የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4534418
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1870
2471
4341
4511961
49691
165145
4534418

Your IP: 54.224.164.166
2017-11-20 17:21

ልምዓት ንህቢ መደባይ ዛናን ተፃብኦታቱን

here we go
selam new

                                ስራሕቲ ምፍራይ ንህቢ ማሕበር ልምዓት ንህቢ ራህዋ

“ንህቢ ካብ ዓለም እንተጠፊኡ ወዲ ሰብ ኣብዛ መሬት ልዕሊ ኣርባዕተ ዓመት ክነብር ኣይኽእልን” ዝብል እቲ ውራይ ሳይንቲስት ኣልቨርት ኣንስታይን ዝበፅሐሉ ሓቂ ኣሎ። ኣብ ኮሌጅ ሕርሻ ዩኒቨርሲቲ ኣኽሱም፣ መተሓባበሪ ክፍሊ ትምህርቲ ሳይንስ እንስሳት መምህር ኣለም ታደሰ ነዚ ዝድግፍ ሓሳቦም እንተብርሁ “ዘራእቲ ኮኑ ኣትክልቲ ዝፋረዩ ካብቲ ሓደ ናብቲ ካሊእ ፅግያት ዘካይዱ ነፈርቲ ስለ ዘለዉ እዩ። ካብቶም ነፈርቲ 90 ምኢታዊ ፅግያት ክካየድ ዝገብር ድማ ንህቢ እዩ” ይብሉ።

ንልምዓት ንህቢ ካብ ዝምችዉ ከባብታት ትግራይ ሓደ ወረዳ መደባይ ዛና ከም ዝኾነ ክኢላታት ልምዓት ንህቢ ማረት ብ2009 ዓ/ም ዝገበርዎ መፅናዕቲ ይሕብር። እቲ ወረዳ ብደኒ ዝተሸፈነ፣ ሰውሕታት ዘለዉዎን ማይ ዝርከቦን ምዃኑ ካብቶም ንንህቢ ምቹው ክኸውን ዝገበርዎ ፀጋታት ገሊኦም እዮም። ኣብቲ ወረዳ 6,926 ዕስለ ንህቢ ኣብ ባህላዊ 7,304 ድማ ኣብ ዘመናዊ ቆፎ ብድምር ኣብ  13 ሽሕን 185 ቆፎታት ልምዓት ንህቢ ይሳለጥ ኣሎ። ክኢላ ልምዓት ንህቢ እታ ወረዳ መንእሰይ ክፍሎም ተኽለማርያም ነዚ ኩነታት እንተረድኡ፣ ነቲ ባህላዊ ልምዓት ንህቢ ዝጥቀሙ 6,712 ነበርቲ እቲ ወረዳ እንትኾኑ ነቲ ዘመናዊ ልምዓት ንህቢ ዝጥቀሙ ድማ 4,404 ነበርቲ እዮም። ብድምር 11,116 ነበርቲ ወረዳ መዳባይ ዛና ኣብ ልምዓት ንህቢ ተዋፊሮም ይርከቡ።

ኣብቲ ወረዳ ኣብ ሓደ ዙር  ካብ ሓደ ባህላዊ ቆፎ 15 ኪሎ ግራም ምህርቲ መዓር ዝርከብ እንትኸውን ኣብ 2009 ዓ.ም 1,038 ኩንታል ንምርካብ ትልሚ ተታሒዙ 865 ኩንታል ተረኺቡ እዩ። ካብ ሓደ ዘመናዊ ቆፎ ንህቢ ድማ 31 ኪሎ ግራም መዓር ምርካብ ዝከኣል ኮይኑ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት 2,264 ነጥቢ 24 ኩንታል ንምርካብ ትልሚ ተታሒዙ  1,682  ኩንታል ተረኺቡ ኣሎ። ብመንፅር እቲ ካብ ሓደ ቆፎ ይርከብ ዝተብሃለን ዝተትሓዘ ትልምን እንትምዘን  ኣብ እቶት ምትሓት ኣሎ። እቲ ምኽንያት ካብ ኣመጋግባን ኣተሓሕዛን ክሳብ ብርበራ ዘለዉ ክያዶታት ልምዓት ንህቢ ብዝግባእ ተግባራዊ ካብ ዘይምዃን ዝፍልፍል እዩ። ካሊእ ክጥቀስ ዘለዎ ጉዳይ ብመንፅር ምችውነት እቲ ከባቢ ኮነ መንግስቲ ዝሃቦ ቆላሕታ እንትርአ ኣብ ልምዓት ንህቢ ዝዋፈሩ ሓረስቶት ካብቶም ልዕል ክብሉ ዝተገለፁ ንላዕሊ ክኾኑ ዝነበሮም ምዃኑ እዩ። ብፍላይ ማሕበራዊ ረድኤት ትግራይ እውን ምችውነት እቲ ከባቢ ናብ ረብሓ ንምልዋጥ እትገብሮ ሓጋዛይ ምንቅስቓስ ስለ ዘሎ ኣብቲ ወረዳ ዘለዉ ተፃብኦታት ልምዓት ንህቢ ክቕንሱን ከይዲ ልምዓት ንህቢ ዝበለፀ ውፅኢታዊ ክኸውንን ምተገበኦ።

ኣብዚ መዳይ ዘሎ ንጥፈት ማሕበራዊ ረድኤት ትግራይ ብቐንዱ ኣብ ሰብ ሞያን ተጠቀምትን ዝሓሸ ግንዛበ ልምዓት ንህቢ ምፍጣር እዩ። ማረት፣ ናይ ባዕላ ሰብ ሞያ ኮኑ ኣብ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ሕርሻን ገጠርን እቲ ወረዳ ንዘለዉ ሰብ ሞያ ልምዓት ንህቢ፣ ዓቕሚ ዘዕብዩ ኣብ መፅናዕቲ ዝተመስረቱ ስልጠናታት እናሃበት ዝሓሸ ደገፍን ክትትልን ክገብሩ ትፅዕር ኣላ። ጎድና ጎድኒ እዚ ድማ ከም መርኣዪ ዝኾኑ ውሑዳት ተጠቀምቲ ሓረስቶት ብፍሉይ ስልጠናን ናውቲ ልምዓት ንህብን ብናፃ ሂባ ክትትል እናገበረት ዝሓሸ ፍርያት ክረኽቡ ትገብር። ንኣብነት 65 ሓረስቶት እቲ ወረዳ ፈለማ ኣብ ኣመጋግባን ኣተሓላልዋ ድሕንነት ንህቢ ከምኡ ድማ ኣብ ኣበራብራ መዓርን ብኸመይ ናብ ዕዳጋ ምትእስሳር ከም ዝከኣልን ወዘተ ስልጠና ሂባቶም። ቀፂላ ንዘመናዊ ቆፎን ዕስለ ንህብን መዐደጊ ዝኸውን ገንዘብ ካብ ትካል ፍትሓዊ  ልቓሕን ዕቋርን ደደቢት ልቓሕ ንኽረኽቡ ኣመቻችያትሎም። ኣብ እዋን ምብርባር ዝጠቕሙ ናውትን መምከኺ ሽምዕን ብናፃ ሂባቶም። ብመሰረት እዚ እቶም ሓረስቶት ኣብ ኣርባዕተ ማሕበራት ተወዲቦም ናብ ተግባራዊ ልምዓት ኣትዮም እዮም።

ካብተን ብማረት ዝተሓገዙ ሓረስቶት ዝተወደቡለን ማሕበራት ሓንቲ “ማሕበር ልምዓት ንህቢ ራህዋ” እያ። እዛ ማሕበር 20 ኣባላት ሒዛ ኣብ 2009 ዓ.ም ዝተወደበት ኮይና ብ57 ሽሕ ወፃኢ 38 ዘመናዊ ቆፎ ዓዲጋ ናብ ልምዓት ኣትያ ትርከብ። እቶም ኣባላት ፈለማ ኣብ ዙርያ መለሽ ንጥፈታት ልምዓት ንህቢ ሓሙሽተ መዓልቲ ዝወሰደ ስልጠና ብማረት ከም ዝተውሃቦም ኣባል እታ ማሕበር ወ/ሮ ለታይ ገብረሚካኤል ይገልፃ። እቲ ልምዓት ንህቢ ኣሚነናሉ ከም ዝኣተዎኦን ብሙሉእ ቀልቢ ሓላፍነተን ብምውፃእ ናብ ዝሓሸ መነባብሮ ከም ዝዓብያሉን እምነት ዝሓዛ ምዃነን ይዛረባ። እዚ ኮይኑ ምስ ኬሚካላት ፀረ ባልዕን ኩነታት ዕዳጋን ተተሓሒዙ ስግኣት ከም ዘለወን ግና ይገልፃ። ምስዚ ተመሳሳሊ ሓሳብ ዝሃባና ካሊእ ኣባል እታ ማሕበር ወ/ሮ ዋህድ ኣፅበሃ ድማ ብድምር ኣብ ከይዲ ልምዓት ንህቢ ክምልእኦ ዝግበአን ክፍተት ፍልጦ ከም ዘለወን ሓቢረናልና። ብዛዕባ እዚ ዝሓተትናዮም ላዕለዋይ ክኢላ ልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ማረት ብመልክዕ ስልጠና ኮነ ብኻሊእ መንገዲ ዝግበር ክትትልን ደገፍን ቀፃሊ ምዃኑ ብምግላፅ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ሕርሻን ገጠርን ድማ ብቐንዱ ሓላፍነት ወሲዱ ዝሰርሐሉ ዋኒን ከም ዝኾነን እቲ ክፍተት እናተሓጋገዝካ ከም ዝምላእን  የረድኡ።

ማረት ኣብ ርእሲ እቲ ን65 ሓረስቶት እቲ ወረዳ ብምድጋፍ ኣትያቶ ዝፀንሐት ንጥፈት ልምዓት ንህቢ መደባይ ዛና “መደብ ዝተዋደደ ማሕበራዊ ልምዓት ወረዳ መደባይ ዛና” ኣብ ዝብል ካሊእ ፕሮግራም ድማ 300 ሓረስቶት ተሓቚፎም ኣብ ልምዓት ንህቢ ንኽነጥፉ መደብ ሒዛ እናተንቀሳቐሰት ትርከብ። ብመሰረት እዚ 286 ሓረስቶት ብሰናይ ድሌቶም ተመልሚሎም ስልጠና ዝተውሃቦም ኮይኑ  ካብኣቶም 56 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኦ 207 ሓረስቶት ሕድሕዶም 10 ሽሕ ብር ልቓሕ ኣውፂኦም ኣብ ከይዲ ዕዳጋ ከም ዝርከቡ መንእሰይ ክፍሎም ተኽለማርያም ይዛረብ። ኣብዚ መዳይ ቀልጢፍካ ልቓሕ ኣውፂእኻ ናብ ተግባራዊ ልምዓት ኣብ ምእታው ድኽመት ከም ዘሎ ላዕለዋይ ክኢላ ልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ማረት ኣይተ ፀጋልኡል ኣባዲ ይገልፁ። እዚ ድኽመት ኣካል እቶም ኣብቲ ወረዳ ዘለዉ ፀገማት ተገይሩ ዝርአ እዩ።

እዚ ማረት ኣብ ወርሒ መስከረም ኣብ ከተማ ኣኽሱም ኣዳልያቶ ኣብ ዝነበረት መድረኽ ተረጋጊፁ እዩ። እቲ መድረኽ ካብ ወረዳ ክሳብ ክልል ዝርከቡ ዝምልከቶም ኣካላት መንግስትን ማረትን ከምኡ ድማ ኣብ ልምዓት ንህቢ ዝተዋፈሩ ሓረስቶትን ነጋዶን ዝተረኸብሉ ኮይኑ ንመደባይ ዛና ማእኸል ብምግባር ብብርኪ ትግራይ ዘሎ ፀጋን መሓንቕን ልምዓት ንህቢ ዝተፈተሸሉ እዩ። መንእሰይ ክፍሎም ተኽለማርያም ኣብቲ መድረኽ እውን ብዛዕባ ፀጋታትን መሓንቓትን ልምዓት ንህቢ ወረድኡ ኣቕሪቡ ነይሩ። ፀጋታት ኢሉ ዝገለፆም ኣብ መእተዊና ዝዘርዘርናዮም ኮይኖም ፀገማት ኢሉ ዝገለፆም ድማ ሕፅረት ሰብ ሞያ ምህላው፣ ሕፅረት መሳርሕታት ልምዓት ንህቢ፣ ግንዛበ ሕብረተሰብ ዝተሓተ ምዃን፣ ኣብቶም ናብ ልምዓት ንህቢ ዘይኣተዉ ሓረስቶት ናብቲ ልምዓት ንኽኣትዉ ድሌት ምንኣስ፣ ሕማማትን ባልዓትን ምህላውን ሕፅረት ዕስለ ንህብን ይጥቀሱ።

እቲ ካሊእ ፀገም፣ ማሕበራት ልምዓት ንህቢ ዝተመቻቸወ ባይታ ዝስእና ምዃነን እዩ። ኣብ ጎቦታት ኣብ ዝርከብ ደኒ ንህቢ ከልምዓ እንተበላ ቦታ ፍቓድን ውሕስናን ኣብ ምርካብ ይፅገማ። እዚ ድማ ናህሪ ልምዓት ንህቢ ኣብ ምዕጋት ናይ ባዕሉ ኣሉታዊ ግደ ኣለዎ። ናብ ልምዓት ዝኣተው ተጠቀምቲ እውን ፀገማት የጋጥምዎም እዮም። እቲ ሓደ ኬሚካል ፀረ-ፃህያይ ንህቦም ዝጎድኣሎም ምዃኑ እዩ። ኣብ ጥቓ ኣናህብ ዘለውዎ ገዛ ዝርከብ ዘራእቲ ኬሚካል እንትግበረሉ፣ ኣብ ጥቓ ዝኾነ ይኹን ቦታ ዝርከቡ ኣናህብ ዝቦቐለ እኽሊ ኬሚካል እንትግበረሉ እቶም ኣናህብ ይጠፍኡ። እዚ ፈለማ እቶም ንህቢ ዘልምዑ ሓረስቶት ባዕሎም እንተይፈለጡ ዝፈጥርዎ ዝነበሩ ፀገም እዩ። ሕዚ ግና ዝበዝሕ ፀገም ካብ ጎረባብቶም እዩ ዘጋጥሞም ዘሎ። እቶም ዝበዝሑ ጎረባብቶም ብዘይጥንቃቐ ከሚካል ዝነፅጉ ካብ ዘይምፍላጥ እንትኸውን ኮነ ኢሎም ብድሕረት ካብ ቒም ተበጊሶም ዝገብሩ እውን ኣለዉ። ኣብዚ በብብርኩ ዘለው ሰብ ሞያ ሕርሻ፣ ኣካላት ፀጥታን ሕብረተሰብን ክሰርሕዎ ዝግበኦም ስራሕ ከም ዘሎ ዘርእይ እዩ።

ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣኽሱም፣ ኮሌጅ ሕርሻ መተሓባሪ ክፍሊ ሳይንስ እንስሳት መምህር ኣለም ታደሰ ዝሰርሕዎ መፅናዕቲ ከም ዘመላኽቶ ድማ ካብቶም ፀገማት ልምዓት ንህቢ ሓደ ሕፅረት እታወታት ቴክኖሎጂ እዩ። ሕፅረት ዘበናዊ ቆፎ፣ ዘመናዊ መበርበሪ መዓር ወዘተ። ዋሕዲ ዘመናዊ መበርበሪ ብኽልተ መልክዑ ከም ዝግለፅ መምህር ኣለም ይገልፁ። እቲ ሓደ ብስሩ ካብ ዕዳጋ እንትቐርብ ዝወሓደ ምዃኑ እዩ። እቲ ካልኣይ ድማ ተዓዲጐም ኣብ መኻዚኖ ምስ ተቐመጡ ናብ ረብሓ ዘይውዕሉ ኣለው። ምስ መበርበሪ ማሽን ተተሓሒዙ ዝርኣይ ካሊእ ፀገም ድማ እንድሕር ተበላሽዮም ዝፅግን በዓል ሞያ ብቐረባ ዘይርከብ ምዃኑ እዩ። እቲ ዝተበላሸወ ክፍሊ ቀሊል እናሃለወ ስኣን መዐረዩ ማሽን መበርበሪ ዝድርበየሉ ኣጋጣሚ ከም ዘሎ መፅናዕቲ መምህር ኣለም የመላኽት። ስለዚ ማሽናት እንትበላሸዋ ዝፅግን በዓል ሞያ ክቕመጥ ይግባእ። መፅናዕታዊ ፅሑፍ መ/ር ኣለም ካልኦት ፀገማት እውን ነፂሩ እዩ። ንኣብነት እቶም ዝስርሑ ዘመናዊ ቆፎታት ብጨረታ ስለ ዝስርሑ ኣሰራርሐኦም ተብተብ ኣለዎ። እዚ ድማ እቲ ዘመናዊ ቆፎ ወይ ክፀብብ ወይ ድማ ክገፍሕ ስለ ዝገብር ነቲ ንህቢ ዘይምቹ ቆፎ ይኸውን ኣሎ። ስለዚ ቅድሚ ምስርሖም ዘድሊ ጥንቃቐ ክውሰድ ኣለዎ። 

ክኢላ ኣጠቓቕማ መሬት ወረዳ መደባይ ዛና ኣይተ ክፍሎም ለገሰ እውን ፀገማት ዝብልዎም ኣለው። ካብቶም ፀገማት ኢሎም ዘልዓልዎም ሓደ ፃህያይ ቅንጨ እዩ። ፃህያይ ቅንጨ ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ሃገር በቆል ሳዕርታት ከም ዘጥፍእ እዮም ዝገልፁ። “ቅንጨ ገልገለ መስቀልን ካልኦት ዓምበብቲ  ሳዕርታትን ካብቲ ከባቢ የጥፍኦም ኣሎ። እቶም ዝጠፍኡ ዘለው ዓምበብቲ ሳዕርታት ድማ ምግቢ ኣናህብ እዮም። ስለዚ ነዚ ስነ ምህዳር ዘበላሹ ፃህያይ መንግስቲ ብተግባር ቅልጡፍ ፍታሕ ከምፅአሉ ኣለዎ” ብምባል ይሕብሩ።

እዚ ጉዳይ ማረት ሓጋዚት ካብ ምዃን ሓሊፉ ግደ መንግስቲ ተኪኣ ምሉእ ብምሉእ ክትፈትሖ ዘይትኽእልን ዝተዋደደ ፃዕሪ ዝተፈላለዩ ኣካላት ዝሓትትን እዩ። ስለዝኾነ ብዓብይኡ ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ገጠርን ትግራይ እዩ ኣማእኺሉ ዘለው ፀገማት ብምልላይ ምፍትሒ ከቐምጠሉ ዝግባኦ። ኣብ ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ገጠርን ትግራይ መራሒ ጉጅለ ልምዓት ስግግርን ቴክኖሎጂን እንስሳት ኣይተ ተስፋማርያም ኣሰፋ ምስዚ ዝተትሓሓዘ ዝርዝር ዝበለ ሓሳብ ሂቦሙና እዮም። እዞም ኣብ ወረዳ መደባይ ዛና ከም ዘለዉ ዝተገለፁ ፀገማት ልምዓት ንህቢ ኣብ ካልኦት ከባብታት ትግራይ እውን ኣለዉ እዮም። “መንግስቲ ንልምዓት ንህቢ ጠመተ ሂቡ እዩ ዝሰርሐሉ ዘሎ።  ኣብ ወረዳን ጣብያን ዘለው ክኢላታትን መተሓባበርትን ልምዓት ንህቢ ብዕቱብ ኣብ ምስራሕ ክፍተት ኣሎ” ይብሉ ኣይተ ተስፋማርያም። ንኣብነት በብፅሒቶም ብዝግባእ እንተዝዋፅኡ ከሚካል ፀረ-ፃህያይ ንህቢ ብዘይጎድእ መልክዑ ብጥንቃቐ ሞተንነፀገ፣ ቅንጨ ዝበሃል ፃህያይ ምጥፋእ ምተኽኣለ ወይ ሓደጋ ናብ ዘየብፅሐሉ ብርኪ ምወረደ።

ንሕና እውን ንሱ ኢና ክንብል እንኽእል። ብመንግሰቲ ከምቲ ዝተገለፀ ቆላሕታ ተዋሂቡዎ ኣሎ። ማረት እውን ቀሊል ዘይኮነ ሓገዝ ትገብር ኣላ። ስለዝኾነ ኣብ ወረዳን ጣብያን ዘለዉ ኣመራርሓን ክኢላታትን እቶም ዝተገለፁ ፀገማት ኣብ ምቅላል ባዕሎም ኮነ ሕብረተሰብ ብምትሕብባር ክረባረቡ ምግባር እዩ ቁልፊ ስርሖም ክኸውን ዝግባእ። መንግስቲ ድማ ፅሬት መዓር መመርመሪ ብዓቕሚ ነጋዶን መፍረይትን እንድሕር ንምእታዉ ዝኸብድ ኮይኑ ባዕሉ ከእቱ ይግባእ። ብመልክዕ እዚ ተፃብኦታት መዓር ብምውጋድ ካብኡ ክርከብ ዝግበኦ ረብሓ ምምሕያሽ መነባብሮ ኮነ ሸርፊ ወፃኢ ክርከበሉ ናብ ዝኽእል ብርኪ ምዕባይ ንፅባሕ ዝበሃል ዋኒን ኣይኮነን።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 961
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010