እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4812445
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1705
3314
11491
4777565
44706
108196
4812445

Your IP: 107.20.94.6
2018-02-18 05:16

ብእሾኽ ዝተኸበበ ሸዊት

here we go
selam new

መድረኽ ዘተ ክረምታዊ መደባት እቶት

“መሰረታዊ ትርጉም ግብሪ እንታይ እዩ? ንምንታይ ኢና ንግብሪ ዓብዪ ክብደት ሂብና ንዛረበሉ ዘለና?” ዝብል ብዝግባእ ክፍለጥ ዘለዎ ጉዳይ እዩ። ምኽንያቱ መንግስቲ ብዘይ ፍልፍል እቶት ዝፍፀሞ መሰረተ ልምዓት የለን። እቶት መንግስቲ ፍልፍል መሰረቱ ድማ ግብሪ እዩ። ኣብ ኣሜሪካ ሓደ ግዜ ስርዓት ግብሪ ስለዝተተኸለ ሰራሕተኛታት እቶት እታ ሃገር ነቲ  ግብሪ ዘይከፈለ ኣካል ገዝኡ ከይዶም እንተንኳሕኩሕዎ እቲ ህዝቢ ‘እዚ ሌባ ግብሪ እንተይከፈለ ብናይ መን ገንዘብ ዝተሰርሐ መሰረተ ልምዓት ክጥቀም? ብናይ መን ገንዘብ እዩ ከባቢኡ ክሕሎ?’ እናበሉ ተቖጢዖም ዝዛረብሉ ኩነታት ኣሎ።

“ኣሜሪካውያን ንግብሪ ማእኸል ስሕበት ፖለቲካ ገይሮም ስለ ዝወሰድዎ ኣብ እዋን መረፃ  ከም ዓብዪ መካትዒ ነጥቢ ወሲዶም እንትካትዕሉ ንዕዘብ። ውድብ ‘ሪፖብሊካን’ ግብሪ ቀኒሱ ዓቕሚ ሃፋትም ብምጉልባት (ውግንናኡ ንሃፍታም ስለ ዝኾነ) እቶም ሃፋትም ሃፍቲ ኣዕብዮም ተወሳኺ ኢንቨስትመንት ብምፍጣር ‘ህዝቢ ኣብቲ ዝተፈጠረ ተወሳኺ ትካል ስለ ዝቑፀር እቲ ሃፍቲ እናተሸራረፈ ክበፅሖም እዩ’ ኢሎም እንትምጉቱ፤ ውድብ ‘ኮንሰርቫቲቭ’ ድማ ‘ግብሪ ብዝግባእ ብምእካብን መሰረተ ልምዓት ብምግፋሕን ህዝቢ ከገልግል እየ’ ብምባል ይከራኸር። ስለዚ ጉዳይ ግብሪ ካብ ክፍፍል ሃፍትነቱ ሓሊፉ ጉዳይ መውሃብን መኽልእን ስልጣን ይኸውን ኣሎ” ክብሉ ክቡር ም/ርእሰ ምምሕዳርን ሓላፊ ቢሮ ልምዓት ከተማን ንግድን ኢንዳስትርን ክልልና ኣምባሳደር ዶ/ር ኣዲስኣለም ባሌማ ኣብ ምድላው ክረምታዊ መደባት እቶት እዚ ዓመት ገሊፆም ነይሮም።

ኩነታት ግብሪ ናይቲ ኣብ ኣሜሪካ ዘሎ ግንዛበ ምስቲ ኣብ ዓድና ዘሎ ኣፈላላዩ ንተዓዘብ፡- ሓደ ሰብ ቅብሊት ዘይቆርፅ እንተኾይኑ ተጠቃሚ ንመንግስቲ ዝኸፍሎ ይኹን እቲ ነጋዳይ ዝኸፍሎ ስራሕ ግብሪ ደሚሩ ዝበልዕ ሽፍታ፤ መዕነዊ ዓዲ ስለዝኾነ ብወድዓውነቱ ደጋፊ የብሉን። ይኹን ድኣምበር ግልጋሎት መብራህቲ፣ ቴሌ፣ ጥዕና፣ ትምህርቲ ወዘተ ውሒዱኒ ወይ ድማ ጠቕሊሉ የለን እናበለ ምስ ሰናይ ምምሕዳር እናተኣሳሰረ ዘማርር እምበር ንዝሰርቕ ሰብ ዝግስፅ፣ ዝእርም፣ ዘቃልዕ፣ ዝቃለስ ሰብ  ዳርጋ የለን ምባል ይከኣል። እዚ ድማ ነቲ “ኣብ ከተማታት ልዕልነት ኣካብነት ክራይ ኣሎ” ዝብል ገምጋም ውድብና ህወሓት/ኢህወዴግ ዘረጋግፅ ጭቡጥ መርትዖ እዩ።

 ጉዳይ ሓደ ክልተ ኣብነታት እናልዓልና መግለፂኡ ክነቐምጥ። ብነፃ ቐረፅ ክንጅምር። ገለ ስሱዓት ነጋዶ ክልልና ብስም ኢንቨስትመንት ብዘውፅእዎ ፍቓድ ነፃ ቀረፅ 3 ነጥቢ 2 ቢልዮን ብር መንግስቲ ክረኽቦ ዝነበረ እቶት ኣስኢኖምዎ እዮም። እዚ መጠን ገንዘብ ሃፍቲ ዝፈጥሩ ፋብሪካታት፣ ደረጅኦም ዝሓለዉ ዓበይቲ ሆቴላት ብምስራሕ ንብዙሓት ወገናት ዕድል ስራሕ እንተዝፈጥር ነይሩ ኣይመሓመቐን። ግን ቴንዲኖታት ኣብ ዕዳጋ እናተሸጡ ሕጋውያን ነጋዶ ካብ ፀወታ ወፃኢ ብምግባር ካብቲ ዘርፊ ክእከብ ዝነበሮ እቶት ዳግም ዘልመሰ ተግባር ኮይኑ ተረኺቡ። ብምኽንያት እዚ ብርክት ዝበሉ ነጋዶ ህንፃ መሳርሒ ካብ ፀወታ ወፃእ እናኾኑ ንግዲ ፍቓዶም ክስርዙን ዘርፊ ስራሕ ክቕይሩን ከም ዝገበሮም ዋና ዳሬክተር በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልልና ወ/ሮ ምሕረት በየነ ኣብ 26 ግንቦት ኣብ ዝተኻየደ መድረኽ ክረምታዊ መደባት እቶት ገሊፀን።

እቲ ናብ ጁባ ውልቀ ሰባት ዝኣቱ ዘሎ 3 ነጥቢ 2 ቢልዮን ብር ሃፍቲ ህዝቢ፤ ልዕሊ እቲ መንግስቲ ዝእክቦ ዘሎ መጠን ገንዘብ እዩ። ኣብ 2007 ዓ/ም እቲ ካብ ክራይን መሸጣን ገዛ፣ ስራሕ ግብሪ ሰራሕተኛታት መንግስትን ውልቀን፣ ፍረ ግብሪ ነጋዶ፣ ተወሳኺ “እሴት ታክስን” ካልኦት ኣታዊታትን ተደሚሩ  2 ነጥቢ 2 ቢልዮን ብር እዩ ተኣኪቡ ነይሩ። እዚ መጠን ገንዘብ ህዝብን መንግስትን ልዑል ምርብራብ ተገይሩ ዝእከብ ብምዃኑ ብስም ነፃ ቀረፅ  ብተነፃፃሪ ድኻም ዘይብሉ ብዙሕ ገንዘብ ህዝብን መንግስትን ይውረር ከም ዘሎ ዘመላኽት እዩ። ስለዝኾነ እቲ ብስም ነፃ ቀረፅ ኣትዩ ኣብ ልምዓት ዘይወዓለ ቴንዲኖ ናይ ግድን እቲ ቀረፅ ክኸፍልዎ ዝግበር ኮይኑ እቲ ብጉቦ ተሰሊቡ ዘይዓቐኑ መስርሒ ዝትምን መሃንድስን ፍቓድ ሂቡ ዘይቆፃፀር ሓላፍን ድማ በቢብርኮም ክሕተቱ ከም ዝኾኑ ዶ/ር ኣዲስኣለም ባሌማ ይገልፁ።

ካሊእ ተወሳኺ መሓንቅ ድማ ምስ ምንጋስ ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ዝተኣሳሰር እዩ። መብዛሕትአን ከተማታት ዘይሕጋውያን ነጋዶ ናብ ስርዓት እንተእትዋ ክፍለ ከተማ ሓወልቲ (መቐለ) ግን ልዕሊ 3000 ነጋዶ ፍቓድ ንግዲ ዘይብሎም እዮም። እቶም ነጋዶ ካብ ኤርትራ ዝተፈናቐሉን ኣካል ጉድኣትን ኮይኖም እግሪ ንክተኽሉ ምስ ኣተዉ ናብ ስርዓት ዘእትዎም ኣካል ኣይተረኸበን። ካብ ዱባይ እንተይተረፈ ኣጭርቕቲ እናምፅኡ ዝሸጡ ዓቕሚ ዘለዎም ነጋዶ እናሃለዉ ግብሪ ክኸፍሉ ዘይምግባር ድማ ሓደ መዳኸሚ ዓቕሚ እቶት መንግስቲ ከምዝኾነ እተን ዋና ዳይሬክተር መብርሂ ሂበናሉ። 

እቲ ካሊእ ፀገም ስርዓት ንግዲ ሒሳብ መዝገብ ክሕዝ ዝግበኦ ዓቕሚ ዘለዎ ነጋዳይ ክሕዝ ናይ ዘይምግባር ፀገም እዩ። ከተማ ውቕሮ ካብ ዘለዋ ቅርበትን ምቹውነትን መብዛሕትኦም ኣኼባታት መንግስታውን ዘይመንግስታውን ኣብያተ ዕዮ እናተኣናገደት ዝሓሸ እቶት እትረክብ ዘላ ከተማ እያ። ኮይኑ ግን ነጋዶ እታ ከተማ ቅብሊት ዘይቆርፁ ብምዃኖም እቲ ተጠቃሚ ዝኸፍሎ ግልጋሎት ግብሪ ይኹን እቶም ነጋዶ ክኸፍልዎ ዝነበረ ፍረ ግብሪ ደሚሮም ናብ ጅቦኦም ዘእትዉ እዮም። ኣብዚ ሓደ መርኣዪ ምውሳድ ይከኣል። ከተማ ውቕሮ ምስ ከተማ ዓድግራት እንትነፃፀር ተመጣጣናይ ሃፍቲ ዘለዎ ነጋዳይ ዘለወን እየን። ናብ ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ኣብ ምእታው ግን ሰፊሕ ኣፈላላይ ኣሎ።

ንኣብነት ኣብዚ ዓመት ብብርኪ ክልል 500 ሰራሕተኛታት መንግስቲ ዝተሳተፍሉ መድረኽ ኣብ ከተማ ውቕሮ እንትካየድ እቶም ሰልጠንቲ ናይ ዝተጠቐምሉ ምግቢ መስተ ቅብሊት ከምፅኡ ተነጊሮም 30 ሰባት ጥራሕ ኣምፂም። ብተመሳሳሊ ኣብ ከተማ ዓድግራት  350 ወገናት ዝተሳተፍሉ መድረኽ ድማ ናይ ዝተጠቐምሉ ቅብሊት ክማልኡ እንትሕተቱ ብዘይካ እቶም 24 ወገናት እቶም ዝተረፉ ኩሎም ኣምፂኦም። እዚ ኣፈላላይ ኣብ ከተማ ውቕሮ ዘለዉ ሒሳብ መዝገብ ክሕዙ ዝግበኦም ነጋዶ ኣብ ብርኪ “ሐ” ተሸጒጦም ዝነብሩ ምዃኖም እዩ። እዚ ድማ ድምር ምንቅስቓስ ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት እተን ከተማታት ዘርኢ እዩ።

ክፍተት ሰራሕተኛታት ልምዓት እቶት ከተማታት ክልልና ሕድሕድ ነጋዳይ በቢብርኩ ክንቀሳቐስ ብዘይምግባር ጥራሕ ዝሕፀር ኣይኮነን። ሒሳብ መዝገብ ዝሕዙ ነጋዶ ልዑል ምንቅስቓስ ንግዲ ዘለዎም ኮይኖም ሒሳብ መዝገቦም መርሚርካ ግብሪ ክኸፍሉ ኣብ ምግባር እውን ዝረአ ፀገም ኣሎ። ንኣብነት ኣብ ክፍለ ከተማ ቀዳማይ ወያነ ካብ ዘለዉ 10‚000 ነጋዶ እቶም ልዕሊ 1000 ሒሳብ መዝገቦም ኣይተመርመረን። ብተመሳሳሊ 10‚000 በዝሒ ነጋዶ ዘለዋ ከተማ ዓድግራት ግን ሒሳብ መዝገብ ተመርሚሩ ግብሪ ዘይከፈለ ነጋዳይ የለን። ስለዚ ኣብ ክፍለ ከተማ ቀዳማይ ወያነ ዘለዉ ነጋዶ ሒሳብ መዝገቦም ተመርሚሩ ግብሮም ኣብ ልምዓት ዓዲ ክውዕሉ ዘይከኣለ ምስ ውፍይነት ሰራሕተኛታት እታ ክፍለ ከተማ ዝተሓሓዝ እዩ። እቲ ምንታይ ኣብዘን ከተማታት ተመጣጣኒ ሰራሕተኛ እናሃለወ ኣብ ኣፈፃፅማ ኣፈላላይ ዝረአ ዘሎ ትርፊ ሰዓቱ እንተይተፀባፀበ ዝሰርሕን ዘይሰርሕን ሰራሕተኛ ካብ ምውናን ዝብገስ ከም ዝኾነ ወ/ሮ ምሕረት ይገልፃ።

ምስ ክራይን መሸጣን ገዛ ተተሓሒዙ ዘሎ ሽፈጥ እውን እንተኾነ ሰፊሕ ክፍተት ዘለዎ እዩ። መንግስቲ ኣብ ክራይ ይኹን መሸጣ ገዛ “ብዘይሸጥናዮን ዘየካረናዮን ዋጋ ይትመነልና ኣሎ” ዝብል ጥርዓን ሕብረተሰብ ኣብ ግምት ኣእትዩ “በቲ ዝኣምነሉ ኣኽፍልዎም” ዝብል ፍታሕ ምሃቡ ይፍለጥ። ነዛ ፍታሕ ተበሊፆም ዘይኮነ ዋጋ ዘቕርቡ ኣከብቲ ክራይ ይበራኸቱ ኣለዉ። ንኣብነት ኣብ ከተማ ሓውዜን ቅድም ኢሉ ብ200 ሽሕ ብር ዝተሸጠ ገዛ ሕዚ ዳግም እንትሽየጥ “80 ሽሕ ብር ሸይጥናዮ” ኢሎም ዘምፅኡ ኣለዉ። ኣብ ክፍለ ከተማ ሰሜን (መቐለ) እውን ቅድም ኢሉ ብ600 ሽሕ ብር ዝተሸጠ ገዛ ኣብዚ ዓመት 200 ሽሕ ሸይጥናዮ ኢሎም ኣምፂኦም ኣለዉ። ኣብ ክራይ ገዛ እውን ተመሳሳሊ ፀገም ከም ዘሎ ኣብ ከተማ ዓድግራት ዘጋጠመ ሸፈጥ ከም ኣብነት ምልዓል ይከኣል። ኣብታ ከተማ ኣብ 2007 ዓ/ም ንትካል ብ20 ሽሕ ዝተኻረየ ህንፃ ኣብዚ ዓመት “ሰለስተ ሽሕ ብር ኣካሪናዮ” ኢሎም ኣምፂኦም። 

እዚኦም እቶም መረዳእታ ዝተረኸቦም እዮም። መነፃፀሪ መረዳእታ ዘይብሎም ዝጭብርበሩ ገዛውቲ ክሳብ ክንደይ ከም ዝኾኑ ግን ንምግማቱ ኣየፀግምን። ኮይኑ ግን ዋጋ ክራይን መሸጣን ገዛ ይኹን ናውቲ ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናወሰኸ ኣብ ዝመፀሉ እዋን ካብቲ ቅድም ኢሉ ዝተገዝኣሉ (ዝተኻረየሉ) ንታሕቲ ሸይጥናዮ (ኣካሪናዮ) ኢልካ ምምፃእ ብዝኾነ ይኹን መዐቀኒ ከተኣማምን ኣይኽእልን። ስለ ዝኾነ እዚ ከምዚ ዝበለ ዓይኑ ዘፍጠጠ ኣካብነት ክራይ ካብ ህዝቢ ዝስወር ነገር ስለ ዘየለ ናብ ህዝቢ ኣቕሪብካ ብምቅላዕ መረዳእታ እንትርከብ ናብ ቤት ፍርዲ ወሲድካ  ግቡእ ስጉምቲ ክውሰደሉ ምግባር እዩ።

ብፍላይ ድማ እቶም መንግስቲ ብኣማኢት ሚልዮናት በጀት ሰሊዑ መስርሕን መሸጥን ቦታታት እናዳለወ ሃፍቲ ከዋህልሉ ዝገብሮም ዘሎ ትካላት ደኣንት ናብ ስርዓት ንግዲ መሊኦም ክኣትዉ ዘይምግባር ዓብዪ ውድቀት እዩ። ድጋፍ ወሃብቲ ኢንዳስትርያል ኤክስተንሽን “ንደኣንት ግብሪ ክኸፍሉ እንተነጊርናዮም ካፒታሎም ክሓብኡና እዮም” ብዝብል ሓሳብ ነቲ ዓንዲ ሑቘ ጉዕዞ ዕብየትና ዝኾነ እቶት ንጎድኒ ምግዳፍ ትኽክል ኣይኮነን። ከምቲ ተኽሊ ብንእሽተዩ እንተዘይኣቕኒዕኻዮ ምስ ዓበየ ጎቢጡ ካብ ብዙሕ ዝህቦ ረብሓ ዝተርፍ እዞም ወገናት እውን ብገንኦም መስመር እናትሓዝና እንተዘይኣዕቢናዮም ፅባሕ መሸገርቲ ህዝብን መንግስትን ዘይኾንሉ ዕድል ከምዘይህሉ ሓለፍቲ ኣብያተ ፅሕፈት ልምዓት ከተማን ንግድን ኢንዳስትርን ወረዳታት ጣንቋ ኣበርገለን ከተማ ኮረምን ኣይተ ደሳለይ ገ/ስላሴን ኣይተ ዘካርያስ ገ/ሚካኤልን ይገልፁ።

ምንጋስ ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ማእኸል ስሕበት ፖለቲካ፣ ቁጠባውን ማሕበራውን እዩ እንትንብል እምበኣር ካብዚ እዩ ዝብገስ። ግብሪ በቲ ዝግበኦ እንተዘይተኣኪቡ ሰላምና ካብ ምንጋዕ ሓሊፉ  ልምዓትና ብምጉታት ነቲ ንዘበናት ኣብ እንግዳዕና ቸቸ እናበለ ዘረብረበና  ድኽነት ዕድመ ክናዋሕ ዝገብር እዩ። ከም መብርሂ እምባሳደር ዶ/ር ኣዲስኣለም ባሌማ ኣብ ኣሜሪካ ኣብ 2008 ዓ/ም/ፈ ኣጋጢሙ ዝነበረ ቅልውላው፤ ቁጠባ ብሃፋትም ዝተፈጠረ እዩ ነይሩ። ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመት ቁጠባዊ ዕብየት ዜጋታት እታ ሃገር እንትዕቀን እቶም ፀገም ዝፈጠሩ ሃፋትም 30 ምኢታዊ /ሲሶ/ ወሰኽ ሃፍቲ እንተመዝግቡ እቲ ተጎዳኣይ ህዝቢ ግን ካብታ ዝነበራ ኣይተነቓነቐን።

ስለዝኾነ ፁፉፍ ስርዓት ምሕደራ ግብሪ ንክነግስ ኩሉ ዜጋ ብፅሒቱ ይዋፃእ ንብል ዘለና መሰረተ ልምዓትና እናቀላጠፍና ዝተመጣጠነ ቁጠባዊ ዕብየት ዜጋታት ንክህሉ ብምሕሳብ እዩ። ብምዃኑ እቶም ዝተዘርዘሩ ፀገማት ብምንቅስቓስ ህዝቢ መስመሮም ክሕዙ እንተዘይክኢሎም ከምቲ ብዕሾክ ዝተሓፀረት ሸዊት ክትሪኣ እምበር ክትምገባ ዘይትኽእል እንብህጎ ዕብየት እውን ካብ ምምናይ ሓሊፍካ ዝመፅእ ነገር ስለዘየለ ትኹረትና ፀረ ክራይ ኣከብቲ ይኹን።     


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 970
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010