እዋናዊ ቃለ-መሕትት ምስ ኣቦ መንበር ህ.ወ.ሓ.ት ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

5193329
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
782
3331
20692
5145598
97387
128136
5193329

Your IP: 54.158.219.248
2018-05-25 05:24

አርካይቭ

ርእሲ ትምክሕቲ ይምንምን ድዩ ዘሎ ይግንግን?

here we go
selam new

ዳኒኤል ካብ መቐለ

እቶም ዝሓለፉ ስርዓታት ካብ ስሑት ርድኢቶምን ኣተሓሳስባ ትምክሕትን ተበጊሶም ንህዝቢ ትግራይ ቀንዲ መናሕንሕቲ ስልጣኖም ገይሮም ስለዝረኣይዎ ኣብ ልዕሊኡ ዝተፈለየ ብሄራዊ በደል ንምብፃሕ ማእለያ ዘይብሎም ግፍዕታት ፈፂሞም እዮም።ነቶም ብኸባብታት ደቡብ፣ ምዕራብን ምብራቕን ኢትዮጵያ ዝርከቡ ህዝብታት ድማ “ዘይሰልጠኑ፣ ክስልጥኑ እውን ዘይኽእሉን ዘይግበኦምን” ብምባል ኣብ ትሕቲ እቲ “ስልጡን” ዝብልዎ ብሄር ኮይኑ እናተገዝአ ክነብር በይነምሉ ፀኒሖም።

ኣብ 1936 ዓ/ም ዝፀደቐ ሕገ-መንግስቲ ሃይለስላሴ “ኢትዮጵያ መሬታ፣ ንፋሳ፣ ሰባ ወዘተ ናይ ንጉሰ ነገስት እዩ” ይብል። ቋንቋ ኣምሓርኛ ድማ እንኮ ቋንቋ እዛ ሃገር ምዃኑ እንትድንግግ፣ እምነት ክርስትና ድማ እምነት መንግስትን ሃገርን እውን ከምዝኾነ የቐምጥ። ነዚ ኩነታት ስርዓት ደርጊ እውን ኣጠናኺሩ ዝቐፀለሉ እንትኸውን ብሓፈሻ ንልዕልነት ሓደ ብሄር ጥራሕ ዝወገነ ከምዝነበረ ዝፍለጥ እዩ። ስለዝኾነ ድማ ንብዙሓት ዓመታት ኢትዮጵያዊ ንምዃን ናይ ባዕልኻ መንነት ምሕባእ ግድን ዝኾነሉ እዋን ነይሩ።

እዚ ኣካይዳ  ከይዱ ከይዱ ንሃገርና ናብ ዘየቋርፁ ዓመፃትን ቅልውላዋትን ከምዘእተዋ ድማ ዝፍለጥ እዩ። ኣብ ኩሎም ከባቢታት እዛ ሃገር ዝነበረ ህዝቢ ኣንፃር እቲ ስርዓት ተቓውሞታት ኣልዒሉ ተቓሊሱ እዩ። ቀንዲ ሕቶ እቶም ዓመፃት ኣንፃር ትምክሕቲ ኮይኖም ማዕርነት ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ከምኡ እውን ቋንቋን ሃይማኖትን ማእኸል ዝገበሩ እዮም ነይሮም። እቶም ዓመፃት ኣብ መወዳእትኡ ነቲ ብጊላነት ዝመርሕ ዝነበረ ስርዓት ንምውጋድ ምኽንያት እንትኾኑ፣ ነቲ ክፍተት ተጠቒሙ ሰሊኹ ስልጣን ዝተረከበ ገባሪ ሓዳጊ ስርዓት ደርግ ሒዝዎ ንዝመፀ ወሰን ዘይብሉ ዓፈናን ብሄራዊ ኣድልዎን ዝተገበረ ተቓውሞን ቃልስን እውን ኣብ ኩሎም ከባቢታት መልክዑ ሕቶ ማዕርነትን ነፃነትን ዝተሸከመ ኮይኑ እዩ ቀፂሉ።

 ካብ ኩሉ ንላዕሊ ግንባር ሓርነት ሶማሌ፣ ምንቅስቓስ ሓርነት ሲዳማ፣ ግንባር ሓርነት ኣቦ ሶማሌ፣ ግንባር ሓርነት ዓፋር፣ ግንባር ሓርነት ህዝብታት ኦሮሞ፣ ግንባር ሓርነት ሙስሊም ኦሮሞ  ወዘተ ዝብሉ ብረት ተዓጢቖም ንማዕርነት ጥራሕ እንተይኮነስ ንሓርነትን ንምንፃልን  እውን ዝቃለሱ ብዙሓት ውድባት ንምፍጣር እውን ምኽንያት ኮይኑ እዩ።

 ህወሓት እውን ዋላ እኳ ካብቶም ካልኦት ውድባት ብዝተፈለየ መልክዑ ወፅዓ ህዝቢ ትግራይ ምስ ኩሎም ውፁዓት ህዝብታት ኢትዮጵያ ደሪቡ ብምርኣይ ምስ ከምኡ ዝበሉ ውድባት ብምትሕብባር ምእንተ ኩሎም ውፁዓት ህዝብታት ኢትዮጵያ ይቃለስ እምበር፣ ቀንዲ ኣንፈት ቃልሱ ግን ኣንፃር ትምክሕትን ብሄራዊ መፅቀጥቲ ህዝቢ ትግራይን እዩ ነይሩ። ብምዃኑ እውን ህወሓት ኣብ ኢትዮጵያ እቲ ዝነበረ ቀንዲ ፀገም ብምኽንያት ትምክሕቲ ዝተፈጠረ ኣድልዎ ብሄር ምዃኑ ብምርዳእ ንመፍትሒኡ እውን ብልዑል ተወፋይነት ስለዝተቓለሰን ኣንፃር ኩሎም ፀላእቱ ዘካየዶ ቃልሲ ንዓወት ንምብፃሕ ምኽንያት ኮይንዎ እዩ።

ካብዚ ምርዳእ ዝክኣል ኣብቲ እዋን ህወሓት ኢህወዴግ ካብ ብሄራዊ ወፅዓ ኣንፈት ቃልሱ ተበጊሱ  ወፅዓ ካልኦት ብሄራት  እውን ደሪቡ ብምርኣይ እንተዘይቃለስን ናብ ዓወት እንተዘይበፅሕን ኣብቲ እዋን ተፈጠሩ ዝነበረ ሃገራዊ ሓደጋ ንምግማቱ ዘፀግም ኣይኮነን። ምኽንያቱ ካብ ሚኒሊክ ክሳብ ምውዳቕ ስርዓት ደርግ ኣብ ዝነበሩ እዋናት ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮጵያ ብምኽንያት ትምክሕቲ ዝኸፍአ ብሄራዊ ወፅዓ ይበፅሖም ስለዝነበረ ካብ ዝኾነ እዋን ብዝተፈለየ መልክዑ ሓድነት ኢትዮጵያውያን ዝጠፍአሉን ብምኽንያት እዚ ድማ እዛ ሃገር ናይ ምብትታን ሓደጋ ኣንፀላልይዋ ከምዝነበረ ዒስራ ዓመታት ንድሕሪት ተመሊስካ ምዝካር ይክኣል እዩ።

ህወሓት /ኢህወደግ ንወታደራዊ መንግስቲ ደርግን ኩሎም ሓይልታት ትምክሕትን  ኣብ መወዳእታ ብሓይሊ ደርዒሙ ህዝባዊ ስልጣን ምስተረከበ ነቲ ካብ መበቆሉ ሒዝዎ ዝነበረ ብሄራዊ ወፅዓ “ቀንዲ ሕቶ ኢትዮጵያውያን እዩ” ዝብል መትከል ብምጥንኻር ሓድነትን ህላወን ኢትዮጵያ ብዘረጋግፅ መልክዑ መልሲ ሂብሉ እዩ። እዚ እንትኸውን እቶም ንብርክት ዝበለ እዋን ትምክሕትን ልዕልነትን ተሸኪሞም ዝመፁ ኣካላት፣ ህወሓት/ኢህወዲግ ብዝፈጠሮ ንብሄራት ኣፍልጦ ዝሃበ ስርዓት ፌዴራሊዝም “ኢትዮጵያ ክትፈርስ እያ፣ እዚ ስርዓት ሃገራዊ ስምዒት ዘጥፍእን፣ ከፋፋላይን ዘይጠቅምን እዩ ወዘተ” ዝብሉ ኣካላት ነይሮም። እዚ ምባል ጥራሕ እውን እንተይኮነስ እዚ ስርዓት ከም ስርዓት ህዝባዊ ተቐባልነት ከይረክብ በታ ዝነበረት ዓቕሞም ተቓዊሞምን ዕንቅፋት ልምዓታዊ ስርዓትና ኮይኖም ቀፂሎምን እዮም።

ይኹን እምበር ህወሓት/ኢህወዴግ ከምዚኦም ዝበሉ ዕንቅፋታት እንተጋጠምዎ እውን እምነቱን  እምነት ሰፊሕ ውፅዕ ህዝብን ሒዙ እዩ ቀፂሉ። እቲ  ህዝቢ ድማ ካብ መጀመርይኡ እውን ምእንተ እዞም ረብሓታት ስለዝተቓለሰ ኣብቲ ኢህወዴግ ሒዝዎ ዝመፀ ስርዓት ፅኑዕ እምነቱን ደገፉን ከምዝገለፀ ዝፍለጥ ጉዳይ እዩ። ኣብቲ እዋን ነተን ኣብዚ ሃገር ኣንፈት ቃልስን ምስ ሕቶ ማዕርነትን ብሄርን ዝመሳሰል ዝነበራን ሕቶ ምግንፃል እውን ዘቕርባ ዝነበራ ሓዊሱ ልዕሊ 17 ውድባት ፖለቲካ ኢህወዴግ ንኹሉ መልሲ ሂቡ እዩ። ኣብ ሕገ- መንግስቱ ብሄራት ናይ ባዕለን መሰል ብዓርሰን ንምውሳን ዘኽእለን ክሳብ ምግንፃል እውን ዝፈቅድን ዓንቀፅ 39 ኣስፊሩ። እዚ ጥራሕ እንተይኮነስ ነቲ ዋንነት ላዕለዋይ ስልጣን ንንጉስ ዝሃበ ሕገ- መንግስቲ ሃይለስላሴን ላዕለዋይ ስልጣን ንፕረዚዳንት ዝሃበ ሕገ-መንግስቲ ደርግን ብምፍራስ ላዕለዋይ በዓል ስልጣን እዛ ሃገር ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮጵያ ምዃኖም ኣብ ሕገ-መንግስቱ ብዕሊ ኣስፊሩ።  

እዚ ስለዝኾነ ድማ ብሄራት፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ኢትዮጵያ ኣብ ትሕቲ እቲ ብቓልሶም ዝፈጥርዎ ሕገ-መንግስቲ ኣፅሊሎም ብማዕርነት፣ ብምክእኣልን ምክብባርን ነታ ብድሌቶም ዝፈጠርዋ ሃገር ይሃንፅዋ ኣለዉ። ከም ውፅኢቱ ካዓ ነታ ብሰንኪ ገዛእቲ ደርብታት ብዝኸፍአ ፖለቲካዊ፣ ማሕበረ ኢኮኖሚያዊን ሽም ኣብ ዓለም እትፍለጥ ዝነበረት ሃገር ሎሚ ተምሳሌት ብሩህ ጉዕዞ ኣብ ምዕባይ ዝርከባ ሃገራት ንምዃን በቒዓ ኣላ። ስለዚ እውን ነቲ እዛ ሃገር ኣብቶም ዝሓለፉ 100 ዓመታት ብሰንኪ ገዛእቲ ደርብታት ንድሕሪት ተመሊሳ ዝተዶቖሰትሉ ታሪኽ ብምሕዳስ ኣብ ውሽጢ 25 ዓመት ዓለም ዝመስከረሉ ቁጣባዊ  ዕቤት ንምምዝጋብ ክኢላ ኣላ። ካብኡ ሓሊፉ ኣብዚ ሃገር ዝርከቡ ኩሎም ብሄር፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ዓርሲ ብዓርሶም ክመሓደሩ፣ ከባቢኦም ከልምዑ፣ ዝደለይዎ ሃይማኖት ክቕበሉ፣ ዝደለይዎ ቋንቋ ክዛረቡን ከዕብዩን፣ ኣብዛ ሃገር እውን ብዘይ ዝኾነ ኣድለዎ ብማዕርነት ንኽነብሩን ክኢሎም ኣለዉ። ካብዚ ንላዕሊ ድማ መፃኢ ራዕይ እዛ ሃገር ኣብ ፅኑዕ መሰረት ዝተቐመጠን ህዝባ ተሓጒሱ ዝነብረላን ወፃእተኛታት ዝብህግዋን ሃገር ንምፍጣር ተኻኢሉ።

ይኹን እምበር ሕዚ እውን እቶም ፀረ ሰላምን ትምክሕትን ሓይልታት ነቲ ኣብዚ ሃገር ተፈጢሩ ዘሎ ሓድነት፣ ሰላም፣ ልምዓትን ዲሞክራስን ንምዝራግ ድቃስ ከምዘይብሎም ንዕዘብ ኣለና። ነዚ ተግባራዊ ንምግባር ድማ ብዝኸኣልዎ ኩሉ ይንቀሳቐሱ ኣለዉ። ካብ ውሽጢ ዓዲ ክሳብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ወፃኢ ዝርከቡ ሓይልታት ትምክሕቲ ዘሎ ዓቕሞም ተጠቒሞም ዙርያ መለሽ ዘመተ እንተካይዱ ብዝተፈለለዩ መንገድታት ምዕዛብ ይከኣል እዩ። 

 ሓይልታት ትምክሕቲ ቅድም እንትብል “ኢህወዲግ ኣብዚ ሃገር ብልምዓት እውን እንተኾነ ጥር እትብል ለውጢ ኣየምፅአን” እናበሉ ክሳብ ቀረባ ግዜ ፈቐዶ ኣደባባያት እንትሟገቱ እናሰማዕና መፂእና ኢና። እዚ ክዓ ብእዋኑ እቲ ህዝቢ ዋላ ብዓይኑ እናረኣዮ እናሃለወ እውን ንቑፅሮም ዘይንዓቑ ሰባት ናብ ደንገርገርን ምጥርጣርን ዘእቱ ዝነበረ እዩ። ዲስኩር ኣደባባይ ሓይልታት ትምክሕቲ እናሰምዑ ነቲ ብዓይኖም ዝርእይዎ ልምዓት የለን ኢሎም ካብ ምኽሓድ ጀሚሮም ክሳብ “እንተሃለወ እውን ንህዝቢ ዝረብሕ ኣይኮነን፣ ኣብ ውስን ከባቢታት እዩ ፣ ዘላቕነት የብሉን፣ ነዛ ሃገር ዝምጥን ዕብየት ኣይኮነን ወዘተ” ዝብሉ ዝተፈላለዩ ርትዓውያን ዘይኮኑ መፀለምታታት ዘቕርቡ ዝኸስሩ ፖለቲከኛታት ነይሮም እዮም። እዚ ድማ ውፅኢት ሓይሊ ምድንጋር ሓይልታት ትምክሕቲ ምዃኑ ዝሰሓት ኣይኮነን።

 ኢህወዴግ ኣብ ዙርያ ልምዓት ዝፈጠሮም ዓወታት በብእዋኑ እናሰፍሑን ህዝቢ ብጭቡጥ ዝርበሓሎምን እናኾኑ ከምዝመፁ ግሁድ ሓቂ እዩ። ዓለም ለኸ ትካላትን መንግስታት ዝተፈላለዩ ሃገራት እውን ነቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝመፅእ ዘሎ ስሉጥ ዕብየት ግልፂ ምስክርነቶም እንትህብሉን እንትቕበልዎን ተራእዩ እዩ። በዚ ድማ እቶም ዓይኖም ብጨው ሓፂቦም ኣብ ኢትዮጵያ ለውጢ የለን እንትብሉ ዝስምዑ ተቓወምቲ ርካሽ መከራኸሪ ሒዞም ክቕፅሉ ናብ ዝፅገምሉ ኩነታት ወዲቖም እዮም።

ስለዝኾነ ምስዚ ወድዓዊ ሓቂ ምግጫው ንነዊሕ እዋን ፍረ ስለዝሰኣንሉ ስልቶም ብምቕያር ኣብ መንጎ እቲ ብናይ ሓባር ቃልሲ ናይ ሓባር ፀላኢኡ ብምጥፋእ ሃገሩ ዝሃንፅ ዘሎ ህዝቢ ሓዊ እንተሳውሩ ንዕዘቦም ኣለና። እቶም ኣብዚ ዓመት ቅድም እንትብል ኣብ ክልል ኦሮምያ ፣ ሕዚ ድማ ኣብ ከባቢታት ጎንደር፣ ወልቃይት ፀገዴ፣ ቅማንትን ደባርቕን ዝተፈጠሩ ዕግርግራት ኣብ ደገ ዝርከቡ ኣካላት እውን ይሳተፍሉ ከምዘለዉ ዋላ እኳ እንተተኣመነ ኣብ ውሽጥና ንእኡ ዝሽከም ኣተሓሳስባ ትምክሕትን ፀቢብነትን ከምዘሎ ኣሚንካ ምስራሕ እዩ ዘድሊ።

ህወሓት ኮነ ካልኦት ኣሓት ውድባት ብሓፈሻ ድማ ኢህወዴግ “እቲ ከልቢ ይነብሕ፣ እቲ ግመል ግን ጉዕዝኡ ይቕፅል” ዝብል ምስላ ዝመረፁ እዮም ዝመስሉ። እወ! እቲ ኩነታት ነዚ እዩ ዘመላኽት።  ሓይልታት ትምክሕቲ ካብ ውሽጢ ሃገር ክሳብ ወፃኢ መርበቦም ዘርጊሖም ይነብሑ ኣለዉ። ኣብ መንጎ ብሄራት፣ ብሄረሰባትን ህዝብታትን ዘይኮነ ቅርሕንትን ፅልእን ንምፍጣር በብእዋኑ ይንቀሳቐሱ ኣለዉ። ኢህወዲግ ድማ ጉዕዝኡ ይቕፅል ኣሎ። ግን ድማ እቲ ኩነታት ቅልጡፍ መፍትሒ እንተዘይተገይርሉ  ኢሉ፣ ኢሉ ሓደጋ ክፈጥር ይኽእል እዩ። እቲ ዛጊድ ተፈጢሩ ዘሎ ሓደጋ እውን ኣናኢስካ ዝርአ ኣይኮነን።

ሓደ ከልቢ ደድሕሪ  ሓደ ግመል እናተኸታተለ ንነዊሕ ርሕቐት እንተነቢሑ፤ ካልኦት ኣብ ገገዝአን ዝነበራ ኣኻልብ እውን እናወፃ ብሓባር ተኣኻኺበን እየን ምንባሕ ዝጅምራ። እተን ኣኻልብ ተኣኪበን ነቲ ግመል የውድቕኦ ዶ ኣየውድቕኦን ዝብል ገዲፍና፣ ብምንባሕ እቶም ሓይልታት ትምክሕቲ እናተደናገረ ዝስዕብ ህንፀት ዘድልዮ መንእሰይ ሓይሊ ከም ዘሎ ግና መጠኑ ብዘየግድስ እንተየናኣስና ክንሪኦ ኣለና።  ብተግባር ዝርአ ዘሎ ጉዳይ እውን ንሱ እዩ ዘመላኽት።

ስለዚ እቶም ብኣተሓሳስባ ትምክሕቲ ዝሰኸሩ ፀረ ማዕርነት፣ ሰላም፣ ልምዓትን ዴሞክራስን ዝኾኑ ሓይልታት በብእዋኑ ኣብቲ ተፈጢሩ ዘሎ ማዕበል ኣእቲና ክነመንምኖም እናኸኣልና ፣ ውድብናን ጠቕላላ ኣባልናን ጠንኪሮም ክሰርሕሉ ብዘይምኽኣሎም ብዕራይ ወለደ ዲስኩር እናነዝሑ ቁፅሩ ዘይንዓቕ ሓይሊ  ብምድንጋር ገንጊኖም ክወፁ ምድንጋር ከም መትከል ሒዞም ይሰርሑ ኣለዉ። ብውፅኢቱ እውን ነቲ ኣብዚ ሃገር ተፈጢሩ ዘሎ ተኣምር  ንምምፃእ ምኽንያት ዝኾነ ሕገ መንግስትናን ድምር መፃኢ ብሩህ ጉዕዞናን ኣብ ሕቶ ንምእታው ዝረኸብዎ ኣጋጣምታት እንትጥቀሙ ይርኣዩ ኣለዉ። ስለዝኾነ ህዝባዊ ፅንዓትናን ዕላማናን ከም ቀደሙ ኣብ ቦትኡ ምህላው ክርድኡ ብዝለዓለ ንቕሓት ክንምክቶም ዝግባእ ሕዚ ኮይኑ ይስመዐኒ። 


alena ember where do we

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 1

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 977
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት ለካቲት 2010