ደሓን ኩን ትኪ!

here we go
selam new

ውሁድ ተሓደስቲ ሓይሊ ሰረት ሓምለዋይ ልምዓት

“ማሕበራውን ኢኮነምያውን ዕብየት ንምምፃእ ክፍለ ኢኮነሚ ኢንርጂ ብፍላይ ድማ ምትእትታው ዘመናዊ ቴክኖለጅታትን መማረፅቲ ሓይልን ዝለዓለ ተራ ኣለዎ” ይብል ኤጀንሲ መዓድንን ኢነርጅን ክልል ትግራይ ብ2003 ዓ.ም ዘሐተሞ በራሪ ፅሑፍ። ምጥቃም ቴክኖለጅን መማረፂ ሓይልን ምስ ዕብየት ኢኮነምን ዝተምሃረ ማሕበረሰብን ስለ ስተኣሳሰር ሃገርና ድሕሪት ተሪፋትሉ ዝፀንሐት ጉዳይ እዩ። ካብ ቀረባ እዋን ኣትሒዙ ግና መንግስቲ ኢትዮጵያ ንሓይሊ(ኢነርጂ) ፍሉይ ቆላሕታ ሂቡ ክሰርሐሉ ጀሚሩ ኣሎ። እዚ  ብቐንዱ ኣብ ተሓዳስን መማረፅን ሓይሊ ዘተኮረ ክኸውን ስትራቴጂ ዝተሓንፀፀሉ እንትኸውን ንገፀር እውን ኣብ ግምት ዘእተወ እዩ። ስድራቤታት ገፀር ኣብ ክንዲ ዕንፀይቲ ከም ባዮ ጋዝን ሓይሊ ፀሓይን ዝበሉ ቴክኖሎጂ ንኽጥቀሙ ምስ ዝተፈላለዩ ገበርቲ ሰናይ ትካላት ብምትሕብባር ፃዕሪ እናተገበረ ይርከብ።

ነባሪት ወረዳ ሓውዜን፣ ጣብያ መጋብ ዝኾና ወ/ሮ ኣስኳል ወለኣበዝጊ ባዮጋዝ ንምግቢ መብሰልን ንመብራህትን ከም ዝጠቅምን ትኪ ከም ዘይብሉን ምስሰምዓ እየን ህይወተን ሳንሳን ካብ ዘበለ ፀገም ክናገፋ ብምሕሳብ ንክውንንኦ ዝበሃጋ። ዕድመ ልክዐን ፀብሒ ከፍልሓ ኮነ እንጀራ ክስንከታ ዕንፀይቲ ይጥቀማ ስለዝነበራ ብትኪ ይዕፈና ነይረን። ለይቲ ተላዒለን ንኽጥሕና ወይ ካሊእ ስራሕ ንኸሳልጣ ዝጥቀምኦ ዝነበራ መብራህቲ ድማ ኩራዝ ስለዝኾነ ኣፍንጭአንን ጎረርአንን ካብኡ ዝወፅእ ትኪ ይዕፍነን ነይሩ። ደቀን እውን ብኩራዝ የፅንዑ ብምንባሮም ኣብ ጥዕንኦም ኣሉታዊ ፅልዋ ነይሩዎ። መብራህቲ ኩራዝ ብዙሕ ስለዘየብርህ ድማ ኣዐርዮም ደኒኖም ጨንቆር እናበሉ ከንብቡ ይግደዱ ነይሮም። እዚ ኣብ ኩሎም ስድራቤታት ገፀራትና ዝፀንሐ ፀገም እዩ። ስለዝኾነ ትኪ ዘይብሉ ሓውን መብራሀትን ምርካብ ማለት ንደቂ ኣንስትዮን ተምሃሮን ገፀር ስግግር ሓዱሽ ህይወት እዩ። ወ/ሮ ኣስኳል ትኪ ኣልቦ ቴክኖሎጂ ንምውናን ክህንጠዋ ዝኸኣላ እምበኣር በዚ ምኽንያት እዩ።

ብመሰረት እዚ ብ2009 ዓ/ም ካብ ማሕበራዊ ረዲኤት ትግራይ (ማረት) ብዝረኸብኦ ሓገዝ ባዮጋዝ ክውንና ክኢለን። ኣብዚ ሐዚ እዋን ካብ እንጀራ ምስንካት ወፃኢ ፀብሕን ካልኦት ዘድልይወን ነገራትን የፍልሓሉን የብስላሉን። ካብዚ ብተወሳኺ ከም ቃሕትአን መብራህቲ ይጥቀማ። ለይቲ ተልዒለን ክሰርሓ እንተደልየን ልቺ (ኣምፑል) እየን ዘብርሃ። ተምሃሮ ደቀን እውን ካብ ዝተክኽ ኩራዝ ተገላጊሎም። ኣምፑል ኣብሪሆም ከም ቃሕትኦም የንብቡ። ኮታስ ሳላ ባዮጋዝ ምስ ሙሉእ ስድርአን “ደሓን ኩን ትኪ” ኢለን ኣለዋ።

ነባሪ ወረዳ ኣፅቢ ወንበርታ ጣብያ ሩባ ፈለግ ዝኮኑ ቀሺ በሪሁ ሃይለ ድማ እቲ ባዮጋዝ ካብ ንመብራህትን ምብሳል ምግብን ሓሊፉ ብመልክዕ ኮምፓስት ንመፍረይነት ከምዝጠቅም ይገልፁ። “ባዮጋዝ ትኪ ስለዘይብሉ በዓልቲ ቤተይ ብነፃነት ትሰርሕ። ኣነ እኳ ምግቢ ምብሳል ክሕግዛ ጀሚረ። ቅድም ክብል ንመዐደጊ ፈሓምን ዕንፀይትን ዘውፅኦ ዝነበርኩ ገንዘብ ድማ ድሒኑ ኣሎ። ኣብ ልዕሊ እዚ እቲ መብራህቲ ንምሃብ ዝተብላዕልዐ ዒባ ከፍቲ፣ ዓኾር ጠለበጊዕን ሰገራ ሰብን ከምፖስት ኮይኑ ኣብ ልሙዕነት ሓመድ ዓብዪ እጃም ኣለዎ” ብምባል ዙርያ መለሽ ረብሕኡ የረድኡ። ቀሺ በሪሁ ሃይሉ እውን እቲ ባዮጋዝ ካብ ማረት ብዝረኸሕብዎ ሓገዝ ዘተኣታተዉዎ እዩ።

ማሕበራዊ ረድኤት ትግራይ ኣንፈት መንግስቲ ተኸቲላ ኣብ ተሓደስትን መማረፅትን ሓይልታት ክትሰርሕ ዝጀመረት ኣብ 2007 ዓ/ም ከም ዝኾነ ላዕለዋይ ክኢላ ልምዓት ደኒ ማረት ኣይተ ግርማይ ሓለፎም ይገልፁ። ማረት ንፈለማ እዋን 14 ባዮጋዝ ኣብ ወረዳ ሕንጣሎ ወጀራት ዘተኣታተወት ኮይና ክሳብ ሕዚ 114 ባዮጋዝ ናብ ዝተፈላለዩ ወረዳታት ኣተኣታትያ እያ። ሓይሊ ፀሓይ (ሶላር) እውን ብሰፊሑ ክተተኣታትዎ ዝጀመረት ኮይኑ ክሳብ ሕዚ 541 ክተኣታቱ ክኢላ እያ። ብዘይካ እዚ ቆጠብቲ ዕንፀይቲ ዝኾና ምሩፅ መጎጎን እቶንን 8,453 ተኣታትየን እየን። እዞም ተሓደስትን መማረፅትን ሓይልታት ስርዓት ዘለዎ ከይዲ ኣተዓዳድላ ከም ዘለዎም ኣይተ ግርማይ ይገልፁ። ንኣብነት ባዮጋዝ ከተኣታትው ዝደልዩ ሓረስቶት ኣብ ኣጠቓቕማ ባዮጋዝ ንሓሙሽተ መዓልቲ ዝርዝር ስልጠና ይወሃቦም። ኣብ ኣሰራርሓ፣ ኣተሓሕዛን ዘለዎ ጥቕሚ ዘተኣማምን ፍልጦ ምስሓዙ እዩ እቲ ባዮጋዝ ናብ ረብሓ ዘሰጋግርዎ።

ዋጋ ባዮጋዝ ክሳብ 12 ሽሕ ብር ይበፅሕ። ከይዲ ህንፀቱ ንኽዛዘም ማረት ናይ ሃናፂ 5,000 ብር ትኸፍል። እቲ ተጠቃሚ ሓረስታይ ድማ ናይ ስሚንቶ፣ ቱቦ ወዘተ ከባቢ ሰለስተ ሽሕ ብር ይኸፍል። ዝተረፈ ናውቲ ህንፃ ሑፃ፣ እምንን ጭቃን እውን ተጠቃሚ ሕብረተሰብ ካብ ከባቢኡ ባዕሉ የቕርብ።

ኣብ ገጠር ካብ ዝነብር ህዝቢ እቲ 90 ምኢታዊ ንነዳዲ ዝጥቀመሉ ነገር ዕንፀይቲ ከም ዝኾነ ኣይተ ግርማይ ይዛረቡ። ንመሰንከቲ እንጀራ፣ ንመስርሒ ፀብሒ፣ መፍልሒ ቡን ኮነ መውዓይ ማይ ከምኡ እውን ካልኦት ዝበስሉ ነገራት ብዕንፀይትን ካብ ዕንፀይቲ ብዝርከብ ፍሓምን እዩ ዝሰርሕ። ብሰንኪ እዚ ድማ ደኒ እናበረሰ መሬት ጥራሕ ዝባኑ ይወፅእ። እቲ ብተፈጥሮ ሃፍቲ ዝዕቀብ ዘሎ መሬት መሊሱ ይባድም። መንግስቲ ነዚ ንምክልኻል ብብርኪ ሃገር ኣንፈት ነፂሩ እናተንቀሳቐሰ ይርከብ። መንግስቲ ኢዮጵያ ንብኽለት ኣየር 50 ምኢታዊ ብደኒ ኣቢሉ ንምክልኻል ኣንፈት ነፂሩ ይሰርሕ ኣሎ። ካብ ክልል ትግራይ ብመሰረት እዚ እናተሰርሐ ይርከብ። በብዓመቱ ብሚልየናት ዝቑፀሩ ፈልስታት እፅዋት ዝትከልሉ ዘለዉ ምኽንያት እውን እዚ እዩ። ምትካል እፅዋት ጥራሕ ግና እኹል ኣይኮነን። ምክልኻልን ምሕላውን ደኒ እውን ብፍሉይ ቆላሕታ ክሰርሐሉ ዝግበኦ ጉዳይ እዩ። ምኽንያቱ ሓደሽቲ ተኽልታት ተኺልካ ደኒ ከሊልካን እቲ ሕብረተሰብ ዕንፀይትን ፈሓምን ምጥቃሙ እንተቐፂሉ እቲ ደኒ መሊሱ ስለ ዝበርስ ዋጋ ኣይህልዎን።

ስለዝኾነ ጎድና ጎድኒ ስራሕቲ ተኸላ እፅዋትን ምኽላል ደንን ሕብረተሰብ ኣብ ክንዲ ዕንፀይትን ፈሓምን ተሓደስትን መማረፅትን ሓይልታት ምሉእ ብምሉእ ክጥቀም ምግባር የድሊ። ሓይሊ ኤሌክትሪክን ሓይሊ ንፋስን ብዓብይኡ ብበጀት መንግስቲ፣ ሓይሊ ፀሓይን ባዮጋዝን ድማ ብዓቕሚ ሕብረተሰብ ኣብ ጥቕሚ ክውዕሉ ዝግበረሉ ዘሎ ምኽንያት እውን እዚ እዩ። ከተማታትን ሓውሲ ከተማታትን ብዓበይቲ ፕሮጀክትታት ሓይሊ ማይን ሓይሊ ንፋስን ዝጥቀሙ ዘለዉ ኾይኖም ማእኸለዎትን ኣናእሽትን ሓይልታት ፀሓይን ባዮጋዝን ድማ ብቐሊል ዋጋ ሓይሊ ኤሌክትሪክን ንፋስን ኣብ ዘይተባፀሐሎም ገጠራት ዝርከቡ ውልቀ ሓረስቶት ብቐሊሉ ክውንንዎ ዝኽእሉ ስለዝኾነ ኣብ ገጠር ንኽስፋሕፋሕ ቆላሕታ ተዋሂብዎ እናተሰርሐሉ ይርከብ። ማሕበራዊ ረድኤት ትግራይ (ማረት) ድማ ነዚ ንምጥንኻር እያ ካብ ቀረባ ግዜ ኣትሒዛ ከምቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ እትሰርሐሉ ዘላ።

ካብዚ ከም እንርድኦ ምጥቃም ተሓደስትን መማረፅትን ሓይልታት ብቐንዱ ክልተ ዓበይቲ ረብሓታት ኣለዉዎ። እቲ ሓደ ስድራቤታት ብመዳይ ሓዊ ኾነ መብራህቲ ቅልጡፍ ግልጋሎት ክረኽቡ ጥዕንኦም ክሕሎን ዝገብር እዩ። እቲ ካልኣይ ብብርኪ ማሕበረሰብ ዝግለፅ ዘላቒ ረብሓ እዩ። እዚ ድማ ብምዝባዕ ኣየር ዘይጥቃዕ ሓምለዋይ ኢኮኖሚ ብምህናፅ ቀፃልነት ዘለዎ ውሕስና ህዝቢ ምርግጋፅ ይኸውን። ስለዝኾነ ጎድና ጎድኒ ኣብ ምስፍሕፋሕን ሓለዋን ደኒ ብዕቱብ ምስራሕ ተሓደስትን መማረፅትን ሓይልታት ምስፍሕፋሕ ግድን ይኸውን።

ማረት ኣብ ልምዓት ደኒ ብፍሉይ ቆላሕታ እተሰርሐሉ ኾይና ተሓደስትን መማረፅቲ ሓይልታት እተታኣታቱ ዘላ እውን ምስኡ ብዝተትሓሓዘ እዩ። ንልምዓት ደንን መማረፅቲ ሓይልታትን ዝከታተሉ ሰብ ሞያ ኣብ ወረዳታት ከም ዝመደበት ኣይተ ግርማይ ገሊፆምልና ኣለዉ። እቶም ብብርኪ ወረዳ ዝተቐመጡ ሰብ ሞያ ልምዓት ደንን ኢነርጅን ናብቶም ተሓዳሲ ኮነ መማረፂ ሓይሊ ዝጥቀሙ ስድራቤታት እናኸዱ ክትትል ዝገብሩ እውን እዮም። ኣብነት ባዮጋዝ እንትትከል ብኣካል ተረኺቦም ይከታተሉን ኣብ ምትካልን ምጥቃምን ፀገም ከይፍጠር ይድግፉን። ተተኺሉ ንተግባር ድልው ምስኮነ ድማ እናተመላለሱ ብትኽክል ዝትግበር ዘሎ ምዃኑ የረጋግፁ።

እቶም ቴክኖሎጅታት ተሓዳስን መማረፅን ሓይልታት ዋግኦም ተመጣጣኒ እንትኸውን ብፍላይ ባዮጋዝ ድማ ካብ ከባብያዊ ፀጋ ዝስራሕን ድሕሪ ምስርሑ ብዘይ ምንም ወፃኢ እትጥቀመሉን ኣብ ርእሲ ምዃኑ ንልሙዕነት ሕርሻ ኣዝዩ ጠቓሚ ዝኾነ ኮምፖስት እውን ዝርከበሉ በዓል ብዙሕ ጥቕሚ እዩ። ባዮጋዝ ካብ ዒባ እንስሳትን ሰገራ ሰባትን እዩ ዝስራሕ። ፈለማ ጉድጓድ ይኮዓት እሞ ዒባን ዓኾርን ከፍቲ ናብኡ ይውህለል። ብምቕፃል እቲ ጉድጓድ ውሽጣ ውሽጢ ምስ መናፅሂ ክፍሊ (ሽቓቕ) ብቱቦ ክራኸብ ብምግባር ሰገራ ሰብ በቲ ቱቦ ኣቢሉ ምስቲ ዒባ ከፍቲ ይራኸብ። ካብኡ ኣብቲ ጉድጓድ ይብላዕላዕ። ምስተብላዕለዐ ካብ ትኪ ናፃ ንዝኾነ ሓይሊ መብራህትን ሓዊን ዝኸውን ሓይሊ ሃፋ ወይ እንፋሎት ይፈጥር። እቲ እንፋሎት ንሓዊን መብራህትን እንትውዕል፣ እቲ ዝተብላዕለዐ ዒባን ሰገራን ድማ ናብ ኮምፓስት (ድኹዒ) ይቕየር።

 

እዞም ትኪ ኣልቦ ዝኾኑ ተሓደስትን መማረፅትን ሓይልታት እቲ ሕብረተሰብ ኣድላይነቶም ኣፀቢቑ ስለ ዝተረድኦ እናወነኖም ይርከብ። ኣብዚ ግና ዝለዓል ፀገም ኣሎ። ንሱ እውን ኣብ ቀረብ ሕፅረት ምህላዉ እዩ። እዚ ብኣካል እውን ዘረጋገፅናዮ እዩ። ባዮ ጋዝ ወይ ሓይሊ ፀሓይ ክዕድጉ እናደለዩ ቀረብ ብምውሓዱ ከም ወትሮም ዕንፀይቲ ዝጥቀሙ ሓረስቶት ብዙሓት እዮም። ስለ ዝኾነ ኣብቲ ሕብረተሰብ ኣድላይነት ተሓዳስን መማረፅን ሓይሊ ምስራፁ ዝነኣድ ጉዳይ ኮይኑ እቶም ቴክኖሎጂ ብበዝሒ ክቐርቡ ብዘይምኽኣሎም ዕንፀይቲ ክጥቀሙ ድልየት ዘይብሎም እውን ዕንፀይቲ ምጥቃም ክቕፅልሉ ምግባር ግና ሕብረተሰብ ኣብ ድኽነት ክነብር ምፍራድ እዩ። እቶም ተሓደስትን መማረፅትን ሓይልታት ካብ ወፃኢ ዝተኣታተዉ ብምዃኖም ንኽውሕዱ ሓደ ምኽንያት እኳ እንተኾነ ብመንፅር እቲ መንግስቲ ንተሓዳሲ ሓይልን ሓምለዋይ ልምዓትን ሓንፂፅዎ ዘሎ ስትራቴጂ ብተግባር እንተተሰሪሕሉ ግና ብበዝሒ ዝኣትውሉ ዕድል ምፍጣር ይከኣል እዩ እሞ ህፁፅ ቆላሕታ ይገበረሉ ንብል። 


alena ember where do we