽፋሉ “260 ሽሕ ብር ተመላሽ” ኢሉ ገንዘብ መንግስቲ ንክምንዝዕ ዝገበሮ ፈተነ እታ ቤት ፅሕፈት ሓገዝ መሃንድሳት ተጠቒማ ሕድሕድ መረዳእታ ብምፍታሽ እቲ ገንዘብ መንግስቲ ኣድሒና ምስ ቅፅዓቱ 975 ሽሕ ብር ግብሪ ክኽፍል ዝገበረትሉ ኩነታት ኣሎ። ስለዚ ነዚ ብምርዳእ ዋና መዝገቦም ኣብታ ወረዳ ዋላ ኣይኹን እቲ እቶት ናብ ሓደ መኹባዕቲ ዝኣቱ ስለዝኾነ ሓገዝ መሃንድሳት ተጠቒምኻ ግብሪ ክኸፍልሉ ዝኽእሉ ኩነታት ምፍጣር የድሊ።

ብዝተረፈ እቶም ዝረኣናዮም ክፍተታት እንተዘይኮይኑ ድምር ምንቅስቓስ እታ ቤት ፅሕፈት ዝነኣድ እዩ። ቅድሚ 2007 ዓ/ም ኣብ ድሕሪት እትስራዕ ዝነበረት ወረዳ ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት “ንሕናስ ካብ መን ንኢስና ዲና ፅዋዕ ዘይንዓትር” ብዝብል ኒሕ ኣብ 2006ዓ/ም 31 ደረጃ ስርርዕ ዝነበራ ኣብ 2007 ዓ/ም ናብ 22፣ ኣብ 2008 ዓ/ም ድማ ናብ ቅድሚት ዘለዋ ተፀምቢራ መበል 14 ክትወፅእ ክኢላ እያ። ነዚ ወነ ዓቂባ እቶም ዝተገለፁ ክፍተታት እንተኣሪማቶም ድማ ኣብ 2009 ዓ/ም ከምተን ብሉፃት ተባሂለን ፅዋዕ ዝዓተራ ኣብያተ ፅሕፈት ሽልማት ዘይትዓትረሉ ምኽንያት የለን።  እዚ ስለ ዝኾነ እውን እዩ ካልኦት ኣብያተ ፅሕፈት ካብ ድኽመተን ንክወፃ  ኣብ መስትያት ዘሎ ብልሓት ኢልና ተመክሮ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ክነቕርብ ዝኸኣልና።  


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 933
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2009