የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4452396
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1487
2427
65714
4345169
132814
88312
4452396

Your IP: 54.166.203.76
2017-10-21 13:55

ዘይተጠቐምናሉ ካሊእ ‘ፃዕዳ ወርቂ’

here we go
selam new

                                   መዓር - ናብ ረብሓ ዘይሰገረ ሕዱር ሃፍቲ ውሻጠና

ኣብ ዓድና ዝፈሪ ፃዕዳ ሰሊጥ ካብ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ተወዳዳራይ ብምዃኑን ካብ ዘለዎ ተጠላብነትን ዝነቐለ “ፃዕዳ ወርቂ” ዝብል ሳጓ (ስያመ) ብሚድያታት ከም ዝተሰርሐሉ፣ እቲ ስያመ እውን ብብዙሓት ሰባት እናተለመደ ከም ዝኸደ ይፍለጥ። ኣመሪካ ዝመደብሩ “ሲኤንኤን” ዝተብሃለ ፍሉጥ ሚድያ ዓለም ድማ ንኻሊእ ፍርያት ዓድና እዚ ስያመ ሂብዎ ኣሎ። እቲ ሚድያ ጣዕሙን ሕብሩን ኣድኒቑ “ፃዕዳ ወርቂ” ብምባል ዝገለፆ “ንፃዕዳ መዓር” እዩ። እዚ ዝምልከት መረዳእታ ኣብ መርበብ ሓበሬትኡ ሰፊሩ ይርከብ። ካብቶም ፅቡቕ መዓር ዝፈርየሎም ከባብታት ሃገርና ሓደ ትግራይ እንትኸውን፣ መዓር ትግራይ ኣብ ዓለም ለኸ ዕዳጋ ተወዳዳራይ ኮይኑ ንሃገርና ከፀውዕ ዝኽእል ጣዕምን መልክዕን  ዘለዎ ከም ዝኾነ ዝተፈላለዩ ምሁራትን ሰብ ሞያ እቲ ዘፈርን ይገልፁ። ይኹን እምበር ብሰፊሑ ክስርሐሉ ብምግባር ብዙሕ ዕድል ስራሕ ብምፍጣር ይኹን ንወፃኢ ብምስዳድ (ኤክስፖርት ብምግባር) ኣብ ዕብየት ኢኮኖሚና ዓብዪ ብፅሒት ክህልዎ ኣይተገበረን።

ኣብ ፈላማይ ሰሙን ወርሒ ነሓሰ 2009 ዓ.ም ምስዚ ዝተትሓሓዘ መድረኽ ኣብ ከተማ ወቕሮ ክልተ ኣውላዕሎ ተሳሊጡ ነይሩ። እቲ መድረኽ ማረት ክትሰርሖ ዝጀመረቶ ሓዱሽ ፕሮጀክት ልምዓት ንህቢ መሰረት ዝገበረ ኮይኑ ላዕለዎት ኣመራርሓ ክልል ትግራይን ማረትን ከምኡ ድማ ዝተፈላለዩ ሰብ ሞያ ምህርቲ መዓርን ዝምልከቶም ዓለም ለኸ ኣካላትን ዝተረኸብሉ እዩ ነይሩ። ካብቶም ኣመራርሓን ሰብ ሞያን ድማ መዓር ትግራይ ዝምልከት ተሞክሮኦም መሰረት ብምግባርን ኣብቶም መድረኽ ካብ ዝቐረቡ ሓሳባትን ዝተፈላለዩ ንቕድሚት ከስርሑ ዝኽእሉ ርእይቶታት ተዋሂቦም እዮም።

ኣብቲ መድረኽ ዝተረኸቡ ዋና ዳይረክተር ማረት ኣይተ ተኽለወይኒ ኣሰፋ፣ ኣብ መኽፈቲ እቲ መድረኽ ንመበገሲ ዝኸውን ሓሳብ ብምቕራብን እቲ መድረኽ ምስተጀመረ ንዝተልዓሉ ሕቶታት መልሲ ብምሃብን ሰፊሕ መብርሂ ሂቦም እዮም። “ኣብ ቀረባ እዋን ብመንገዲ ኣየር ኢትዮጵያ እንትበርር ንተጉዓዝቲ ዝተዓሸገ ናይ ደቡብ ኣፍሪካ መዓር ሂቦሙና። ካብኡ ናትና እዩ ዝበልፅ። ‘እንታይ ኮይኑ ናትና ከምዚ ዝበለ ቦታ ዘይርከብ!’ ኢለ ብጣዕሚ ሓዚነ” ዝብሉ ኣይተ ተኽለወይኒ እዚ ዘርእየካ ምህርቲ መዓር ዓድና ፅሬቱ ሓልዩን ብበዝሕን ናብ ዕዳጋ ዓለም ኣብ ምቕራብ ድኽመት ስለ ዘሎ ምዃኑ ይዛረቡ።

“ትግራይ ኣብ 2009 ዓ.ም ክተፍርዮ ካብ ዝተለመቶ 600ቶን ምህርቲ መዓር እቲ 60 ቶን ጥራሕ እያ ኣዐዊታ። በብዓመቱ ብማእኸላይ ሰደድ ክንገብሮ ካብ ዝግብአና ምህርቲ መዓር እነተግብሮ ድማ እቲ ሸሞንተ ምኢታዊ ጥራሕ እዩ” ብምባል ዝገለፁ ድማ ኣብ ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ገጠርን ትግራይ ላዕለዋይ ክኢላ ልምዓት ንህቢ ኣይተ ሃይለስላሰ ደስታ እዮም። ካብ ሓሳባት ኣይተ ተኽለወይኒ ኣሰፋን ኣይተ ሃይለስላሰን ክልተ ውድቀት ከም ዘሎ ንርዳእ። እቲ ሓደ ውድቀት ንወፃኢ ሰደድ ይገበር ኣይገበር ብስሩ ትግራይ ክተፍርዮ ካብ ዝግበኣ ምህርቲ መዓር ናብ ፍርቂ እውን ኣይተፀግዐትን። እዚ ድማ ኣብ ዘፈር ዓሲሎም ዋላ እውን ናብ ዕዳጋ ውሽጢ ዓዲ እናቕረቡ መነባብሮኦም ከመሓይሹ ዝነበሩ መናእሰይ ይኹኑ ካልኦት ወገናት ዘይተጠቐሙሉ ምዃኖም የርእይ። እቲ ካሊእ ድማ እቲ ዘፍረየቶ ውሑድ ምህርቲ እውን እንተኾነ ንዓለም ለኸ ዕዳጋ ብዝጥዕም መልክዑ ተዳልዩ ንወፃኢ ሰደድ ተገይሩ ተወዳዳራይ ክኸውን ኣብ ምግባር ኣዝዩ ዝደኸመ ኣፈፃፅማ እዩ ዘሎ።

እቲ ማረት ክትሰርሖ ጀሚራ ዘላ ሓዱሽ ፕሮጀክት ልምዓት ንህቢ እውን ምስ “ኦክስፋም” ዝተብሃለ ገባሪ ሰናይ ብምትሕግጋዝ ዝተቐረፀ ፕሮጀክት ኮይኑ ነዚ ፀገም ኣብ ምፍታሕ ዓብዪ ኣስተዋፅኦ ክህልዎ ተሓሲቡ ዝተኣመነሉ እዩ። ነቲ ፕሮጀክት  ልዕሊ 150 ሚልዮን ብር ዝተመደበሉ ኮይኑ  12 ሽሕ መናእሰይ ትግራይ ኣብ ልምዓት ንህቢ ክዋፈሩ ዝገብር እዩ። ኣብዚ ዓውዲ ተዋፊሮም ብዝተወደበ መልክዑ ምህርቶም ናብ ዕዳጋ ብምቕራብ፣ ውልቀ መነባብሮኦም ቀይሮም ሸርፊ ወፃኢ ኣብ ምምፃእን ንመዓር ዓድና ብብርኪ ዓለም ክፋለጥ ኣብ ምግባርን ዓብዪ ብፅሒት ንክህልዎ  ድማ ካብ ፈለማ ብጥንቃቐ እዩ ዝጅመር ዘሎ። እቲ ኣብ ከተማ ውቕሮ ዝተሳለጠ መድረኽ ዘተ እውን ኣካል እቲ ቅድመ ጥንቃቐ እዩ።

እዚ ሓዱሽ ፕሮጀክት ልምዓት ንህቢ ዕድል ስራሕ መናእሰይ ንምፍጣር እውን ዝዓለመ ኮይኑ ኣብዚ ተዋፊሮም ከልምዑ ዝምልመሉ መናእሰይ ስራሕ ዘይብሎም እዮም። እቶም መናእሰይ ቅድሚ ናብቲ ስራሕ ምእታዎም ብዛዕባ ከይዲ ኣለማምዓ እቲ ዘፈር፣ ዘጋጥሙ ፀገማትን ከይዲ ኣመኻኽትኦምን፣ ብኸመይ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ተወዳዳራይ ምዃን ከም ዝከኣል ወዘተ እኹል ስልጠና ክወሃቦም እዩ። ማረት ነዚ ፕሮጀክት ብላዕለዋይነት ዝከታተል በዓል ሞያ ዝመደበት ኮይና ነቶም መናእሰይ ብቐረባ ዝከታተሉን ዝድግፉን ሰብ ሞያ እውን ኣብተን ወረዳታት ኣለዉ።

እዚ ማረት ምስ “ኦክስፋም” ብምትሕብባር ናብ ተግባር እተሰጋግሮ ዘላ ንመናእሰይ ተጠቀምቲ ዝገብር ሓዱሽ ፕሮጀክት ልምዓት ንህቢ ዕውት ንክኸውን እቲ ተግባር ኣብ እንግዳዕ ማረት ጥራሕ ክወድቕ ከም ዘይብሉ ኣብቲ መድረኽ ዝተገለፀን ምርድዳእ ዝተገበረሉን ዓብዪ ነጥቢ እዩ።  ካብቶም ነዚ ሓሳብ ኣፅንኦት ሂቦም ዝገለፁ ኣካላት ሓደ ኣብ ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ገጠርን መተሓባበሪ ልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ዝኾኑ ኣይተ ጀማል ግደይ እዮም። “እዚ ስራሕ ንማረት ጥራሕ እንተድኣገዲፍናዮ ካብ ፈለማ ክወድቕ እዩ። ካብ መሓውራት ማረት መሓውራት መንግስቲ ይበዝሑ። ስርሖም እዩ ድማ። ስለዝኾነ ኩሎም ዝምልከቶም መሓውራት መንግስቲ ኣብ ጎድኒ ማረት ኮይኖም ብፅሒቶም እንትደኣ ተዋፂኦም እዩ ክዕወት ዝኽእል” ብምባል ኣብራህሪሆም። ነዚ ጉዳይ ዋና ዳይረክተር ማረት ኣይተ ተኽለወይኒ ኣሰፋ እውን ተወሳኺ ኣፅንኦት ሂበሙሉ እዮም። ብቐንዱ ብበጀት ይኹን ብሓላፍነት ብምምራሕ ማረት እትመርሖ ኮይኑ ምስ ልምዓት ንህቢ ዝተትሓሓዙ መዕበዪ ዓቕሚ ስልጠናታት ኣብ ምሃብ እውን እቲ ናይ ቅድሚ ሕዚ ተግባራ ኣጠናኺራ እትቕፅለሉ እዩ ክኸውን። በዚ ጥራሕ ግና እዚ ፕሮጀክት ኣይዕወትን። ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ ዘለዉ ፖለቲካዊ ኣመራርሓ ይኹኑ ሰብ ሞያ መንግስቲ ኣካል ሓላፍነቱ ገይሩ ክወስዶ፣ ክመርሖን ኣፈፃፅምኡ ክግምግሞን ኣለዎ።

ኣብቲ መድረኽ ዝተረኸቡ ምክትል ርእሰ ምምሕዳርን ሓላፊ ቢሮ ልምዓት ሕርሻን ገጠርን ክልል ትግራይን ኣይተ ኪሮስ ቢተው፣ ኣብ ትግራይ ዘሎ ድኹም ኣፈፃፅማ ልምዓት ንህቢ ኩሎም ዝምልከቶም ኣካላት ቆላሕታ ሂቦም ተዋዲዶም ካብ ዘይምስራሕ ከም ዝነቅል ይገልፁ። እዚ ድኽመት ኣብዚ ብማረት ተዳልዩ ዘሎ 12 ሽሕ ወገናት ተጠቀምቲ ዝገብር ሓዱሽ ፕሮጀክት ክርአ ስለ ዘይግበኦ እዚ ዓብዪ ህዝባዊ ሓላፍነት ብዝግባእ ምፍፃም ከም ዘድሊ ብመልክዕ ሓደራ ኣተሓሳሲቦም። በቲ ዝድለ መልክዕ ዕውት ንክኸውን ክሳብ ታሕቲ ዘለዉ ኣመራርሓን ሰብ ሞያን ልምዓት ሕርሻን ገጠርን  ክመርሕዎን ክድግፍዎን ከም ዝግባእ እውን ሓቢሮም እዮም።

“መዓር ካብ ጥንቲ ጀሚሩ ዝፀንሐ ምግቢ ትግራዎት እዩ። ንህቢ ካብ መነባብሮ ህዝቢ ትግራይ  ነፂልካ ዝርአ ኣይኮነን። ካሊእ ተሪፉ ወለድና ዕስለ ንህቢ እናራብሑ ናብ ዕዳጋ ሒዞም ብምውራድ እናሸጡ ዝመፅኡ እዮም። ብመንፅር እዚ እንትርአ ናብ ዕዳጋ ውሽጢ ዓዲ ኮነ ዓለም ዓብላላይ ዝኾነ ፍሉጥ ምህርቲ መዓር ብምቕራብ ብሰፊሑ ክጥቀምሉ ይግባእ ነይሩ። ግን ኣይኮነን። ስለዚ ነዚ ዓብዪ ፀጋ ንምጥቃም ኒሕ ክሕዘናን ክንሕርንን ይግባእ” ኢሎም እዮም ኣይተ ኪሮስ።

 ኣብቲ መድረኽ ብድምር ኣብ ልምዓት ንህቢ ትግራይ ምስ ዕዳጋ ተተሓሒዞም ዘለዉ ፀገማት እውን ከም ዛዕባ ተላዒሎም እዮም። ካብቶም  ዘለዉ ፀገማት ሓደ ድማ ምእንታን ኪሎኡ ክውስኽ(ክበዝሕ)ንፅሬቱ ዘበላሽዉ ባዕዲ ነገራት ምሕዋስ እዩ።  ብበዝሒ እዚ ዝገብሩ ካብ መፍረይቲ ተቐቢሎም ናብ ዕዳጋ ዝወስዱ ነጋዶ እንትኾኑ ኣብ ውሑዳት መፍረይቲ እውን እዚ ስሰዐ ዝወለዶ ፀገም ይርእ እዩ። ከም ሽኮር፣ ሙዝን ካልኦት ባዕዲ ነገራትን እናሓዋሱ እቲ ብጣዕሙን ፅሬቱን ፍሉጥ ዝኾነ መዓር ትግራይ ኣብ ሕቶ ክወድቕ ይገብርዎ ኣለዉ። እዚ ኣብ ዕዳጋ ውሽጢ ዓዲ ብሰፊሑ ዝርአ ኮይኑ ንወፃኢ ሰደድ እንትግበር እውን የጋጥም እዩ። ብምኽንያት እዚ ድማ ብርክት ዝበለ መዓር ተመርሚሩ ሰደድ ከይኸውን ይተሓዝ። ምኽንያቱ ንወፃኢ እንተኸይዱ እቶም ዓለም ለኸ ዓደግቲ ምህርቲ መዓር ዓድና ምሉእብምሉእ ከምኡ ስለ ዝመስሎም ንቐፃሊ  ኣብ ዕዳጋ ዓለም ተወዳዳራይ ኣይኸውንን። ስለዝኾነ ብቐዳምነት ኣብ መፍረይትን ነጋዶን ነዚ ጉዳይ ኣዐርዮም ንኽጭብጥዎ ዝተፈላለዩ መድረኻት እናዳለኻን በብውዳበኦምን ፍልጦ ክህልዎም ምግባር የድሊ። ካብኡ ቀፂሉ ድማ ከምዚ ዝበለ ተግባር ገበን ብምዃኑ ዘየናሕሲ ሕጋዊ ስጉምቲ ብምውሳድ ካልኦት ካብኡ ክመሃሩ ምግባር ኣገዳሲ እዩ። እዚ ኣሉታዊ ተግባር ነቲ ሕዚ ማረት ኣትያቶ ዘላ ሓዱሽ ፕሮጀክት መዓር እውን ከይፀልዎ ጥንቃቐ ዝሓትት ከም ዝኾነ ተገሊፁ እዩ።

ማረት ልምዓት ንህቢ ሕዚ ኣይኮነትን ትጅምሮ ዘላ። እዚ ብፍሉይ ኣብ መዓር ጥራሕ ዝሰርሕን ናይ ባዕሉ ዝኾነ ገደብ ግዘ፣ ዕላማን ኣንፈት ኣፈፃፅማን ዘለዎ ኮይኑ ብሓደ ግዘ ብርክት ዝበለ ገንዘብ ንብርክት ዝበሉ መናእሰይ ዝተመደበሉ ዓርሱ ዝኸኣለ ፕሮጀክት መዓር ስለ ዝኾነ እምበር ቅድሚ ሕዚ ኣብ ልምዓት ንህቢ ብፃዕቒ እናሰርሐት መፂኣ እያ። ንኣብነት ክሳብ ወርሒ መጋቢት 2009 ዓ.ም፣ 11 ሽሕን 711 ዘመናዊ ቆፎታት ንመራሕቲ ስድራ ዝዓደለት ኮይና በዚ ድማ  7,908 መራሕቲ ስድራ ተጠቀምቲ ኮይኖም እዮም።

 እዚ ከከም ብርኪ ድኽነት ብመልክዕ ልቓሕን ብነፃን እትዕድሎ ኮይኑ ነቲ ዘመናዊ ቆፎ ቅድሚ ምዕዳላን ድሕሪ ምዕዳላን እትፍፅሞም፣ ንዕውትነት ደገፋ ዝሕግዙ ተወሰኽቲ ንጥፈታት እውን እናሰርሐት መፂኣ እያ። ንኣብነት ቅድሚ ቆፎ ንህቢ ምዕዳላ ካብ ሓሙሽት ክሳብ ዓሰርተ መዓልትታት ዝወስድ ስልጠና ከይዲ ልምዓት ንህቢ ትህብ። ድሕሪ ስልጠና ድማ ከም መትከኺ፣ ጓንቲ ኢድ፣ ቦቲ ጫማ፣ መንፀጊ ማይን መሕተሚ ሽምዓን ዝበሉ መሳርሕታት ይማልኡሎም። እዚ ማለት ማረት ብዝተወሰነ መልክዕ ቅድሚ ሕዚ እናነጠፈትሉ ዝመፅአት ልምዓት ንህቢ ውፅኢታዊ ንክኸውን ዝተዋደደ መሪሕነትን ደገፍን እያ እትህቦ ነይራ። ካብዚ ተሞክሮኣ ብምብጋስ እዚ ናይ ሕዚ ዓብዪ ፕሮጀክት ብዕውት ኣገባብ ከም እትፍፅሞ ምትእምማን ይከኣል። እዚ እንትበሃል ግና ከምቲ ኣብ እዋን እቲ መድረኽ ምርድዳእ ዝተገበረሉ ኩሎም ዝምልከቶም መንግስታዊ መሓውር ብትኹረት ክድግፉ ይግባእ። ኣብቲ ልምዓት ክዋፈሩ ዕድል ዝረኸቡ መናእሰይ ድማ ነቲ ዕድል ብዝግባእ ተጠቒሞም ክሳብ ኣብ ዕዳጋ ዓለም ተወዳዳራይ ምህርቲ ንኸፍርዩ ካብ ብሕዚኡ ብኣተሓሳስባ ተጠናኺሮም ክኣትዉ ኣለዎም።


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 961
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010