እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4812435
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1695
3314
11481
4777565
44696
108196
4812435

Your IP: 107.20.94.6
2018-02-18 05:15

ተዘክሮ ሕንፍሽፍሽን ኣተኣላልይኡን

here we go
selam new

ዳማይ ፋል                                                             ሕድሪ ካብ መቐለ

  ሕንፍሽፍሽ ኣብ ውሸጢ ቃልሲ ሓደ ውድብ ብዝፍጠር ፖለቲካዊ ዝሕታለ ምኽንያት ዝፍጠር ዘይምርጋዕ ወይ ቅሳነት ምጉዳል እዩ። ኣብ ሓደ ውድብ ሕንፍሽፍሽ እንተነጊሱ ንቅድሚት ምስጓም ዝበሃል ስለዘይህሉ እናወዓለ እናሓደረ ናብ ደውታን ምብትታንን ከብፅሕ ዝኽእል ዘይምዕሩይ ኣካይዳ ቓልሲ እዩ።

ሕንፍሽፍሽ ከከም ኩነታቱ ኣብ ውሽጢ ውድብ ከምኡ ድማ ብሃገር ደረጃ ኣብ ህዝብን መንግስትን ክፍጠር ይኽእል እዩ። ባህሪ ሕንፍሽፍሽ ፀረ ዲሞክራሲ ጥርናፈ፣ ፀረ ወያናይ ስነ ምግባርን ተግባራት ፋሉሉነትን ዝረአይሉ ብኣውርኡ ድማ ኣንፃር ልዕልነት ሕጊ ዝግበሩ ምንቅስቓሳት ተደጋጊሞም ዝስትውዐልሉ ተባሂሉ ክግለፅ ይኽእል እዩ። ከምዚኦም ዓይነት ባህሪታት ብሃንደበት ዝፍጠሩ ክኾኑ ኣይኽእሉን። ምኽንያቱ ቅድሚኡ ውሽጣ ውሽጢ ተነፂፎም ዝፀንሑ መላዓልቲ ሕቶታት እናተብላዕልዑ ድሕሪ ምፅናሕ ሓደ እዋን ዕንቅፋት ምፍጣሮም ዘይተርፍ እዩ። ስለዚ ሕንፍሽፍሽ ወይ ህውከት ብባህሪኡ ቅድሚ ኩሉ ንዲሞክራሲያዊ ኣሰራርሓን መስርሕን እናሸርሸረ ስለዝፀንሕ ንዲሞክራሲያዊ ትካላት ደረጃ ብደረጃ እናልመሰ ይኸይድ። ሕንፍሽፍሽ ብእዋኑ እንተዘይተኣሪሙ ነተን ውድባት ወይ ሃገራት ክሳብ ምፍራስ ዘበፅሕ ሓደገኛ ተግባር እዩ። እዙይ ብኽልስ ሓሳብ ጥራሕ ዝፍለጥ እንተይኮነስ ብተግባር ዘጋጠመ ሕዚ እውን ዘጋጥም ዘሎን ሽግር እዩ። ኣርሒቕና ከይድና ጉዳይ ሕንፍሽፍሽን ኣተኣላልይኡን ብቐረባ ካብ ተሞክሮ ውድብ ህወሓት ትምህርቲ ምውሳድ ይከኣል እዩ።

ጉዳይ ሕንፍሽፍሽ ወይ ህውከት ትኹረት ክገብረሉ ዝደለኹ ኣብዚ እዋን ኣብ ሃገርና ዝረአ ዘሎ ፖለቲካዊ ኩነታት ምርግጋዕ ዘይምህላው ዝረኣየሉ ወቕቲ ብምዃኑ እዩ። ፖለቲካዊ ምርግጋዕ እንተዘይሃልዩ ድማ ሰላም ቅሳነት ስለዘየለ ኣብ ዕለታዊ መነባብሮ ህዝቢ ምዝባዕ ከስዕብ ይኽእል እዩ። ብልምዓት ይኹን ናብ ምዕባለ ዝወስዱና ካልኦት ተደመርቲ ተግባራት ንቕድሚት ምስጓም ዝብሃል ነገር ኣይህሉን። ኣብ ክንዲ ዕብየት ምንቁልቋል እውን እዩ ዘስዕብ። ስለዚ ህልዊ ፖለቲካዊ ኩነታት ሃገርና ዝተረጋገዐ ስለዘይኮነ መንቀሊን ውፅኢት ናይቲ ሓደጋን ብምርኣይ ትክክለኛን ሳንይሳዊ መፍትሒ ንምቕማጥ ክሕግዝ እዩ ዝብል እምነት ብምሓዝ እዩ ተዘክሮ ሕንፍሽፍሽን ኣተኣላልያን ውድብ ህወሓት ንምቕራብ ዝደለኹ።

ኣብ ዝኾነ ይኹን ሰብ፣ ኩሉሻብ ተፃረርቲ ኣረኣእያታት ኣለው። ፍልፍሎም ድማ ዝተፈላለዩ ናይ ደቂ ሰባት ጥቕምታት እዮም። ደቂ ሰባት ኣብ ኩሉ ተመሳሳሊ ጥቕሚ ክህልዎም ኣይኽእልን። ነቲ ዝደልዩዎ ጥቕሚ ድማ ዝውስኖ እቲ ዝነብርሉ ማሕበራዊ ቦታ እዩ። ዝነብርሉ ማሕበራዊ ቦታ ንኣተሓሳስበኦም ይውስኖ። ንኣብነት ኣብ ሕቶ መሬት ተመሳሳሊ ኣተሓሳስባ የለን። ገሊኡ መሬት ብውልቀ ክውንን እንትደሊ ገሊኡ ናይ ሓባር ኣጠቓቕማ ክህልዎ ይመርፅ። ኩሎም ድማ ማሕበራዊ ጥቕሞም ብዝበለፀ ዝማለአሉ ኣንፈት ይመርፁ። ኣብ ሰብኣዊን ዲሞክራሲያውን መሰላት ኣጠቓቕማ እውን ተመሳሳሊ እዩ። ሓደ ንመሰላት ጉጅለ ቀዳምነት ክህብ እንትመርፅ ብኣንፃሩ ድማ እቲ ካሊእ መሰላት ውልቀ ከቐድም ይመርፅ። ኮታስ ማሕበራዊ ቦታ ንኣተሓሳስባ ምቕራፅ ወሳናይ ምዃኑ ምርዳእ የድሊ።

ናብ ተሞክሮ ውድብ ህወሓት እንትመፅእ ገና ብዕሸላ ኣብ ሕንፍሽፍሽ ኣትያ ዝነበረትን ንህልውናኣ ሓደጋ ዝኾኑ ፍፃመታት ሰጊራን ተፈቲናን ዝመፀት እያ። ግን እቲ ባህሪ ሕንፍሽፍሽ ሓደ ክልተ እናበለ ሕዚ እውን ኣብዚ በፂሕናዮ ዘለና ብርኪ ክሳብ እንበፅሕ ኣይተፈለየናን። ይኹን እምበር እቲ ሕንፍሽፍሽ ዝተወሰነ ዕንቅፋታት ካብ ምፍጣር ሓሊፉ ናብ ምብትታን ዝበፅሐ ሓደጋ ኣየጋጠመን። ከም ኣብነት እስኪ ነቶም ዘጋጠሙ ዓይነታትን ኩነታትን ሕንፍሽፍሽ ሓደ ክልተ እናበልና ንርኣዮም። ቀዳማይ ሕንፍሽፍሽ ኣብ 1967 ዓ/ም ኣብ ደደቢት ዝተርኣየ ኮይኑ ፍልፍሉ ህረፍ መዝነት እዩ ነይሩ። ኣብቲ እዋን ኣብ ኤርትራ ታዕሊም ወዲኦም ናብቶም ኣብ ደደቢት ዝነበሩ ተጋደልቲ ብፆቶም  ምስተመለሱ ዳግመ ውደባ ተገይሩ። እተን ኣብቲ እዋን ዝነበራ ብረታት ጠርነፍቲ ኮይኖም ዝተሓረዩ ተምሃሮ ስለዝሓዝወን ኣብቶም ገባራት ፅቡቕ መንፈስ ኣይፈጠረን። ስለዚ ውሽጣ ውሽጢ እቶም ገባራት ተጋደልቲ ነቶም ተምሃሮ ከጥፍኡ ተማኺሮምን ተላዓዒሎምን። ይኹን እምበር እቲ ፀገም ብዘተን ዲሞክራሲያዊ ብዝኾነ ኣገባብን ብምፍትሑ ነዊሕ እንተይከደን ኣብ ልዕሊ እቶም ተንኮል ዝተሓሰቦም ተጋደልቲ ክሳራ እንተይበፅሐ ብኣግኡ ተኣልዩ። እቲ ኣንፀላልዩ ዝነበረ ሓደጋ ክቅህም ክኢሉ፤ እቲ ውድብ ብኣንፃሩ ተጠናኺሩ ወፂኡ እዩ።

ካሊእ ሕንሽፍሽፍ ኣብ 1969 ዓ/ም ዝተርኣየ ንውድብ ህወሓት ኣዐርዩ ፈታኒ ዝነበረ እዋን እዩ። እቲ እዋን ውድብ ምስ ኢድዩ፣ ኢህኣፓን ደርጊን ፃዕቒ ዝነበሮም ውጉኣት ዝተኻየደሉን ብዙሕ መስዋእትነት ዘጋጠመሉን ተጋዳላይ ብፅንኩር ኩነታት ዝፍተነሉ ዓመትን እዩ ነይሩ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ኩነታት ናይቲ ውድብ ውሽጣዊ ፖለቲካዊ ኩነታት እውን ጥዕና ኣይነበሮን። ብምኽንያት እዚ ኣብቲ ውድብ ካሊእ ሕንፍሽፍሽ ነጊሱ። ውድብ ንምፍራስ ዝተሃቀነ ምንቅስቓስ ብስፍሓት ይካየድ ነይሩ። ናይ ውድብ ዓቕሚ ካብ ሸዱሽተ ሓይሊ ናብ ሰለስተ ሓይሊ ዝወረደሉ፣ እተን ዝነበራ ዕጥቅታት እውን እቲ ኩነታት ከቢድዎም በብእዋኑ ናብ ፀላኢ ሒዞመን እናሰለሙ ብምኻዶም እተን ዝነበራ ብረታት ዝዋሓዳሉ ኩነታት እዩ ነይሩ። እቲ ሕንፍሽፍሽ ኣብ ገጠር ነቲ ሓረስታይ ኣብ ከተማ ድማ ነቲ ናይ ከተማ ነባራይ ብኣሉታ ዝፀለወን ነቲ ተለዓዒሉ ዝነበረ ወነ ቃልሲ ዝቐተለን ብድምሩ ንብዙሓት ተስፋ ክቖርፁ ዝገበረን እዩ ነይሩ። በዚ ድማ መብዛሕተኦም እቲ ቃልሲ ዝፈረሰ ጌሮም ዝተገንዘብሉ ኩነታት ተፈጢሩ ነይሩ።

መልዓሊ እቲ ሕንፍሽፍሽ ኣብዚ እውን ብተመሳሳሊ ውልቃዊ ህረፍ መዝነት ገለ ተጋደልቲ እዩ ነይሩ። ናይዚ መግለፂ እዞም ዝስዕቡ ነይሮም። “ኣብ ሓደሽቲ ተዓለምቲ ኣነ ጠርናፊ ዘይኮንኩ፣ ኣብ ነባራት ድማ ኣነ ኣባል ማእኸላይ ኮሚቴ ዘይኮንኩ፣ ኣወሃህባ መዝነት ፍትሓዊነት ይጎድሎ እዩ፣ ኣውራጃውነት ኣሎ” ወዘተ ዝብሉ ነይሮም። “ኩሎም መሪሕነት ህወሓት ደቂ ዓድዋ፣ ኣክሱም ሽረ እዮም። ካልኦት ኣውራጃታት ዝውክለን የለን” ወዘተ ዝብል ፕሮፖጋንዳ ውሽጢ ንውሽጢ ይንዛሕ ነይሩ።

ብተግባር እውን እንተኾነ እቶም ገለ ሓንፈሽቲ ፀረ ዲሞክራሲያዊ ጥርናፈን ፀረ ወያናይ ስነ ምግባርን ብግልፂ ምፍፃም፤ ብሰፊሑ እናቐፀልሉ ብምኻዶም እቲ ልሙድ ጥርናፈ እናጠፍአ ከደ። “ከይበላዕና ኣይንብገስን፤ ኣብዚ ዓዲ ኢና እንዓርፍ፣ ጉዕዞ ኣይንቕፅልን፤ ቃልሲ መሪር እዩ የቑምል” ይብሉ ነይሮም። ብዝኾነን ብዘይኮነን ምስ ጠርነፍቶም ይጨቓጨቑ። በዚ ድማ ኣብቲ ውድብ ተራእዩ ዘይፈልጥ ሓዱሽ ተርእዮታት እናዓብለለ ክመፅእ ክኢሉ። ቆራፅነትን ትብዓትን ዝበሃል ነገር እናሃሰሰ መፅዩ። እዚ ብምዃኑ ድማ ብዙሓት ተጋደልቲ እናሰለሙ ናብ ከተማ ኣትዮም እዮም። ናብ ከተማ ምስኣተው እውን ኣብ ህዝቢ ብዙሕ ምድንጋር ብምፍጣሮም ክጋደሉ ናይ ዝደልዩ ወገናት ሞራል ክስበርን ሰንፍላልን ኣስዒቡ እዩ። ኮታስ ሕንፍሽፍሽ 1969 ዓ/ም ካብቲ ዝተሓበረ ብላዕሊ ብዙሓት መግለፂታት ነይሮምዎ እዮም። ንመርኣያ ዝኣክል ጥራሕ ኢና ነዚኦም ጠቂስና ዘለና።

እቲ ዝነበረ ሕንፍሽፍሽ ንህልውና እቲ ውድብ ኣዐርዩ ዝፈታተን ሽግር እኳ እንተነበረ ውድብ ህወሓት ነቲ ፀገም ንምእላይ ጥንቃቐ ዝተመልኦ መንገዲ እዩ ተኸቲሉ። ብዋናነት እቶም ሓንሸፍቲ ይፍለጡ እዮም ነይሮም። ግና ናብ ሓዞ ስደዶ፣ ቅተሎ ካብ ምእታው ተዓቂባ ዲሞክራሲያዊ ብዝኾነ መንገዲ እያ ክትኣልዮ መሪፃ። መጀመርያ ዘሎ ቅሬታታት ኣብ ግልፂ መድረኽ ክወፅእ እናተገበረ ሓንፈሽቲ ዝብልዎ መሰረት ዘይብሉ ሓሶት ምዃኑ ብጭቡጥ መረዳእታ እንዳቐረበ መብርሂ እንዳተውሃበ ክርአ ተገበረ።

በዚ ድማ ውድብ ህወሓት ድሕሪ ናይ ኢድህ ውግእ ፍፃመ ምርካቡ ኣቐዲምካ ንሕንፍሽፍሽ ብምእላይ ኣብ ፅሬት ዝተመስረተ ቀዳማይ ጉባኤ ህወሓት ምክያድ ተተለመ። መጀመርያ ወታደራዊ ባይቶ ካብ ኩሉ ተጋዳላይ ብዲሞክራሲያዊ መረፃ ተወፃፂኡ ክቐውም ተገበረ። እዚ ኣብ መስክረም 1970 ዓ/ም ዝተሳለጠ እዩ ነይሩ። እዚ ዝተመረፀ ኣካል፣ እቲ ጉባኤ ከመይ ክዳሎ፣ ከመይ ክቐውም ከምዘለዎ ኣርቂቑ ጉባኤ ዘዳሉ ኣሰናዳዊት ሽማግለ ምስተመርፀ ናይ ውድብ ናይ መጀመርያ ወፍሪ ፅሬት ተኣወጀ። በዚ ድማ በቢኸባቢኡ መድረኽ ዓርሰ ነቐፌታን ነቐፌታን ተኸፊቱ ፀረ ሓንፈሽቲ ቃልሲ ተኻየደ። እቲ ዘመተ ዕውት ነይሩ። ተሸፊኑ ዝተረፈ ነገር ስለዘይነበረ ኣብቲ ውድብ ናይ ኣረኣእያን ተግባርን ሓድነት እናተፈጠረ ከደ። በዚ መንገዲ ሓንፈሽቲ ኩሎም ካብቲ ህዝባዊ ቓልሲ ተተፊኦም ወፁ።

ህወሓት ነቲ ሕንፍሽፍሽ ካብ ካልኦት ብዝተፈለየ መንገዲ ክፈትሖ ንምንታይ ክኢሉ? ግግሓት ንዝተፃረርዎ ኩሎም ሓሪዱ፤ ብመርዚ ቀቲሉ፤  ኢህኣፓ እውን ንዝተቓወምዎ “ኣንጃ” እንዳበለ ጨፍጪፉ ፈቐዶ በረኻን ከተማን ቀንፂሉ፤ ደርግ ንዝቃወምዎ “የፍየል ወጠጤ” ብዝብል መለዓዐሊ ደርፊ እናዓጀበ ዜጋታት ጨፍጪፉ። ብድምር ኣብ ካልኦት ውድባት ዝነበረ ኣተኣላልያ ነቲ ጎንፅን ሽግርን ከይኣለዩ  ብዓይኒ ዕሙተይ ስለዝኸድዎ እቲ ውሽጣዊ ፀገሞም  ካብ እዋን ናብ እዋን ዕምቆት እናረኸበ ከይዱ። ተጋዲዱ እውን ኣብ መወዳእታ ንገዛ ርእሶም ተመላሊእዎም ከይዱ እዩ። ኣብዚ ክለዓል ዝኽእል ሕቶ ንምንታይ ድኣ እዩ ህወሓት ኣብ ክንዲ ዝዳኸም ሕንፍሽፍሽ ኣልዩ ተጠናኺሩ ክወፅእ ክኢሉ? ዝብል እዩ።

ህወሓት ካብ ካልኦት ዝፈልዮ እቲ ዝተኸተሎ ናይ ኣተኣላልያ መንገዲ እዩ። ወያናይ ዲሞክራስያዊ እምነታት ሒዙ ክቃለስ ዝወፀ ውድብ ብምዃኑ እዩ። ነቲ ኣብ ውሽጢ ውድብ ዝተፈጠረ ፀገም ፀረ ዴሞክራሲ ብዝኾነ መንገዲ ስለዘይኣለዮ እዩ። ካብ ወያናይ ዲሞክራሲያዊ ባህሪኡ ተበጊሱ ብሰፊሕ ናይ ሓፋሽ ተሳትፎ ክኣልዮ ብምኽኣሉ እዩ።

ሓንፈሽቲ ኣሰራርሓ ውድብ ኣብ ሕቶ ክወድቕ፣ ስግኣትን ምፍርራሕን ኣብቲ ውድብ ክነግስ ገይሮም እዮም። ተጋዳላይና  መትከልን ኣሰራርሓን ውድቡ ክጠራጠር ዲሞክራሲያዊ ጥርናፈ ተገዲፉ ናይ ሓድነት መንፈስ ክዝረግ፣ መደባት ከይፍፀሙ ብዙሓት እናሰለሙ ህዝቢ ክደናገርን፤ መሪሕ ውድብ ረኺበ ኢሉ ተስፋ ንዝረኸበ ህዝቢ ኣብ ሰንፈለል ክኣቱን ጌሮም እዮም። ነዚ ንምፍታሕ እውን ብዙሕ ጊዘን ፃዕርን ከምዝሓትት ናይቲ ውድብ ታሪኽ እኹል ምስክር እዩ። ሕንፍሽፍሽ ኣብ ጉዕዞ ቃልሲ ዘብፅሖ ሓደጋ ቀሊል ኣይነበረን። እንተዝቕፅል ከብፅሖ ዝኽእል ዝነበረ ሓደጋ ኣብ ህልውና እቲ ውድብ ኣዐርዩ ዝኸፍአ ክገብሮ ነይሩ እዩ። ኮይኑ ግና እቲ መፀገሚ ኩነታት ብመትከል ህወሓት ተሰጊሩ ኣብዚ መድረኽ በፂሕና ኣለና። ስለዚ ሕንፍሽፍሽ ብዲሞክራሲያዊ ኣገባብ ምፍትሑ ወያነና ካብ ምብታን ሓደጋ ድሒኑ ህዝቢ ትግራይ መሪሕ ውድቡ ሒዙ ክቕፅልን ብኡ ኣቢሉ ሒዝዎም ዝተገበሰ ዕላማታት ንኽፍፅም ብዓብይ ናህሪ ክንቀሳቀስ ኣኽኢልዎ እዩ።

ናይ ሎሚ ሕንፍሽፍሽ ናይ ፖለቲካ ዘይምርግጋዕ መግለፂኡ ኮይኑ ኣሎ። ከመይ ክፍታሕ ይግባእ? እዚ ዝምልከት ፅሑፍ ኣብ ቀፃሊ ሕታም ሒዘ ክምለስ እየ።


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 970
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010