የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4452365
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1456
2427
65683
4345169
132783
88312
4452365

Your IP: 54.166.203.76
2017-10-21 13:50

ብምርምር ዝተወንዘፉ ለውጢ ዝራእቲ

here we go
selam new

                                         ምሩፅ ዘርኢ ንመፍረያይነት ሕርሻ ወሳኒ ጉዳይ

ቀዳማይ ክፋል

ነቲ ገዚፍ ቑጠባዊ ዓቕሚ ሃገርና ዝሽከም ሕርሻና ብምዝማን ሰሌጠን ልምዓትና ንምርግጋፅ ከም ሃገር ይኹን ከም ክልል ዝተፈላለዩ ስራሕቲ መፅናዕትን ምርምርን እናተኻየዱ እዮም። ብፍላይ ዓለም ዝመስከረሉ ስራሕቲ ሃፍቲ ተፈጥሮ ተጠናኺሩ ክቕፅል ብምግባር ንልምዓት መስኖ፣ ሃፍቲ እንስሳን መፍረያይነት ኣብ ምስሳን ብሉፃት ስራሕቲ ተሰሪሖም እዮም። ነዚ ድማ ኣብ ፀቢብ ተሓራሳይ መሬት ዝተፈላለዩ እታዎታት ሕርሻ ተጠቒምካ መፍረያይነት ንምስሳን ብምርምር ዝተረኸቡ ዝሓሸ እቶት ክህቡ ዝኽእሉ ዝራእቲ እናብዛሕኻ ናብቲ ሓረስታይ ክብፅሑ እናተገበረ እዩ።

ንሎሚ ካብቶም ዝሓሸ ፍርያት ክህቡ ዝኽእሉ ብምርምር ዝተረኸቡ ዝራእቲ እናባዝሑ ናብ ሓረስታይ ኣብ ምክፍፋልን ንዓርሶም እውን ተረባሕቲ ዝኾኑ ዘለዉ ክልተ ሽርክና ማሕበራት ወረዳ ኣፅቢ ወንበርታ ምንቅስቓሶም እንታይ ከምዝመስል ዳህሲስና ኣለና።

ካብቶም ማሕበራት ሓንቲ ህይወት ዘርኢ ምብዛሕ ሕብረት ሽርክና ማሕበር ሓበሰ እያ። እዛ ማሕበር ኣብ 2002 ዓ/ም 15 ኣባላት ሒዛ ብ3,700 ብር መበገሲ ካፒታል እያ ተጣይሻ። በቲ ግዜ እቲ ኣብ ዩኒቨርስቲ መቐለ ተመራማሪት ስነ ዝራእቲ ዝኾና ፕሮፌሰር ፎቴን ዝመርሐኦ ጉጅለ ኣብ 47 ዓሌታት ስገም ምርምር ኣካይዱ ነይሩ። ሓረስታይ ብውልቁ ዝዘርኦን እቶም ብምርምር ዝተረኸቡ ዝራእቲ ስገምን ኣብ ሓሰሮምን ፍረኦምን የወዳድርዎም ነይሮም። ሓረስቶት ኣብታ ምርምር ብምስታፍ በቶም ዓበይቲ መዐቀኒታት ምስሳን ምህርቲ መሰረት ድማ “ፈላሚት” እትበሃል ዓሌት ስገም መሪፆም። ካልኣይቲ ድማ “ሕርይቲ” ዝብል ስያመ ዝተውሃባ ዓሌት ስገም ተሓርያ። እዘን ዝተሓረያ ዝራእቲ ብብርኪ ሃገር እውን ምሉእ ኣፍልጦ ስለዝረኸባ ናብ ሓረስቶት ክጋፋሕ ምንቅስቓስ ተጀሚሩ።

እዞም ክልተ ዓይነት ዝራእቲ ካብቶም ልሙዳት ዝራእቲ ኣብ ገውዶም፣ ፍርያቶምን ሓሰሮምን ዝሓሹ ኮይኖም ረኺቦምዎም። ሓረስታይ ንምግብነት (ብጥሕሎ፣ ቆሎ፣ ገዓት) ክትጥቀመሎም ከምዝኽእል በቲ ምርምር ዝተረኸበ ውፅኢት ኣረዲኡ እዩ። ብመሰረት እዚ ህይወት ዘርኢ ምብዛሕ ሕብረት ሽርክና ማሕበር ሓበሰ ኣብ ምብዛሕ እቶም ምሩፃት ዝራእቲ ኣብ 2002 ዓ/ም ስራሕቲ ጀሚራ። ናብ ተግባር ምስኣተወት ድማ ካብቲ ልሙድ ዓሌት ዘርኢ ስገም ካብ ሓደ ሄክታር ሽዱሽተ ኩንታል ዝርከብ ዝነበረ ምሩፅ ዓሌት ስገም ካብ 20 ክሳብ 30 ኩንታል፣ ካብ ስርናይ ድማ 45 ኩንታል ካብ ሓደ ሄክታር ከም ዝረኸቡ ኣቦመንበር እታ ማሕበር ህይወት ዘርኢ ምብዛሕ ሕብረት ሽርክና ሓበሰ መርጌታ ኣብርሃ ለማ ይገልፁ።

እቲ ምሩፅ ዓሌት ዝራእቲ መፍረያይነት ካብ ምስሳን ብተወሳኺ ነዊሕ ብርክን ገፊሕ ገወድን ስለዘለዎ መጠን ሓሰሩ እውን ካብቲ ልሙድ ብርክት ዝበለ እዩ። እዚ ድማ ሓረስቶት ኣብ ልምዓት ሃፍቲ እንስሳ ዘለዎም ተረባሓይነት ኣብ ምዕባይ ወሳኒ ረብሓ ኣለዎ። ካብዚ ሓሊፉ ብሰንኪ ሕፅረት ቀለብ እንስሳ ንተወሳኺ ወፃኢ ካብ ምድራግ ድሒኖም ድርቂ ምፅዋር ዘኽእሎም ዓቕሚ ከከምዝፈጠሩ መርጌታ ኣብርሃ የምስክሩ።

ምህርቲ ዘርኢ ፈላሚትን ሕርይትን ኣብ ዕዳጋ እውን ተጠላብነቱ ዝበለፀ እዩ። እቲ ልሙድ ዓሌት ዘርኢ ስገም ንሓደ ኩንታል ብማእኸላይ 750 ብር እዮም ዝሸጥዎ ነይሮም። እዚ ብምርምር ዝተረኸበ ዓሌት ስገም ግን ዝሓሸ ጠለብ ሓረስቶት ስለዘለዎ ንሓደ ኩንታል ክሳብ 1200 ብር በፂሑ ኣሎ። እታ ማሕበር እውን ነዞም ብምርምር ዝተረኸቡ ዝራእቲ ናብ ኩሉ ሓረስታይ ናይ ምብፃሕ ልኡኽ ወሲዳ ንሓረስቶት እናከፋፈለት ትርከብ። ነቲ ጠለብ ዝደልዩ ሓረስቶት ብቀጥታ ክፍሊት እናኸፈሉ ነዚ ክኸፍል ዘይኽእል ሓረስታይ ድማ ብልቓሕ መልክዕ ወሲዱ እቲ ምህርቲ ምስ ሓፈሰ ክምልስ ብምግባር ኣብ ኩሉ ሓረስታይ ንኽተኣታቶ እዩ ፃዕሪ ዝግበር።

ካብዚ ብተወሳኺ እታ ማሕበር “መሰረታዊ ዘርኢ ስርናይ” ዝበሃል ዝተመረፀ ዓሌት ዘርኢ ስርናይ ተፍሪ እያ። ካብዚ ኣባላት እታ ማሕበር ይኹኑ ኣይኹኑ ብዘየገድስ ብልቓሕ ተከፋፍል ኣላ። ምህርቶም ምስ ሓፈሱ ስርናይ እንተኾይኑ መንግስቲ ብዘውፀኦ ተመን ዋጋ፣ ስገም እንተኾይኑ ድማ ዓርሳ እታ ማሕበር ብዝወፀኣቶ ተመን ዋጋ በቲ ኣብቲ ከባቢ ዘሎ ዕዳጋ ብ15 ምኢታዊ ወሲኻ ትዕድጐም። እታ ማሕበር መሊሳ ንመባዝሒ ምሩፅ ዘርኢ ኢትዮጵያ ብሓሙሽተ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚኢታዊ ወሲኻ ትሸጦ። ከም ኣብነት ንምርኣይ ድማ ኣብ 2009 ዓ/ም 70 ኩንታል ስገም 48 ኩንታል ስርናይ ካብ ኣባላት እታ ማሕበርን ካብ ካልኦት ሓረስቶትን ኣኪባ ከምዝሸጠት መርጌታ ኣብርሃ ለማ ይገልፁ።

ብቐፃሊ እውን እዛ ማሕበር ዘርኢ መፃረዪ መሽን፣ መዐሸጊ ዝፈረየ ምህርቲ ስለ ዝወነነት ብሽም እታ ማሕበር ዝተዓሸገ ምሩፅ ዘርኢ ዓሌት ስገምን ስርናይን ናብ ዕዳጋ ንምቕራብ ኣብ ምድላው ትርከብ። ከምኡ እውን ክልተ ዓበይቲ ሞተራት ማይ ስለዝወነኑ ኣብ እዋን ሓጋይ ብመስኖ ተልምዕ እያ። ዩኒቨርስቲ መቐለ ብፍላይ ተመራማሪት ስነዝራእቲ ዝኾና ፕሮፌሰር ፎቴን ኣባይ እተን ቆፎ ሓረስታይ ክመልኣ ዝኽእላ ምሩፃት ዓሌት ዝራእቲ ኣብ ኩሉ ሓረስታይ ንኽባፀሓ ኣብ ሕድሕድ ገዛ ሓረስታይ እናዘራ፣ ደኺሙኒ ሰልችዩኒ ከይበላ ኣተሓሳስባ እቲ ሓረስታይ ኣብ ምልዋጥን ማሕበሮም ኣብ ምጥንኻርን ብልጫ ከምዝነበረን ኣቦመንበር እታ ማሕበር የረድኡ።

እታ ማሕበር መፍረያይነት ኣብ ምስሳን እትሰርሖም ብዘላ ስራሕቲ ዩኒቨርስቲ መቐለ በብዓመቱ 20 ሽሕ ብር ንመጠናኸሪ እቲ ማሕበር ይድግፍ። ከምኡ እውን 350 ኩንታል ናይ ምሓዝ ዓቕሚ ዘለዎ፣ ደረጅኡ ዝሓለወ ሻወርን ሽንትቤትን ዝርከቦ መኽዝን ሰሪሑ ነታ ማሕበር ኣረኪቡ እዩ። ልዕሊ ኩሉ ድማ እቲ ዩኒቨርስቲ መነባብሮ ሓረስቶት ንምምሕያሽ ኣብ ዝራእቲ ካብ ዝገብሮ መፅናዕትን ምርምርን ብተወሳኺ ምስ ዝተፈላለዩ ናይ ምርምር ትካላት፣ በፃሕቲ ውሽጢ ዓድን ወፃእን ሞያዊ ክእለቶም ክድግፉ ኣብ ምግባር ዝለዓለ ፃዕሪ እናገበረ ይርከብ።

ኣብዚ ሐዚ እታ ማሕበር ብሓይሊ ሰብን ቑጠባዊ ዓቕሚን እናጠንከረት ብምምፀኣ ኣባላታ 18 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከባኦም 48 ክኾኑ ክኢሎም እዮም። መጠን ካፒታላ እውን ልዕሊ ክልተ ነጥቢ ሓሙሽተ ሚልዮን ብር በፂሑ ይርከብ። ኩሉ ኣባል እታ ማሕበር መፍረያይነት ከሰስኑ ዝኽእሉ ዝተፈላለዩ እታዎታት ቴክኖሎጂ ኣብ ምጥቃም፣ ውላዱ ኣብ ምምሃር፣ ልምዲ ምዕቋር መርኣያ እያ። ዓርሶም እቶም ኣቦ መንበር እታ ማሕበር እውን፣ መሪሕ ብተግባር እውን ክመርሕ ስለ ዘለዎ ብሓደ ገፅ እናመርሑ ብካልእ ገፅ ድማ ኣብ ናይ ውልቀ ስርሖም መርኣያ እዮም።

መርጌታ ኣብርሃ ለማ ኣብቲ እዋን 1977 ዓ/ም ወዲ 14 ዓመት እናሃለዉ ሰማይ ማይ ምንዛዕ ተሓሲሙ፣ መሬት ዝተበተነላ ዘርኢ ውሒጣ፣ ድርቂ፣ ጥምየትን ስደትን ዝነበረሉ ኩነታት ንድሕሪት ምልስ ኢሎም ይዝክሩ። በቲ ግዜ ዝነበርሉ ከባቢ መዐንደሪ ስርዓት ፋሽስታዊ ደርግ ነይሩ። ህዝቢ ትልሓስ ትቕመስ ስኢኑ ንመዐንገሊ ከርሲ እንተረኸብኩ ኢሉ ኢሉ ካብ መረበቱ ተመዛቢሉ ናብቲ ደርጊ ዝነበሮ ከተማ ውቕሮ ይጐርፍ ነይሩ። ንሶም እውን ነታ ዝነበረት ቐጣን ወርሓት ንምስግጋር ምስ ወላዲቶም ምስ ንእሽተይ ሓፍቶም ናብ ከተማ ውቕሮ ኣትዮም።

ብሰንኪ ጥምየት ዝመውት ፍጡር ስነ-ስርዓት ቀብሪ ሓሪምዎ ብቤት ማዛጋጃ እናተቐበረ፣ ወዲ ሰብ ኣብ ሰጣሕ ሜዳ ተደብርዩ ግዳይ ሞት ዝኾነሉ ኣብ ዕድመ ቁልዕነቶም ስለዝረኣዩ ሐዚ ኮይኖም እንተሓሰብዎ ሰማይን ምድርን ኣፈላላይ ኣለዎ። ሎሚ ህዝቢ ሳላ ቃልሱ ብመሪሕ ውድቡ ህወሓት እናተመርሐ፣ መፍረያይነቱ ዘሰስኑ እታዎታት ሕርሻ እናተጠቐመ እቲ መሬት ንሱ፣ እቲ ፀባይ ኣየር ንሱ ግን ድማ ዝመርሕ ሰርዓት ብምርካቡን ብምርምር ዝተደገፈ ሜላ ሕርሻ ብምኽታሎምን ንዓርሶም ጥራሕ ዘይኮነስ ንዕዳጋ እውን ዝኸውን ምህርቲ ይሓፍሱ ምህላዎም ይገልፁ።

ሎሚ ዘበነ ፀበባ ሓሊፉ ካብ ፀባብ መንበሪ ገዛ ኣጉዶ ወለዶም ወፂኦም ኣብ ጣብያ ሓበሰ ሰለስተ ክፍሊ ገዛ፣ ኣብ ከተማ ውቕሮ ድማ ክልተ ክፍሊ ገዛ ሃኒፆም እዮም። እቲ ናይ ውቕሮ ገዝኦም ንወርሒ 900 ብር እናካረዩ ተረባሒ እዮም። ጨና ከፍቲ ሓሪምዎ ዝነበረ መረበቶም ኣብዚ ሐዚ ብዕራይ፣ ሰለስተ ኣድጊ ሓንቲ ናይ ወፃኢ ዓሌት ፀባ ላሕሚ ኣላቶም። ካብዛ ፀባ ላሕሚ ብማዕልቲ 12 ሌትሮ ፀባ እናሓለቡ ንሓደ ሌትሮ ብወርሒ 4320 ብር ይረኽቡ እዮም።

ካብዚ ብተወሳኺ ናይ ዓርሶም መዓል ክልተ ፅምዲ፣ ናይ ትወፍርቲ ደማ ኣርባዕተ ሄክታር መሬት ወሲኾም ብዝግባእ ሓሪሶም ኣለሳሊሶም ይዘርኡ። መፍረያይነቶም ንምስሳን ብምርምር ዝተረኸበ ዘርኢ ስገም ሕሪትን ፈላሚትን እዮም ዝዘርኡ። ነዚ ድማ ብዓቐን መሬት መሰረት ንሓደ ሄክታር ሓደ ኩንታል ዘመናዊ ድኹዒ ተጠቒሞም ዘሪኦም ብውሑድ ካብ ሓደ ሄክታር 35 ኩንታል ከም ዝረኸቡ ድማ ብኣንደበቶም ይገልፁ።

ኣብዚ ሐዚ መነባብሮ መርጌታ ኣብርሃ ኣብ መንበሪ ገዝኦም ቴሌቭዥን ምስ ዲሽ ኣትዮም ዓለም ለኻዊ ሓበሬታ ይከታተሉ። ደቆም እናምሃሩ ኣብ ዝሓሸ መነባብሮ ይርከቡ። ጐድና ጐድኒ ማሕረስን ኣብታ ማሕበር ዝተውሃቦም ሓላፍነት እናፈፀሙ ዘበናዊ ትምህርቲ ዓስራይ ክፍሊ እውን ወዲኦም እዮም። ኣብ ትካል ፍትሓዊ ልቓሕን ዕቋርን 150 ሽሕ ብር ዝዓቖሩ እንትኾኑ ሃፍተ ገነቶም እውን ልዕሊ ሓደ ነጥቢ ክልተ ሚልዮን ብር ከምዝበፅሐ ይዛረቡ።

ኣብዚ እንርደኦ ነገር እንተሃለወ ሕርሻና ብዘመናዊ መንገዲ እንተድኣተመሪሑ ሓረስታይና መፍረያይነቱ ከሰስኑ ዝኽእሉ እታዎታት ተጠቒሙ ብምርምር ዝተረኸቡ ዝራእቲ እንተዘሪኡ፣ ባህሊ ምዕቋር እንተዕብዩ ከመይ ክልወጥ ከምዝኽእል ካብ ማሕበር ህይወት ዘርኢ ምርባሕን ካብ ኣቦ መንበር እታ ማሕበርን ምርዳእ ይከኣል።

ብተመሳሳሊ ኣብ ወረዳ ኣፅቢ ወንበርታ ኣብ ምብዛሕ ዘርኢ ዝተዋፈረት ካሊእቲ ሸዊት ዘርኢ ምብዛሕ ሕብረት ስራሕ ማሕበር ፈለገወይኒ እያ። እዛ ማሕበር ኣብ 2002 ዓ/ም 13 ኣባላት ሒዛ ስርሓ ጀሚራ። ኣብዚ ሐዚ 20 ደቂ ኣንስትዮ ዝርከብኦም 52 ኣባላት ይርከቡዋ። ኣብ ተሓራሳይ መሬት እቲ ሓረስታይ ምህርቲ ከሰስኑ ዝኽእሉ ዝራእቲ ዩኒቨርስቲ መቐለ ንሓደ ዓመትን ፈረቓን ምርምር የካይዱ ነይሮም። ብምርምር ዝተረኸቡ ዝራእቲ ንምብዛሕ ድማ ሕብረት ስራሕ ማሕበር ኮይና ተጣይሻ። ብፍላይ እዛ ማሕበር ተመራማሪት ዝራእቲ ፕሮፌሰር ፎቴን ኣባይ ብምርምር ዝረኸበኦም ዘርኢ ስገም ፈቲና፣ ሕርይትን ፈላሚትን ዝበሃላ ዓሌት ዝራእቲ ኣብ ምብዛሕ ግንባር ቀደም ኮይና ኣብ ምስራሕ ትርከብ።

ኣብ ዝቕፅል ካልኣይን ናይ መወዳእታን ክፋልና “ሸዊት ዘርኢ ምብዛሕ ሕብረት ሰራሕ ማሕበር ፈለገወይኒ” ኣብ ምብዛሕ ዘርኢ እትሰርሖም ዘላ ስራሕቲ፣ ኣብዚ ሐዚ በፂሓቶ ዘሎ ለውጥን ቐፃሊ ራእይ እታ ማሕበርን፣ ብምርምር ዝተረኸቡ ዝራእቲ ተጠቒሞም መፍረያይነቶም ኣብ ምስሳን ዝርከቡ ካልኦት ሓረስቶትን ሒዝና ክንቐርብ ኢና።       


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 961
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት መስከረም 2010