እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4812492
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1752
3314
11538
4777565
44753
108196
4812492

Your IP: 107.20.94.6
2018-02-18 05:19

“ዓቐበትስ ከከም ሜላኻ ትውፃእ”

here we go
selam new

 

ሓንቲ ሃገር ድልዱል ቁጠባዊ ዓቕሚ ሃኒፃ እትበሃል ነቲ በቢ ዓመቱ እትምድቦ በጀት ምሉእ ብምሉእ ካብ ኣታዊኣ ክትሽፍኖ እንተኽኢላ ጥራሕ እዩ።

ካብዚ ወድዓዊ ሓቂ ብምብጋስ እምበኣር ልምዓታውን ዴሞክራሲያውን መንግስትና ብቑጠባዊ ዓቕማ ዝደልደለት ሃገር ንምፍጣር ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ክሃንፅ ምንቅስቓስ ካብ ዝጅምር ንነዘ ዓበይቲ ውፅኢታት እናተመዝገቡ እዮም። ነዚ መርኣዪ ዝኾነና እውን ኣብዚ ሐዚ እዋን ብብርኪ ሃገር ንዘጋጠመ ድርቂ ንምፅዋርን ንምምካትን ዘኽእል ቁጠባዊ ዓቕሚ ክፍጠር ምኽኣሉ እዩ። እቲ ካሊእ መርኣዪ ድማ ኣብ 2008 ዓ.ም 229 ቢልዮን ብር ዝነበረ በጀት ሃገርና ኣብ 2009 ዓ.ም ናብ 274 ቢልዮን ብር ክብርኽ ዝኸኣለ ውፅኢት ብርኪ ምዕባለ ሃገርና የርኢ።

መንግስቲ ነቲ በቢዓመቱ ዝብጅቶ በጀት ካብ መሃያ ሰራሕተኛታት መንግስትን ውልቀ ትካላትን ዝርከብ ግብሪ፣ ፍረ ግብሪ ነጋዶ፣ ግብሪ መንግስታውን ዘይመንግስታውን ትካላት፣ ልቓሕ፣ ሓገዝ ወዘተ ኣቢሉ ብዝረኽቦ ኣታዊ እዩ ንኹለን ክልላትን ወረዳታትን ዝድጉመን። እዚ ስለ ዝኾነ ኣብያተ ፅሕፈት ልምዓት እቶት ፀጋታት ግብሪ ኣለልየን እቶት መንግስቲ ብምእካብ ልምዓትና ንኽቀላጠፍ ዕማም ሒዘን ይንቀሳቐሳ ኣለዋ። ንሎሚ ኣብ ወረዳ ናይዴር ዓዴት ኣብ ምንጋስ ምሕደራ ስርዓት ግብሪ ዘሎ ምንቅስቓስ እንታይ ከም ዝመስል ከም ዝስዕብ ነቕርቦ ኣለና።

ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ናዕዴር ዓዴት ኣብ 2003 ዓ.ም ካብ ትልምን ፋይናንስን ተፈልያ ዓርሳ ክኢላ ክትጣየሽ እንተላ ኣብታ ወረዳ እዚ ዝበሃል ስርዓት ግብሪ ኣይነበረን። ከም ቤት ፅሕፈት ብሓዱሽ ኣወዳድባ ስሩዕ ስራሕ ምስ ጀመረት ግን ብሓይሊ ሰብ ስለ ዝተጠናኸረት ነቲ ነጋዳይ ኣብ እንታይነትን ኣገዳስነትን ግብሪ ዘድሃቡ መድረኻት እናፈጠረት ስራሕቲ ምትእምማን ክተካይድ ፀኒሓ እያ። ስለዝኾነ እውን ኣብዚ እዋን እዚ ኣብቲ ሕብረተሰብ ዝሓሸ ግንዛበ ተፈጢሩ ኣሎ።ኣብታ ወረዳ ግንዛበ ግብሪ ብዝግባእ ከም ዝተፈጠረ ዘርኢ ሓደ መነፅር ኣብ 2003 ዓ.ም 4 ነጥቢ 75 ሚልዮን  ብር ዝነበረ እቶት እታ ወረዳ ድሕሪ ኣርባዕተ ዓመት ማለት እውን ኣብ 2007 ዓ.ም ብሰለስተ ዕፅፊ ወሰኽ ብምርኣይ ናብ 13 ነጥቢ 37 ሚልዮን ብር ክዓቢ ኽኢሉ እዩ። ምሽጥር እቲ ለውጢ ድማ እታ ቤት ፅሕፈት ክንፍታት ሰራዊት መንግስቲ (ኩሉ ሰራሕተኛ መንግስቲ)፣ ውድብን (ካብ ዋህዮ ክሳብ ኣመራርሓ ጣብያ) ህዝብን (ባዕሉ እቲ ነጋዳይ) ኢላ ነፂራ ብምንቅስቓሳ ዝተመዝገበ እዩ። እዛ ቤት ፅሕፈት ምስ መዳርግቲ ኣብያተ ዕዮ ማለት እውን ከተማ ልምዓትን ንግድን ኢንድስትሪን፣ ትልምን ፋይናንስን ፍትሕን ሃፍቲ ማይን መኣድንን ኢነርጅን ብምውዳድ ፍልፍል ፀጋታት ግብሪ ኣለልያ ክትንቀሳቐስ ፀኒሓ ኣላ። ስለ ዝኾነ ምስቲ ነጋዳይ ተቐራሪባ እናተረዳድአት ብምስራሕ ኣብ ስርዓት ግብሪ ዝሓሸ ግንዛበ እናፈጠረት ብምኻዳ ከም ዝኾነ ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት እታ ወረዳ ኣይተ ፍሰሃ መብራህቱ ይገልፁ።

እቲ ዝተመዝገበ ለውጢ ኣብ 2008 ዓ.ም እውን ኣጠናኺራ ቀፂላትሉ ኣላ። እዚ እውን ነቲ ዘጋጠመ ሓደጋ ድርቂ ምኽንያት ብምግባር ካብ ክልል ዝተልኣኸ መበገሲ ትልሚ መሰረት ገይራ 11 ነጥቢ 72 ሚልዮን ብር እቶት ንምእካብ ተሊማ ክትንቀሳቐስ ፀኒሓ እያ። ኮይኑ ግን እታ ቤት ፅሕፈት ነቶም 13 ሰራሕተኛታት ብዝግባእ ኣንቀሳቒሳ ምስ መዳርግቲ ኣካላት ሓባራዊ ውዕሊ ኣሲራ ብዝገበረቶ ርብርብ ኣብ 11 ወርሒ ልዕሊ 14 ነጥቢ 64 ሚልዮን ብር ክትእክብ ከም ዝኸኣለት ኣብታ ወረዳ ዳህሳስ ዝገበሩ ተወካሊ ከይዲ ስራሕ ምልማዕ ሓይሊ ሰብ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ኣይተ ፍሊሞና ዳዊት ይገልፁ።

መደባት እታ ቤት ፅሕፈት ክዕወት ዝኸኣለ እውን እቲ ሰራሕተኛ ኣብ ክእለትን ኣተሓሳስባን ንዝረኣዩ ክፍተታት እናገምገመ ብፍላይ ድማ እቶም ኣዋጃትን መምርሒታትን ብዓርሰ ምምህሃር ዓቕሙ ከዕቢ ስለ ዝገበረ እዩ። እቲ ሰራሕተኛ ዓቕሙ ብምዕባዩ ድማ ነጋዳይ ዝድግፍሉ ደጋዊ ኔትዎርክን ዓርስ ብዓርሱ ዝተሓጋገዘሉ ውሽጣዊ ኔትዎርክን ብኣግባቡ ክጥቀመሉ ሓጊዝዎ እዩ። ስለ ዝኾነ እውን እቲ ሰራሕተኛ ነጋዶ ዝርከብዎም 4299 ክፋላት ሕብረተሰብ ብክላስተራት ተመዲቡ ገምጋማዊ ስልጠና ክህብ ክኢሉ እዩ።

ኣብ 33 ጣብያታት ክለባት ግብሪ ንልምዓት ብስነ ፅሑፍን ድራማን ኣጣይሻ ኣብ ምዕባይ ግንዛበ ሕብረተሰብ ብፅሒተን ክዋፅኣ እናገበረት ፀኒሓ እያ። ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈት ንነጋዶ ዝድግፈሉ ደጋዊ ኔትወርክ ተጠቒሞም እቶም ነጋዶ መዓልታዊ መሸጣኦም ተወዲቦም ክግምግሙ ስለ ትገብር ከም ቤት ፅሕፈት ነቲ ሓበሬታ ኣካል ፅንዓት ተገይሩ ዝቐርብ መረዳእታ በቢ ሰለስተ ወርሑ ክመያየጥሉ ስለ ዝግበር ኣብቲ ነጋዳይ ዕግበት እናተፈጠረ መፂኡ ኣሎ።

ኣብታ ወረዳ ቅድም ኢሉ ኣብ መንጎ ነጋዶን ሰራሕተኛታት እታ ቤት ፅሕፈትን ዝነበረ ርክብ ዓብዪ ኣፈላላይ ነይርዎ። እዚ እውን እቲ ሰራሕተኛ ብዝመሰሎ ወሲኑ እንተምፅእ እቲ ነጋዳይ እናንፀርፀረ ዝኸደሉ ኩነታት ነይሩ። ኣብዚ ሐዚ እዋን ግን እቲ ሰራሕተኛ ምስቲ ነጋዳይ ሕብረተሰብ እሂን ምሂን ኢሉ ተረዳዲኡ ዝኸደሉ ኩነታት ተፈጢሩ። እዚ ብምትግባሩ ድማ እቲ ነጋዳይ እንታይነት ግብሪ ካብ ብክልሰ ሓሳብ ሓሊፉ ኣብ ከባቢኡ ይሳለጡ ብዘለዉ መሰረተ ልምዓታት ብተግባር እናረጋገፀ መፂኡ እዩ። እዚ እውን ቅድሚ ሕዚ ካብ ወረዳ ናዕዴርዓዴት ንከተማ ኣክሱም ጥራሕ ዝወስድ ዝነበረ ፅርግያ ሎሚ ጣብያ ምስ ጣብያ ዝራኸበሉ ኩነታት ተፈጢሩ ኣሎ። ከም መብራህቲ፣ ማይ፣ ጥዕና ኣብያተ ትምህርቲ ዝመሳሰሉ መሰረተ ልምዓታት እውን ብዓብይኡ እቲ ሕብረተሰብ ዘስተማቕረሉ ኩነታት ከም ዘሎ ኣብ ስራሕቲ ንግዲ ኤሌክትሮኒክስ ዝተዋፈሩ ነባሪ ከተማ ሰመማ ዝኾኑ ቀሺ መብራህቱ ፀሃየ ይገልፁ።

 ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ናዕዴር ዓዴት ንነጋዶ እታ ወረዳ በቢ ብርኮም እናፈለኻ ኣብ ምድጋፍ ዘሎ ምንቅስቓስ እውን ዝሓሸ እዩ። ንኣብነት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 35 ዝነበሩ ብርኪ “ሀ” ከፈልቲ ግብሪ ሕዚ ብዝተገበረ ክትትል ናብ 59 ክዓብዩን 26 ነጋዶ ድማ ብምንቅስቓስ ንግዶም ካብ ብርኪ “ሐ” ናብ ብርኪ “ለ” ክዓብዩ ተገይሩ እዩ። እዚ ክትትል ሞዴልን ዘይሞዴልን ነጋዳይ ንምፍላይ ስለ ዝሓገዘ ኣብቲ ኦዲት ስትራተጂ እውን ብዘይምንም ፀገም ንክውግኑ፣ ብዝህብዎ ግልጋሎት ኣብታ ወረዳ ካብ ዘለዉ 638 በዝሒ ነጋዶ ይኹን 231 ኣካረይቲ ገዛ ዝቐርብ ዝነበረ ጥርዓን ናብ ባዶ ክወርድ ከም ዝኸኣለ ኣይተ ፍሊሞና ዳዊት ይገልፁ።

እታ ቤት ፅሕፈት “ጉዳይ ግብሪ ዋኒን ሓደ ቤት ፅሕፈት ጥራሕ ዘይኮነስ ውራይ ኩሉ እዩ” ዝብል ሓሳብ ንመዳርግቲ ኣካላት ኣስሪፃ እትገብሮ ምንቅስቓስ እውን ዝነኣድ እዩ። ንኣብነት ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን ኣብዚ ዓመት ካብ ዝውገዱ ንብረታት፣ ግብሪ ሰራሕተኛ መንግስትን ካልኦት ኣታዊታትን ሸሞንተ ሚልዮን ብር ክትእክብ ተሊማ ብመሰረት ትልማ ፈፂማ እያ። ምስ እዚ ጎድና ጎድኒ ብብርኪ ወረዳ ዝዕደጉ ቀወምትን ሃለቕትን ንብረታት ብምልኦም ካብ መን ከም ዝተገዝኡ ፀብፂባ በቢ ሰለስተ ወርሑ ንልምዓት እቶት ብምሃብ ኣብ ምስፋን ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ብፅሒታ እናተዋፅአት እያ። 

ቤት ፅሕፈት ልምዓት እቶት ወረዳ ናዕዴር ዓዴት ካብ ተሓራሲ መሬት ክእከብ ዝግባእ እቶት እውን  ብዝግባእ እናኣከበት እያ። እዚ እውን ኣብ 2005 ዓ/ም ሕድሕድ ሓረስታይ ብመጠን ዘለዎ በዝሒ ፅማድ መሬት ናይ መጥቀሚ መሊኡ ንክኸፍል ኣመራርሓ ጣብያ ኣዋዲዳ ብዝገበረቶ ምፅራይ ቅድም ክብል ካብ ዝነበሮ 779 ሽሕን 627 ብር ሕዚ ናብ 826 ሽሕ ብር ክዓቢ ክኢሉ እዩ።

እቲ ካብ ቤት ፅሕፈት ትልምን ፋይናንስን፣ ኮንስትራክሽን መንገድ መጓዓዝያን፣ ሃፍቲ ማይ መኣድንን ኢነርጅን፣ ኣብያተ ትምህርትን ትካላት ጥዕናን ዝእከብ መረዳእታ መሸጣ “ሃፍቲ እዩ” ኢላ ኣብ ጥቕሚ ንክውዕል እትገብሮ ምንቅስቓስ እውን ዝነኣድ እዩ። ንኣብነት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ካብ ክልል ዝመፀ 47 ነጥቢ 25 ሚልዮን መረዳእታ መሸጣ ኣብ ጥቕሚ እንትተውዕል እታ ቤት ፅሕፈት ብወገና 5 ነጥቢ 77 ሚልዮን መረዳእታ ንክልል ልኢኻ እያ። ኣብዚ ዓመት ድማ ካብ ክልል ዝመፀ 24 ነጥቢ 85 ሚልዮን መረዳእታ ኣብ ጥቕሚ ኣውዒላ ኣላ። ከም ትካል ድማ ሒሳብ መዛግብቲ ኦዲት እንትትገብር ዝኣከበቶ 9 ነጥቢ 35 ሚልዮንን መረዳእታ መሸጣ ንተመን ግብሪ ዝተፈላለያ ወረዳታት ከተማታትን ዝምግብ ንክልል ከምዝለኣኸት ምእካብን ምትንታንን መረዳእታ እታ ቤት ፅሕፈት ኣይተ መረሳ ተኽሉ ይገልፁ።

እታ ቤት ፅሕፈት መረዳእታታት መሸጣ እታ ወረዳ ይኹን ካብ ካልኦት ወረዳታትን ከተማታትን ዝመፁ መረዳእታታት ብዝግባእ ስለ ትጥቀም ግብሪ ንከጭበርብሩ ዝፈተኑ ውልቀ ሰባት እናተቖፃፀረት ካብ ማዕዳ ክሳብ ናብ ሕጊ ኣቕሪባ መምሃራይ ስጉምቲ ክውሰዶም ዝገበረትሉ ኩነታት ኣሎ። ንኣብነት ሓንቲ ኣብ ዘፈር መሸጣ ምግቢ ዝተዋፈረት ነጋዲት ኣብ ከተማ ሰመማ መከፋፈልቲ ቢራ እናሃለዉ ንሳ ግን መረዳእታ ሓቢኣ ካብ ከተማ ኣክሱም እናምፀአት 1765 ካሳ ቢራ ትሸጥ። ብመዓልታዊ መፅናዕቲ 1300 ብር ግብሪ ዝተተመነላ ኮይኑ እቲ መረዳእታ ምስ ተረኸበ ግን ንሳ እውን “ኣይናተይን” ኢላ ስለ ዝተኸራኸረት ጉዳያ ናብ ቤት ፍርዲ ተመሪሑ ዘጭበርበረቶ 55 ሽሕ ብር ክትከፍል ከም ዝተገበረ ኣይተ መረሳ ይገልፁ።

እዚ ከምዚ እናሃለወ እታ ቤት ፅሕፈት እቶም ብፃዕሪ ክእከቡ ዝኽእሉ ፀጋታት ግብሪ ፀንቂቕካ ኣብ ምጥቃም ግን ዝተርፍ ነገር ኣለዋ። ንኣብነት ካልኦት ወረዳታት ካብ ሮያሊቲ (እምኒ፣ ሑፃ፣ ወርቂ፣ ፀፀር ዝኣመሰሉ ተጥሮኣዊ ሃፍትታት) ልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ብር እንትእክባ ንሳ ግን ኣብዚ ዓመት 4000 ብር ክትእክብ ተሊማ ዛጊድ 3974 ብር ኣኪባ ኣላ።እዚ ድማ ክስተኻኸል ዝግበኦ ዓብዪ ክፍተት እዩ።እንተ ካብዚ ወፃኢ ዘሎ ምንቅስቓስ እታ ቤት ፅሐፈት ግን ፅቡቕ ብምዃኑ ንተኸታተልቲ ሰለስተ ዓመታት ብብርኪ ክልል ኣብ ቅድሚት እናተሰርዐት ፅዋዕ ዋንጫን ምስክር ወረቐትን እናተሸለመት መፂኣ እያ። ነቲ ዝሓዘቶ መሪሕነት ንምዕቃብ እትገብሮ ዘላ ምንቅስቓስ እውን ዝነኣድ እዩ። ሓደ ዓይነት ብርኪ ኣተሓሳስባ ዘለዎ ማሕበረሰብ እናሃለወ ገሊአን ኣብያተ ፅሕፈት ዝቕድማ ገሊአን ድማ ዝድሕራ ዘለዋ ቀንዲ ምኽንያት መደባትካ ህዝባዊ ገይርካ ንምዕዋት እትገብሮ ጥበብ እዩ። ስለ ዝኾነ እውን እዩ “ዓቐበትስ ከከም መይላኻ ትውፃእ” ብዝብል ብሂል ወለዲ ንገልፃ ዘለና።  


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 970
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010