የትግራይ ርእሰ መስተዳደር ክቡር አቶ አባይ ወልዱ ትግራይን ከጎበኙ ከሃገራችን 35 ዩኒቨርስቲዎች ከተውጣጡ የዩኒቨርስቲ ማህበረሰብ ጋር ያደረጉት ውይይት።

ኣቶ ጌታቸው ኣምባየ ኣብ ህፁፅ ግዜ ኣዋጅ ኣመልኪቶም ዝሃብዎ መግለፂ

ሼር/ላይክ

ተኸታተልቲ

3934833
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
2115
3222
13537
3899199
75546
446709
3934833

Your IP: 23.20.147.6
2017-05-25 16:21

“ሎምዓንቲ ኢድካ ኣውፀአለይ…….ሓደራ!”

here we go
selam new

“ ኣገዲድካ ዝፍፀም መደብ መወዳእትኡ ውድቀት እዩ” 

ኣይተ ግርማይ ገ/ሄር 

ካልኣይ ክፋል

 

“መደብን ሸቶን ብኣቋራፂ ንምዕዋት ከይፈተና ዘመናዊ ድኹዒ ክንወስድ ንግደድ ነይርና። ተሓራሲ መሬት የብልናን፤ ዋላ ዘለና እውን እቲ መሬት ሙቐት ዝበዝሖን ረቂቕን ስለዝኾነ ዘመናዊ ድኹዒ ኣየድልዮን እንተበልና ሰማዒ ኣይረኸብናን።እቲ ዝኸፍአ ፀገም ድማ ‘ዘመናዊ ድኹዒ ኣይንወስድን’ እንተበልና ክሳብ ተገዲድና ንኣምን ስራሕና ኣቋሪፆም    ኣብ ማእኸል ጣብያ ኣኪቦም የውዕሉና። በዚ ድማ ስራሕና ገዲፍና ካብ ኮፍ ኢልና ንውዕል ከይፈተውና ንክንኸፍል ተገዲድና። እቲ ፀገም መዓዝ እዚ ጥራሕ ኮይኑ፤ ገንዘብ ‘ሴፍቲኔት’ ኣብ እንቕበለሉ እዋን ምስ ፈረምና ኣብኡ እናሃለወ ናይ ዘመናዊ ድኹዒ ተባሂሉ ይውሰድ። ከይኣመንናሉ ተገዲድና ብመስመር ክንዘርእ ምግባር እውን ካልእ ፀገም እዩ። ‘ብመስመር ዘሪእና ኣይነስልጥን’ እንተበልና ኣብ ክንዲ ምትእምማን ብሓይሊ ተገዲድና ክንዘርእ ይግበር። ‘ኣዘራርእኡ ኣይንኽእሎን’ እንተበልና እውን ኣመራርሓ ጣብያ ‘ዝገበርኩም ገይርኹም ዝርእዎ’ ዝብል መምርሒ የውርዱ። ነዚኣ እንተዘይፈፂምና ግን ክሳብ ኣብዑርና ክንፈትሕ ዝተገበረሉ ኩነታት ብጭቡጥ ተራእዩ።” ዝብሉን ካልኦትን ጥርዓናትን መረረታትን ነበርቲ ወረዳ እንዳ መኾኒ ጣብያ ታሕታይ ሓያ ኣብ ዝሓለፈ ክፋል ምቕራብና ይዝከር። ብዛዕባ እቶም መረረታት ምላሽ ንምርካብ ዝምልከቶም ኣካላት ጣብያን ወረዳን ኣዘራሪብና ኣለና፤ ምላሾም ድማ ከም ዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ።

ኣይተ ንጉስ ኣብርሃ ዋና ኣመሓዳሪ ጣብያ ታሕታይ ሓያ እዮም። ህዝቢ ዘመናዊ ድኹዒ ንክወስድ ኣብ ክንዲ ምእማን ከይፈተወ ይግደድ ምንባሩ ይዛረቡ። “ኣይወስድን” ንዝበለ እውን ክሳብ ፍርቂ ለይቲ ክእከብ ይግደድ። ከምዚ ዝበለ ኣካይዳ ብምንባሩ ድማ እቶም ሓረስቶት “መሬትና ሰለስተ ፅማድ እያ” እንትብሉ ኣመራርሓ ጣብያ ብግዲኦም “ኣርባዕተ ፅማድ እያ” ብምባል ብዓይኒ ዕሙተይ ምግዳድ፤ እምቢ እንተበሉ ምእሳር ነይሩ። እዚ ኣብ መድረኽ ተሃድሶ 2009 ዓ.ም ብዝርዝር ተላዒሉ ተገምጊሙ እዩ።

እቲ ኣመራርሓ ጣብያ እውን ይቕርታ ሓቲቱ እዩ። ኣብዚ ክስመረሉ ዝግባእ ግን ሐዚ እውን ብዘይዘመናዊ ድኹዒ ምዝራእ መንገዲ ድኽነት እዩ። ስለዚ ምጥቃም ዘመናዊ ድኹዒ ክቕፅል እዩ፤ ግን ኣብ ምትእምማንን ነቲ መሬት እቲ ጠለብ ማዳበርያ ዘድልዮን ዘየድልዮን ምዃኑ ነፂርካ ኣብ ምፍፃምን ዝተደረኸ እዩ ክኸውን ዘለዎ። ነዚ ንምዕዋት ከዓ ውዳበታት ዝለዓለ ኣበርክቶ ንክህልወን ብዕቱብ ምስራሕ የድሊ። ንኣብነት ብብርኪ ጣብያ 80 ጉጅለታት ልምዓት ስለዘለዋ በዚአን ኣቢልካ ስራሕቲ ምትእምማን ክሳለጡ እዮም። ኣብ ክሊ እዚ ክሳብ መወዳእታ ዘይኣመኑ ሓረስቶት እንተኣጋጢሞም ምግዳድ ዝብሃል ኣይህልውን፤ እቲ ጭቡጥ ኣፈላላይ ናብራ ባዕሉ ከምህሮም እዩ።

ካልእ ፀገም እውን ነይሩ፤ ሴፍቲኔትን ዘመናዊ ድኹዕን ክተኣሳሰሩ ምግባር ተራእዩ እዩ። እዚ ማለት ገንዘብ ሴፍቲኔት ንዘመናዊ ድኹዒ ክኽፈል ምግባር ብዕሊ ኣጋጢሙ። “ኣይንኸፍልን” ንዝበሉ ሓረስቶት ድማ ብግዴታ ገንዘቦም ይቑረፅ ነይሩ። እዚ እውን ኣብ መድረኽ ተሃድሶ ብዝርዝር ተገምጊሙ ኣመራርሓ ጣብያ ይቅረታ ዝሓተትሉን ንከይድገም ቃል ዝኣተውሉን እዩ። ብመሰረት እዚ ሴፍቲኔትን ዘመናዊ ድኹዕን ዝኾነ ይኹን ዘተሓሕዝ ስለዘይብሎም ክኽፈል እንተኾይኑ እውን ኣእሚንካ ካብ ኢድ ሓረስቶት እምበር ብስልጣንካ ሰብ ዝደኸመሉ ጥሪት ምምንጣል ክህልው ከም ዘይብሉ ኣብ ምርድዳእ ተበፂሑ ኣሎ። እዚ ተግባራዊ ከም ዝኸውን ድማ ኣይተ ንጉስ የረድኡ።

ብተመሳሳሊ ምስ ብመስመር ምዝራእ ተተሓሒዙ ኣብ እቲ ጣብያ ፀረ ዴሞክራሲ ኣካይዳ ነይሩ እዩ። ብመስመር ምዝራእ ንሓረስቶት ኣዝዩ ጠቓሚ እዩ።ብመስመር ዝዘርአን ብመስመር ዘይዘርአን ኣብ እቶት ሰፊሕ ኣፈላላይ ኣለዎ። ኮይኑ ግና እቲ ረብሓን ሳዕቤንን ኣረዲእኻ፣ ነቲ ሓረስታይ በሰሪሕካ ምርኣይ ኣእሚንካ ኣብ ክንዲ ብመስመር ክዘርእ ምግባር ብኣልማሚት ብመስመር ክዝራእ ካብ ምድላይ ዝብገስ ኣብ መንጎ ኣትዩ ብዘይመስመር ክዘርእ ዝተረኸበ ሓረስታይ ኣብዑሩ ክፈትሕ ተገይሩ እዩ። እዚ ኣብ መድረኽ ተሃድሶ ብዝርዝር ዝተገምገመ ጉዳይ እዩ። ስለዝኾነ በዚ መዳይ ኣመራርሓ ጣብያ ዓርሰ ነቐፌታ ገይሮምሉ እዮም። ብመስመር ምዝራእ ድኽነት ኣብ ምቕናስ ወሳናይ ግደ ዘለዎ እታዎት ስለዝኾነ ንሓረስቶት ንምእማን በብውዳበታቱ ኣቢሉ ኣስተምህሮን ስልጠናን ብምሃብ ምትእምማን ከምዝግበር ኣብቲ መድረኽ ኩሉ ኣመራርሓ ጣብያ ቃል ኣትዩ ኣሎ።

ምክትል ሓላፊ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ሕርሻን ገፀርን ወረዳ እንዳመኾኒ ኣይተ ግርማይ ገብረእግዚኣብሄር እውን ኣብዚ ጉዳይ ተወሳኺ መብርሂ ኣለዎም። ኣይተ ግርማይ፣ ምስ ዘመናዊ ድኹዒ ተተሓሒዙ ብህዝቢ ዝተልዓለ ቅርታ ትኽክል ከም ዝኾነ ኣረጋጊፆምልና። መደብካ ብሓይሊ ንምዕዋትን “ፅቡቕ ኣፈፃፅማ” ዝብል ክብሪ ውልቀ ንምርካብን ዓሊምካ ዴሞክራስያዊ መሰል ህዝቢ ኣብ ግምት ብዘይምእታው ፀረ- ዴሞክራሲ ኣካይዳ ከም ዝነበረ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ገንዘብ ሴፍቲኔት ብቀጥታ ናብ ክፍሊት ዘመናዊ ድኹዒ ይውዕል ምንባሩ እውን ተወሳኺ ፀገም ነይሩ።

እዚ ህዝቢ ኣብ መድረኽ ተሃድሶ ብዝርዝር ኣልዒሉ ገምጊምዎ እዩ፤ ብብርኪ ወረዳ እውን ተገምጊሙ። ድሕሪ እቲ ገምጋም ድማ ጠለብ ዘመናዊ ድኹዒ ንክውስኽ እቲ መፍትሒ ስራሕቲ ምትእምማን ምስራሕ፣ ምሃብ ስልጠናታትን ኣስተምህሮታትን ወሰንቲ ከም ዝኾኑ ኣብ ሓደ ምርድዳእ ተበፂሑ እዩ። ብመሰረት እዚ ኣብ ስራሕቲ ምእማን ዝዋፈር በዓል ሞያ ሕርሻ ይኹን ኣመራርሓ ጣብያን ወረዳን እኹል ዝኾነ ግንዛበ ሒዙ፣ ንህዝቢ ኣእሚኑ ንክሰርሕን ናብ ባይታ ወሪዱ ደገፍ ንክገብርን ከም መደብ ተታሒዙ እናተሰርሐ ይርከብ።

ከም ኣገላልፃ ኣይተ ግርማይ ብመስመር ምስ ምዝራእ ተተሓሒዙ “ንግደድ ኣለና” ዝብል ካብ ህዝቢ ዝተልዓለ ሓሳብ ትኽክለኛን ኣብ ባይታ ዝተርኣየ ፀረ ዴሞክራስን ምዃኑ የስምርሉ። ነቲ ሓረስታይ ንባዕሉ ዝጠቅም መደብ ኣብ ክንዲ እኹል ስልጠናን ኣስተምህሮን ብምሃብ ክፍፅሞ ምግባር ኣገዲድካ መደብ ንምፍፃም ካብ ዘሎ ድልየት እቲ መደብ ክወድቕ ምኽንያት ይኸውን።

እዚ ብዋናነት ክትደክም ካብ ዘይምድላይ ይብገስ። ናብ ጉጅለታት ልምዓት ወሪድካ ዘይምሕጋዝ ዝፈጠሮ ፀገም እውን ቀሊል ኣይኮነን። ካብኡ ሓሊፉ ተሓራሲ መሬቶም ብመስመር ንክዝራእ ዝተፀንዐ ምዃኑ ዘይተነገሮምን ዘይፈልጡን ሓረስቶት እውን ተረኺቦም እዮም። እዚ ድማ እቲ ፈፃሚ ኣካል ክሳብ ታሕቲ ወሪዱ ኣብ ምእማንን ምርዳእን ዝደኸመ ምዃኑ እዩ ዘመላኽት። ናይዚ መበገስታት ከዓ ክትሰርሕ ዘይምድላይ፣ ዘይምውፋይን ምንኣስ ዓቕምን እዩ። ብተወሳኺ ኣብዚ ጉዳይ ክልተ ፀገማት ተራእዮም እዮም። ሓደ፣ መደባት ብመልክዕ ወፍሪ ይስራሕ እሞ እኹል ሞያ ኣለዎ ዝብሃል ኣካል ናብ ኩሎም ሓረስቶት ከይተባፅሐ ይተርፍ። ምኽንያቱ ኩሉ ክኢላን ኣመራርሓን እዩ ክዋፈር ዝግበር። ብመሰረት እዚ ስኣን ብቑዕ ክእለት እቲ ዘርኢ ኣዝዩ ዓሙቕ ይዝራእ እሞ ከይቦቖለ ይተርፍ።

ካልኣይ፣ ብመስመር እንትዝራእ ሓደ ኩንታል ንሓደ ሄክታር ክኸውን እዩ ብሰብ ሞያ ሕርሻ ዝምከር።ኮይኑ ግና ክሳብ ሓደ ኩንታልን ፈረቓን ምዝራእ ኣጋጢሙ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ብዕፅፊ ማለት እውን ክሳብ ክልተ ኩንታል ምዝራእ ከምዝነበረ እዩ ተራእዩ። ብምኽንያት እዚ ድማ ኣዝዩ ይፅዕቕ። ስለዚ ብክልተ ጫፋት ፀገም ከምዘጋጠመ እዩ ተራእዩ።ብሓደ ወገን ተቐቢሩ ይተርፍ፤ በቲ ካልእ ወገን ከዓ ካብ መጠን ንላዕሊ ፅዒቑ ፍረ ኣልቦ ይኸውን።ስለዝኾነ ነቶም ክልተ ጫፋት ንምምዕርራይ ስልጠና መዕበዪ ግንዛበ ክወሃብ ግድን ይኸውን።እዚ ድማ ንፈፃምን ሓረስቶትን ከም ዝወሃብ እዮም ኣይተ ግርማይ ዘረድኡ።

ኣብዚ ጉዳይ ክስመረሉ ዝግባእ ሓረስቶት ኣድላይነትን ረብሓን ብመስመር ምዝራእ ብልቢ ክሳብ ዘይኣመንሉ ብዝለመድዎ ክዘርኡ ግድን እዩ።ነቲ ከምዚ ዝበለ ፀገም ንምፍታሕ ናይ ምትእምማን ስራሕቲ ምስራሕ ቅንዕናን ተወፋይነትን ይሓትት።ብርግፅ ኣብ ማእኸል ኣትዩ ካብ መስመር ወፃእ ክዝራእ ከም ዘይብሉ ከም መስርሕ ተቐሚጡ እዩ።ምኽንያቱ ብኩታ ገጠም /ብክላስተር/ እዩ ዝዝራእ።እዚ ምዃኑ ንሓረስቶት ምእማን ድማ ካብቲ በዓል ሞያን ኣመራርሓን ትፅቢት ይግበር።እዚ ንጎድኒ ገዲፍካ ካብ መስመር ወፃእ እናዘርአ ዝተረኸበ ኣብዑሩ ክፈትሕ ምግባር ግን ፀረ ዴሞክራሲ ጥራሕ ዘይኮነስ ፀረ ልምዓት እውን እዩ።እዚ ዝገብር ኣመራርሓ ድማ ኣብታ ዝተመደበላ ክላስተር ክሰርሖ ዘለዎ መደብ ብምውዳቑ ምኽንያት ንምንታይ ከምዚ ዓይነት ድኽመት ተራእዩ ንከይበሃል ከየእመነ ዝገበሮ እዩ።ከምኡ እውን “ፅቡቕ ሰሪሐ” ንምባል ምስ ውልቀ ክብሪ ዘተሓሕዞ ስለዘሎ እዩ።በዚ መዳይ ኣብ መድረኽ ተሃድሶ 2009 ዓ.ም ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ጠጠው ኢሎም ክግምገሙ ዝተገበሩ ሰብ ሞያ ከምኡ እውን ኣመራርሓ ሕርሻን ልምዓት ገፀርን ኣለዉ።

ብመሰረት እቲ ገምጋም ድማ ኣብ ሰብ ሞያ፣ ኣመራርሓ ጣብያ ይኹን ወረዳ ስጉምትታት ተወሲዶም እዮም።ንኣብነት ምስ ኣገዲድካ ዘመናዊ ድኹዒ ምሃብ ብመስመር ምዝራእን ተኣሳሲሮም ኣርባዕተ መተሓባበርቲ ከይዲ ስራሕቲ መጠንቀቕታ ተዋሂብዎም ኣሎ። ብተመሳሳሊ ኣብ ጣብያ ዝርከቡ ክኢላታትን መተሓባበርትን ካብ መጠንቀቕታ ፅሑፍ ክሳብ ካብ ሓላፍነት ምውራድ ዝበፅሑ ስጉምትታት ተወሲዶም እዮም። ብመሰረት እዚ ኣርባዕተ ካብ መተሓባበሪ ናብ ተራ ክኢላ ዝተሸጋሸጉ እንትኾኑ ክልተ ሰብ ሞያ ድማ መጠንቀቕታ ተዋሂቦም እዮም።

ብኣጠቓላሊ ዘለናሉ መዋእል ገሊአን ሃገራት ኣብ ዝለዓለ ጠርዚ ምዕባለ ንምብፃሕ፣ ገሊአን ከዓ ካብ መስመር ድኽነት ንምውፃእ ሓዝ ክሕዝ ቃልሲ ዝገጠማሉ እዩ። ኣብ ሃገርና እውን ካብዚ ወድዓዊ ሓቂ ብምብጋስ ካብ መስመር ድኽነት ወፂእና ማእኸላይ እቶት ናብ ዘለወን ሃገራት ሪጋ ንምፅንባር ንፁራት ፖሊስታትን ስትራቴጅታትን ተቐሪፆም ኣብ ምትግባር ይርከቡ። ሓረስቶት ብቴክኖሎጂ ክዕጠቑን በዚ ኣቢሎም ምስ ዕዳጋ ዓለም ዝወዳደር ምህርቲ ከፍርዩን ዘሎ ርብርብ ካብኣቶም ሓደ እዩ። በዚ መዳይ ዝተረኸበ ውፅኢት ድማ ዓብይ እዩ።

ኣብዚ ክስመረሉ ዝግባእ ግን እቶም በብእዋኑ ዝተኣታተዉ ቴክኖሎጅታት፣ ሓረስቶት ክኣምንሎም ይግባእ። ምኽንያቱ እንተዘይኣሚኖምሎም ካብ ዝህብዎ ውፅኢት ንላዕሊ ጉድኣቶም እዩ ክዛይድ። እዚ ድማ ጠንቂ ሰናይ ምምሕዳር ካብ ምዃኑ ብተወሳኺ ነቲ ተጀሚሩ ዘሎ ጉዕዞ ዕብየትን ለውጥን ዕንቅፋት ይኸውን። ስለዝኾነ ኣብቶም በብእዋኑ ዝተኣታተዉ ዘለዉ ዓንዲ ሑቐ ፍርያት ሕርሻ ዝኾኑ እታዎታትን ቴክኖሎጅታትን ልዑል ምትእምማን ምግባር የድሊ። ኮይኑ ግና በዚ መዳይ ኣብቲ ፈፃሚ ኣካል ፀገማት ኣፈፃፅማ ከም ዘለዉ ካብ ሓረስቶት ይስምዑ እዮም።

ብሓረስቶት ወረዳ እንዳ መኾኒ ጣብያ ታሕታይ ሓያ ዝተልዓሉ ጥርዓናትን መረረታትን ኣብ ኩሉ ጣብያታትን ቁሸታትን ትግራይ ዝርኣዩ ሕመቓትን ጉድለታትን ከምዝኾኑ ምርዳእ ኣየፀግምን። ብርግፅ ዘመናዊ ድኹዒ ይኹን ብመስመር ምዝራእ እቲ ሕርሻ ዘላቒ ውሕስነት ንክህልዎ ወሰንትን ኣድለይትን ምዃኖም ዝሳሓት ኣይኮነን። ይኹን እምበር እቲ ረብሓ ክሳብ ክንድዙይ ምዃኑ ክፈልጥዎ ኣብ ምግባር በቲ ዝድለ ስለዘይተሰርሐሉ ካብቲ ልሙድ ኣካይዳ ንክወፁ ኣይመርፁን። ብዓብይኡ ድማ እቲ ከእምንን ሞያዊ ደገፍ ክገብርን ዝተዋፈረ ክኢላ ይኹን ኣመራርሓ ነቲ ዝተዋፈረሉ ዕላማ በቲ ዝተነፀረ መስርሕ ዘይኮነስ ብሓይልን ግዴታን ስለዝፍፅም ከንፀርፅሩን ከማርሩን ይግደዱ ከም ዘለዉ እቶም ሓረስቶት ብኣንደበቶም ገሊፆምልና እዮም።

ኣብዚ ጉዳይ ኣመልኪቶም ኣመሓዳሪ ጣብያ ታሕታይ ሓያ ከምኡ እውን ምክትል ሓላፊ ሕርሻን ልምዓት ገፀርን ወረዳ እንዳ መኾኒ ዝሃብዎ ምላሽ ርእይና። ኮይኑ ግና እቲ ዝሃብዎ መብርሂ ተወሳኺ ሓሳብ ዘድልዮ ኮይኑ ስለዝረኸብናዮ ዋና ኣመሓዳርን ሓላፊት ዴስክ ኣጠቓቕማን ምምሕዳርን መሬት ገፀር ወረዳ እንዳ መኾኒን ኣዘራሪብናዮም ኣለና። ኣብ ዝቕፅል ሕታም እንድህስሶ እዩ ክኸውን።  


alena ember where do we

''እዚ ብኽያትኪ ልዕሊ ሞት እቲ ጥየል እዩ'' ናይ ክልል ኢትዮጵያ-ሶማሌ ርዕስ ምምሕዳር

መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት

ኣውርድ መፅሄት ክልሰ ሓሳብ ህወሓት 2

ወይን ብፒዲኤፍ

ኣውርድ ጋዜጣ 953
ፍሉይ ሕታም መፂሄት
አውርድ መፅሄት የካቲት 2009