የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

መንፈስ መስመር መንፈስ ህዝባውነት እዩ ሰዓራይ ዝገብር!

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

4291864
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1497
2449
12135
4258204
60594
89268
4291864

Your IP: 54.224.49.217
2017-09-21 12:02

ሃደንቲ ማይ ሃደንቲ ለውጢ

here we go
selam new

ማይ ዝወነኑ ሓጋይን ክረምትን ሽሻይ ይሓፍሱ

ኣብቶም ዝሓለፉ ስርዓታት ሓረስታይ ክልልና ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ዝናብ ክረምቲ ተፀብዩ ካብ ዘልመዓ መሬት ወፃኢ ካሊእ ኣማራፂ ተጠቒሙ መፍረያይነቱ ዝዓፅፈሉ ዕድል ኣይነበሮን። እዚ ዝኾነሉ ቀንዲ ምኽንያት ድማ ነዚ ዝግደስ   ስርዓትን ነቲ ሓረስታይ ካብ ድኽነት ዘውፅእ ንፁር ዝኾነ ፖሊስን ስትራተጂን ልምዓት ሕርሻ ብዘይምንባሩ እዩ። ድሕሪ መሪር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ እቲ ዋርድያ ድኽነት ዝኾነ ስርዓት ደርግ ካብ ዝቃበፅ ናብዚ ግን ንፁር ዝኾነ ስትራተጂን ፖሊስን ልምዓት ሕርሻ ተሓንፂፁ ማእኸል ኩሎም ሕርሻዊ ንጥፈታት ምሕዋይ ሃፍቲ ተፈጥሮ ክኸውን ብምኽኣሉ ኣብ ልምዓት መስኖን ምስሳን መፍረያይነትን ዓብዪ ዓቕሚ ተፈጢሩ እዩ።

እዚ ዝፈጠሮ ዓቕሚ ሎሚ ከም ክልል ካብ ጠቕላላ ተሓራሳይ መሬት ትግራይ እቲ 50 ምኢታዊ ብመስኖ ንምልማዕ፣ ኩሉ ሓረስታይ ድማ እንተወሓደ ሓደ ኣማራፂ ማይ ንክውንን ኣኽኢሉ እዩ። ከም ውፅኢቱ እውን ኣብ 1995 ዓ/ም ብብርኪ ክልል ካብ 4,773 ሄ/ር መሬት ዘይበልፅ ብመስኖ ዝለምዕ ዝነበረ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ሃፍቲ ተፈጥሮ ብዝተሰርሑ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ፍልፍል ዓይኒ ማያትን ወሓዝቲ ሩባታትን እናጐልበቱ ይመፁ ኣለዉ። ስለዝኾነ ድማ ንልዕሊ ፍርቂ ሚልዮን ሓረስቶት ተጠቀምቲ ዝገብር 308 ሽሕ ሄክታር መሬት ብመስኖ ኣብ ምልማዕ ይርከብ።

ኣብ ከምዚ ዝበለ ምንቅስቓስ ተፀሚዶም ተረባሕቲ ይኾኑ ካብ ዘለዉ ኣብ ዞባ ምብራቕ ወረዳ ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ ጣብያ ማይ መገልታ ዝርከቡ ሓረስቶት ተጠቀስቲ እዮም። ሓረስቶት እታ ጣብያ ዝራእቲ ኣዝመራ ቀልጢፎም ብምልዓል ኣማራፂ ማይ ተጠቒሞም ኣብ ዓመት ክልተ ግዜ ብመስኖ እናልምዑ መነባብረኦም ኣብ ምምሕያሽ ዘረጋግፅዎ ዘለዉ ለውጥን ተመኩሮን ብኸምዚ ዝስዕብ ኣዋዲድና ኣቕሪብናዮ ኣለና። 

ኣቦመንበር ጣብያ ማይ መገልታ ሓረስታይ ምዑዝ ሃይሉ ሓደ ካብቶም ድኽነት ንምርታዕ መርኣያ ኮይኖም ዝፅዕሩ ዘለዉ ሓረስቶት እዮም። እቶም ሓረስታይ ናብ ልምዓት መስኖ ካብ ዝኣትዉ 14 ዓመታት ዘቑፀሩ እኳ እንተኾኑ ቅድሚ 1997 ዓ/ም ኣብ ዝነበሩ እዋናት መማረፂ ማይ ወኒንካ ኣብ ዓመት ክልተ ግዜ ብመስኖ ኣብ ምልማዕ፣ እታዎታት ሕርሻ ብኣግባቡ ኣብ ምጥቃም ብዙሕ ብዘይምስርሖም ህይወትን መነባብሮን ስድረኦም ክቕይር ዝኽእል ለውጢ ኣየምፅኡን። ካብ 1997 ዓ/ም ንነዘ ግና ሰብ ሞያ ሕርሻ ዝህብዎም ምኽርን ሓበሬታን ተቐቢሎም ንህዝቢ መርኣያ ልምዓት ኮይኖም እናመርሑ ካብ ተግባራዊ ስርሖም ድማ እናተመሃሩ ብወረዳን ዞባን መርኣያ ኮይኖም እናተሸለሙ ከም ዝመፁ እዮም ዝገልፁ። መሪሕ ብተግባር እዩሞ ብሓደ ገፅ ህዝቢ እታ ጣብያ ሰሪሑ ክልወጥ እናመርሑ፣ በቲ ካሊእ ገፅ ድማ እታዎታት ሕርሻ ኣብ ምጥቃምን መማረፂ ማይ ወኒኖም ኣብ ዓመት ክልተ ግዜ ኣብ ምልማዕን መርኣያ ኮይኖም ይሰርሑ ኣለዉ። ስለዝኾነ ድማ ሓደ ሄክታር መሬት ናይ ባዕሎም ፍርቂ ሄክታር መሬት ድማ ካብ ካሊእ ሓረስታይ ተወፊሮም ዕዳጋ ተኮር ዝኾኑ ኣሕምልቲ፣ ሽጉርቲ፣ ኮሚደረን ድንሽን ብክልተ ሞተራት ማይን ዔላን እናተሓገዙ በቢ ዓመቱ ኣብ ዘየቋርፅ ለውጢ ይርከቡ። ኣብ 2008 ዓ/ም ሕፅረት ዝናብ ኣብ ዝነበረሉ እዋን እንተይተረፈ ኣማራፂ ዔላ ማይ ስለ ዝነበሮም ንሓደ ሄክታርን ፈረቓን ብመስኖ ዝለምዕ መሬቶም ሰለስተ ኩንታል ዘበናዊ ድኹዒ ተጠቒሞም ድንሽ፣ ኮሚደረን ሽጉርትን ኣልሚዖም ዝሓሸ ውፅኢት ረኺቦም እዮም። ከም ውፅኢቱ እውን ካብዚ 100 ኩንታል ንምርካብ ትልሚ ሒዞም 95 ኩንታል እቶት ረኺቦም ነይሮም። ኣብ 2009 ዓ/ም እንተኾነ እውን ነታ እንተለጊስካላ እትልግስ መሬት ብዝግባእ ሓሪሶም ኣለሳሊሶም፣ ዘበናዊ ድኹዒ ብዓቐኑ ተጠቒሞም ድንሽን ኮሚደረን ኣልሚዖም። ካብዚ 100 ኩንታል እቶት ንምርካብ ትልሚ ሒዞም ከቢድ ሓደጋ ኣስሓይታ ስለዝወረደ 38 ኩንታል ጥራሕ ከምዝረኸቡ ገሊፆም። 

“ስራሕ፣ እንጀራን ጥዕናን እዩ፣ ታህኺት ድማ ድኽነትን ሕማምን እዩ” ዝብል ልዑል እምነት ዘለዎም ሓረስታይ ምዑዝ ካብ ልምዓት መስኖ በቢ ዓመቱ ብማእኸላይ 88 ሽሕ ብር ይረኽቡ ኣለዉ። ብተወሳኺ ካብ ፀባ ከፍትን ዘበናዊ ቆፎ ንህብን ድማ 50 ሽሕ ብር እቶት ይረኽቡ። ግዚኦምን ጉልበቶምን ኣዋዲዶም ስለዝፀዓሩ ቅድሚ 1995 ዓ/ም እዚ ዝበሃል ጥሪትን ንብረትን ዘይነበሮም ኣብዚ ሐዚ ኣብ ማእኸል ጣብያ ማይ መገልታ ሰለስተ ክፍሊ ገዛ ሃኒፆም፣ ኣርባዕተ ዝተመሓየሻ ዓሌት ፀባ ከፍቲን ሸሞንተ ዘበናዊ ቆፎ ንህብን ወኒኖም ይርከቡ። ድምር ሃፍተ ገነቶም ሓደ ነጥቢ ሽዱሽተ ሚልዮን ብር ከምዝበፅሐ ድማ ይገልፁ።

ካሊእ ኣብ ልምዓት መስኖ ተዋፊሮም መነባብረኦም ኣብ ምምሕያሽ ዝርከቡ ነባሪ ወረዳ ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ ጣብያ ማይ መገልታ ዝኾኑ ሓረስታይ ኣብርሃ ኣፅበሃ እዮም። ሓረስታይ ኣብርሃ እታ መሬት ቅድም ኢላ እውን ምስኦም እኳ እንተነበረት ብሰንኪ ዋሕዲ ግንዛበ ወሓዚ ሩባ እናሃለወ ሰማይ ኣንቃዕሪሮም ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራሕ ብናይ ብናይ ክራማት እዮም የልምዑ ነይሮም። ስለዝኾነ እውን መነባብሮኦም ካብ ኢድ ናብ ኣፍ እዩ ነይሩ። ኣብዚ ሐዚ ሳላ ውሕሉል ኣመራርሓ ውድብን መንግስትን በቢ መድረኹ መጨበጢ ግንዛበ ስልጠና እናወሰዱ፣ ብሉፃት ስራሕቲ መስኖ ብመልክዕ ዑደት እናተዓዘቡ ኣብ ዓመት ክልተ ግዜ ብመስኖ እናልምዑ ተጠቃሚ ይኾኑ ከም ዘለዉ ይገልፁ።

ብመሰረት እዚ መዓል ክልተ ፅምዲ ተሓራሳይ መሬት ናይ ዓርሶም፣ መዓል ክልተ ፅምዲ ድማ ካብ ካሊእ ሰብ ተወፊሮም ክረምቲ ብዝራእቲ ስገምን ስርናይን ኣብ ሓጋይ ድማ ብመስኖ ሽጉርቲ ኮሚደረ የልምዑ። ብመሰረት እዚ ድማ ነቲ ብመስኖ ዝለምዕ ክልተ ኩንታል ዘበናዊ ድኹዒ ተጠቒሞም ዘሪኦምዎ። ዝራእቶም ሕፅረት ማይ ከየጋጥሞ ከዓ ወሓዚ ሩባ ብምእላይን ካብ ዔላ ብሞተር ማይ እናተሓገዙን ዝራእቶም ተኸናኸንዎ። ብመሰረት እዚ ኣብ 2008 ዓ/ም ድርቂ ኣብ ዝነበረሉ እዋን መማረፂ ማይ ዔላ ስለዝነበሮም ካብዚ 15 ኩንታል እቶት ንምርካብ ትልሚ ሒዞም 10 ኩንታል ዝረኸቡ እንትኾኑ ኣብ 2009 ዓ/ም ድማ ኣብ ቀዳማይ ዙር ልምዓት መስኖ 10 ኩንታል ንምርካብ ትልሚ ሒዞም ኣብ ጣብየኦም ሓያል ኣስሓይታ ስለዝነበረ ሽዱሽተ ኩንታል ጥራሕ ከምዝረኸቡ ገሊፆም።

ሓረስታይ ኣብርሃ “ኣማራፅታት ማይ ወኒንካ እታዎታት ሕርሻ ተጠቒምካ መፍረያይነትካ ብምስሳን መነባብሮኻ ምምሕያሽ ይከኣል እዩ” ዝብል ዝለዓለ እምነት ኣለዎም። ሐዚ እውን ብኣስሓይታ ዝተጠቕዐ ተኽሊ ማይ ቀልጢፎም ብምልዓል ዕፉን ንምዝራእ ምድላዎም ወገኖም እዮም። ከምዚ እናገበሩ በቢ ዓመቱ ስለዝፅዕሩ ከዓ ካብ ዝራእቲ መስኖን ሃፍቲ እንስሳን 20 ሽሕ ብር እቶት ይረኽቡ እዮም። ቅድሚ ናብ ልምዓት መስኖ ምእታዎም እዚ ዝበሃል ጥሪትን ንብረትን ኣይነበሮምን። ኣብዚ ሐዚ እዋን ግና ሳላ ፃዕሮም ክልተ ፀባ ላሕምን ኣርባዕተ ዘበናዊ ቆፎ ንህብን ወኒኖም እዮም። ካብዚ ብተወሳኺ ድማ ኣብ ጣብያ ማይ መገልታ ኣርባዕተ ክፍሊ ገዛ ሃኒፆም ካብዚ እቲ ክልተ ክፍሊ ገዛ ኣካሪዮም ተጠቃሚ እናኾኑ ይርከቡ። 

ከም መርኣዪ ነቶም ክልተ ሓረስቶት ወሲደና እምበር ኣብ ወረዳ ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ ቁፅሮም ብርክት ዝበሉ ሓረስቶት ኣብ ልምዓት መስኖ ተዋፊሮም ኣብ ዓመት ካብ ክልተ ክሳብ ሰለስተ ግዜ ብመስኖ እናልምዑ ተጠቀምቲ ዝኾኑ ሓረስቶት ቁፅሮም ብርክት ዝበለ እዩ። ኣብታ ወረዳ ካብ ዘሎ 20 ሽሕን 127 ሄክታር ተሓራሳይ መሬት ድማ እቲ 8009 ሄክታር መሬት ብዝተፈላለዩ ተኽልታት ኮሚደረ፣ ሽጉርትን ድንሽን ኣቢሉ እናለምዐ ይርከብ። ብመሰረት እዚ ድማ ልምዓት መስኖ 3354 ሓረስቶት 2236 መናእሰይን 2396 ደቂ ኣንስትዮ ተጠቀምቲ እዮም።

ነዚ ልምዓት መስኖ ዘጠናኽሩ ኣብ 42 መፋስሳት እታ ወረዳ ዝተፈላለዩ ስትራክቸራት ጠሊ ዓቀብቲ ቼክዳማት፣ ፍርቂ ወርሒ፣ ዛላታት ብእምንን ሓመድን፣ ኣናእሽተይ ግድባትን ተሰሪሖም ኣለዉ። እዞም ጠሊ ዓቀብቲ ስትራክቸራት ብምስርሖም ድማ ዝነጠበት ማይ ናብ ከርሰ መሬት ክትሰርፅ ብምኽኣላ ፍልፍል ዓይኒ ማያትን ወሓዝቲ ሩባታትን እታ ወረዳ ክጉልብት ክኢሉ እዩ። ነዚ ዘርእየና ከም ወረዳ ኣብ 1991 ዓ/ም 480 ሄክታር መሬት ጥራሕ ብመስኖ ዝለምዕ ዝነበረ ኣብዚ ሐዚ እዋን 8009 ሄክታር ብመስኖ ኣብ ምልማዕ ይርከብ።

እዚ ለውጢ እዚ ንክረጋገፅ በቢ ዓመቱ እቲ ሓረስታይ ኣብ ኣጠቓቕማ ልምዓት መስኖ ዝሓሸ ኣፍልጦ ሒዙ ተጠቃምነቱ ንምዕባይ ዝተፈላለዩ ስራሕቲ ይስርሑ እዮም። ብመሰረት እዚ ኣብ 2009 ዓ/ም ቅድሚ ናብ ልምዓት መስኖ ምእታዎም 245 ኣመራርሓ ጣብያን ወረዳን ዝርከብዎም 19 ሽሕን 750 ሓረስቶት ኣብ ምሕራስን ምልስላስን እታዎታት ሕርሻ ኣብ ምጥቃም፣ ማይ ቆጢብካ ኣብ ምጥቃምን ካብ ምድላው ፈልሲ ጀሚሩ ክሳብ ምህርቲ ምሕፋስ ክኽተልዎ ብዛዕባ ዝግባእ ኣንፈታት ኣብ 66 ናቑጣታት ንሓሙሽተ ማዕልቲ ብተግባር ዝተደገፈ ስልጠና ተዋሂቡ እዩ። ድሕሪ እቲ ዝተውሃበ ስልጠና ቀዳማይን ካልኣይን ማሕረስ ብምክያድ ዛጊድ ኣስታት ሰለስተ ሽሕ ሄክታር መሬት ብዝተፈላለዩ ኣሕምልቲ ገደናን ቀወምቲ ተኽልታትን እናለምዐ ይርከብ።

ኣብዚ ልምዓት መስኖ ሓረስታይ ከምቲ ቐደም ግዝያዊ ፀገማቱ ዝዓብሱ ጥራሕ ዘይኮነ ዘልምዕስ ዕዳጋ ተኮር ዝኾኑ ሸይጡ ዝሓሸ እቶት ዝረኽበሎም ከም ኮሚደረ፣ ካውሎን ደንሽን ኩታ ገጠም ብዝኾነ መንገዲ ዘልምዐሉ ኩነታት ተፈጢሩ እዩ። ከም ወረዳ ኩታ ገጠም ኮሚደረ፣ ጥቕልል ጐመንን ድንሽን ብዝብል ኣብ ሰለስተ ክላስተር ተፈልዩ ክለምዕ እዩ ተገይሩ። ስለዝኾነ ድማ ኣብ መፋርቕ 2009 ዓ/ም 2,838 ሄክታር መሬት ብኩታ ገጠም ንምልማዕ ትልሚ ተታሒዙ ዛጊድ 833 ሄክታር መሬት ኩታ ገጠም ብዝኾነ መንገዲ ለሚዑ እዩ። ነዚ ብመደዳ ብመስኖ ዝለምዐ መሬት 2,838 ኩንታል ዘበናዊ ድኹዒ ንምጥቃም ተሓሲቡ 833 ኩንታል ኣብ ጥቕሚ ከምዝወዓለ ኣብ ቤት ፅሕፈት ሕርሻን ልምዓት ገፀርን ወረዳ ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ መተሓባበሪ ልምዓት መስኖ ዝኾኑ ኣይተ ተወልደ ኣብርሃ ይገልፁ።

ወረዳ ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ ካብቶም ብድርቂ ተጠቃዕቲ ተባሂሎም ዝተነፀሩ ወረዳታት ትግራይ ሓንቲ እያ። ይኹን እምበር ከም ሰራዊት ዝተወደበ ሓይሊ ብምህላዉ ኣብ ሃፍቲ ተፈጥሮ ብዝተሰርሑ ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ወሓዝቲ ሩባታትን ዔላታትን እናጐልበቱ ብምምፀኦም 13 ጣብያታት እታ ወረዳ ብልምዓት መስኖ ኣቢለን ተጠቀምቲ እናኾና እየን። ኣብ 2008 ዓ/ም ልምዑነት ሓመድ ብምሕላው ማይ ከርሰ መሬት ኣጐልቢትካ ተጠቃምነት መስኖ ንምስፋሕ ኣብ 42 መፋስሳት እታ ወረዳ 2400 ሄክታር ስራሕቲ ዕቀባ ሓመድን ማይን ንምስራሕ ትልሚ ተታሒዙ ብልዕሊ ትልሚ 2600 ሄክታር መሬት ተሰሪሑ እዩ።

ኣጠቓሊልካ እንትረአ ሓረስቶት ወረዳ ሳዕሲዕ ፃዕዳ እምባ ወሓዝቲ ሩባታትን ዔላታትን ተጠቒሞም ዘካይድዎ ዘለዉ ሰፋሕቲ ስራሕቲ ልምዓት መስኖ ዝበረታታዕ እዩ። ይኹን እምበር ዘለዉኻ ፀጋታት ሃፍቲ ተፈጥሮ ፀንቂቕካ ኣብ ምጥቃም ኣስሓይታ ክፃወሩ ዝኽእሉ ተኽልታት ሽጉርቲ፣ ቆስጣ፣ ካሮት ኣብ ክንዲ ምዝራእ ኣስሓይታ ክሳብ ዝሓልፍ እናበልካ ከይዘራእኻ ምዝንጋዕን ዘበናዊ ድኹዒ ቆንጢርካ ምጥቃምን ዝኣመሰሉ ፀገማት ኣለዉ። ነዞም ፀገማት ብምቕራፍ ምሉእ ግዚኦምን ጉልበቶምን ኣብ መሬቶም ብምውዓል ማይ ተነፂፍካ ጥምየት ዘብቃዓሉ እዋን ጋህዲ ንምግባር ልዑል ፃዕሪ ክገብሩ ይግባእ ንብል።      


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 3

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 959
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት ግንቦት 2009